Кіріспе

Шотландия королі 1329–1371 жылдары. Давид II (5 наурыз 1324 – 22 ақпан 1371) – 1329 жылдан 1371 жылы қайтыс болғанға дейін Шотландия королі болды. Әкесі Роберт Брюс қайтыс болғаннан кейін, Давид бес жасында таққа мұрагер болды және 1331 жылғы қарашада Сконда таж кигізілді. Ол тәж кигізу рәсімінде майланған Шотландияның алғашқы монархы болды. Балалық шағында Давидті бірнеше сақшылар басқарды, ал Англияның Эдуард III Давидтің жас екенін пайдаланып, Эдуард Баллиолдың Шотландияға басып кіруін қолдады, осылайша Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысы басталды. 1333 жылы Халидон төбесіндегі шайқаста ағылшындар жеңіске жеткеннен кейін король Давид, королева Джоан және оның үкіметінің қалған бөлігі Францияға эвакуацияланды, ол 1341 жылы Шотландияға қайту қауіпсіз болғанға дейін эмиграцияда болды. 1346 жылы Давид жүз жылдық соғыс кезінде Францияны қолдап, Англияға шабуыл жасады. Оның әскері Невиллдің кресіндегі шайқаста жеңілді, ол тұтқындалды және он бір жыл Англияда түрмеде отырды, ал оның жүйесі Роберт Стюарт Шотландияны басқарды. 1357 жылы Бервик шарты екінші тәуелсіздік соғысын аяқтады, шотландтар 100 000 мерк көлемінде құн төлеуге келісті және Давидке үйіне оралуға рұқсат берілді. Құн төлеу үшін ауыр салық салу қажет болды, ол бөліп-бөліп төленді, ал Давид ақшаны жеке мақсатына жұмсағандықтан халқын ренжітті. 1363 жылы қалған құн төлеуді жинау мүмкін болмады, сондықтан Давид Эдуард III немесе оның ұлдарына шотланд тағын мұрагерлік етіп беруді ұсынып, оны жоюға тырысты. 1364 жылы Шотландия Парламенті Давидтің Лионельді, Кларенс герцогін келесі король ету туралы ұсынысын қабылдамады. Жүйесіне деген жек көруінен, Давид оның сүйіктісі Маргарет Драммондқа үйленіп, балама мұрагер туғызу арқылы таққа отыруына кедергі келтіруге тырысты. Оның екінші әйелі мұны істей алмағаннан кейін, Давид одан ажырасуға тырысты. Давид ұзақ уақыт эмиграцияда немесе түрмеде болғанмен, ол өзінің мемлекетінің амандығын қамтамасыз ете алды, үкімет жүйесін реформалады және шотланд монархиясын күшті жағдайда қалдырды. Брюс әулетінің соңғы еркегі, ол 1371 жылы 41 жылдық биліктен кейін баласыз қайтыс болды және оның орнына жүйесі Роберт II отырды.

Ерте өмір

Дэвид II 1324 жылғы 5 наурызда Файф округындағы Данфермлин аббаттығында король Роберт Брюстің және Элизабет де Бурдың егіз ұлдарының бірі ретінде дүниеге келді. Туғаннан кейін көп ұзамай, оны Файфтағы Инчмурохтағы Сент-Эндрюс епископының сарайында сүттен таратты. 1326 жылы әкесі Дэвидті Каррик графы етіп тағайындады, сондай-ақ Турнбери қамалында принцтің ресми үйі құрылды. Оның жастық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ король Роберт Доминикан монахтарына Дэвидті оқыту үшін ақы төлегені және оған кітаптар сатып алғаны жазылған. Дэвидтің анасы 1327 жылы, ол үш жаста болғанда қайтыс болды. Эдинбург-Нортгемптон шартының талаптарына сәйкес, 1328 жылғы 17 шілдеде, төрт жасында Дэвид Бервик қамалында Англияның Эдуард II және Францияның Изабелланың жеті жасар қызы Джоанға үйленді. 1329 жылғы ақпанда жас Каррик графы ауырып жатқан әкесінен Турнбериде қонақ күтті. Дэвид таққа отырғаннан кейін Томас Рэндольф, Морейдің 1-ші графы Роберт I-нің бұйрығымен Шотландияны Дэвид ересек болғанға дейін басқаруға тағайындалды, король Роберттің басқарушы үкіметі 1329 жылдан 1332 жылға дейін көбінесе өзгеріссіз қалды. Морейдің өлімінен кейін, 1332 жылғы 20 шілдеде, оның орнына Дональд, Мар графы тағайындалды, ол 1332 жылғы 2 тамызда Пертте Шотландияның мәдениетті тұлғаларының жиналысымен сайланды. Он күннен кейін Мар Дуплин-Мур шайқасында қаза тапты. Король Роберт I-нің қарындасы Кристианға (немесе Кристинаға) үйленген Ботуэллдің сэр Эндрю Мюррейі жаңа Қорғаушы болып сайланды. 1333 жылғы сәуірде ағылшыздар оны Роксбургте тұтқынға алды, осыған байланысты Арчибальд Дуглас (Тайнеман) оны Қорғаушы ретінде алмастырды, ол сол шілдеде Халидон төбесіндегі шайқаста қаза тапты. Осы уақытта, 1332 жылғы 24 қыркүйекте шотландтардың Дуплиндегі жеңілісінен кейін, Англияның Эдвард III-нің қорғауында болған және Шотландия тағына талапкер Эдвард Баллиол ағылшыздар мен оның шотландтық жақтастарымен бірге таққа отырғызылды. Алайда, желтоқсан айында Аннан шайқасынан кейін Баллиол Англияға қашуға мәжбүр болды, бірақ келесі жылы ағылшын патшасы бастаған шабуыл күштерінің бір бөлігі ретінде қайтып келді.

Францияда жер аударылу

1333 жылғы шілдеде Халидон төбесі шайқасында ағылшын жеңісінен кейін Давид пен оның әйелі қауіпсіздік үшін Францияға жіберілді, 1334 жылғы 14 мамырда Булонь қаласына жетті. Оларды король Филипп VI өте құрметпен қарсы алды. Шотландия королінің Франциядағы өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Шато Гейлард оған тұруға берілді және ол 1339 жылғы қазан айында Виронфосседе ағылшын және француз әскерлерінің қақтығыссыз кездесуіне қатысты. Давид бетіне екі жебеден жарақат алды және сэр Джон де Купландпен тұтқынға алынды. Король Твид өзенінің жанындағы Уоркке, содан кейін Бамбург қамалына жеткізілді, онда оның ауыр жарақаттарын емдеу үшін Йорктан хирургтар шақырылды. Давид II Лондонға ауыстырылды, ол 1347 жылғы қаңтарда Лондон мұнарасына қамалды. Давид Беркширдегі Виндзор қамалына Эдуард III Франциядан оралғаннан кейін көшірілді. "Король Эдуард III-нің билігі" пьесасында Давидтің король Эдуард III-ке ұсынылуының суреті қияли. Кейін Давид пен оның үйі Гэмпширдегі Одихам қамалына көшірілді. Оның түрмедегі жағдайы басқа патша тұтқындарына қарағанда қатаң болған жоқ. Алайда, 1355 жылдан бастап оған өзінің халқымен байланысқа тыйым салынғаны мұның керісін көрсетеді. Ол Англияда он бір жыл тұтқын болып қалды. Кейбір деректерге сәйкес, граф аштықтан өлді делінеді, бірақ оның өлімі 1362 жылы, яғни қаза болғаннан екі жыл кейін болғандықтан, обадан немесе басқа себептерден қайтыс болуы мүмкін. Оның орнына Маргарет Драммонд сүйіктісі болды. Алты жылдан кейін, мемлекеттің кедейлігіне байланысты 1363 жылғы сыйақы төлемінің бір бөлігін жинау мүмкін болмады. Содан кейін Давид Лондонға барып, Шотландияны Эдуард III-ке немесе оның ұлдарының біріне мұра қалдыруды ұсынып, сыйақыны жоюға тырысты. Давид бұл шешімді шотландтар мұндай келісімге ешқашан келіспейтінін толық білген күйде қабылдады. 1364 жылы шотланд парламенті Кларенс герцогы Лайонелді келесі король ету туралы ұсынысты ашуланып қабылдамады. Келесі бірнеше жыл бойы Давид Эдуард III-пен құпия келіссөздер жүргізді, бірақ Маргарет Авиньонға сапар шегіп, Папа Урбан V-ге Шотландияда оған қарсы шығарылған ажырасу туралы үкімді кері қайтару туралы сәтті өтініш жасады. Ол 1375 жылғы қаңтарда, Давид қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткенде, әлі тірі еді. 1364 жылдан бастап Давид белсенді түрде билік жүргізді, қарсыласатын ақсүйектермен және оның болашақ мұрагері, болашақ Роберт II басқарған кең барондық көтеріліспен күресті. Давид Англиямен соңғы бейбітшілік орнату мақсатын жалғастырды. Ол қайтыс болған кезде Шотландия монархиясы күшті болды және ел сенімді дереккөзге сәйкес "еркін және тәуелсіз мемлекет" болды. Корольдік қаржысы мүмкін болып көрінетіннен гөрі жақсы жағдайда болды.

Қарым-қатынастар

Шотландия королі Дэвид II екі рет үйленді және бірнеше сүйіктісі болған, бірақ ешбір қарым-қатынасы бала тудырмаған. Англия королі Эдуард II мен Франция королі Изабелланың қызы Жанна Тауэр Дэвидтің бірінші әйелі болды. Дэвид пен Жанна 1328 жылдың 17 шілдесінде, ол төрт, ал ол жеті жаста болғанда үйленді. Бұл неке Нортгемптон шартының талаптарына сәйкес жасалды. Олар 34 жыл үйленген күйінде болды, бірақ балалары болмады. Дэвид қайтыс болған кезде Агнес Данбар оның сүйіктісі болды. Ол оған үйленуді жоспарлаған, алайда Маргареттан ажырасу ісінің кері қайтарылуына байланысты неке кешікті.

Өлім

Дәуіт II 1371 жылғы 22 ақпанда Эдинбург қалашығында 46 жасында күтпеген жерден табиғи себептерден қайтыс болды. Дәуіт бұрын жоспарлағандай, ата-анасының қасында Данфермлин аббаттығында емес, Холируд аббаттығының бас алтарының алдында жерленді. Бұл таңдаудың себебі, мүмкін, Холируд шіркеуі Эдинбург қалашығынан бір шақырым ғана қашықтықта болғандықтан және Дәуіттің мұрагері бұрынғы билік кезеңімен аяқтауға асыққандықтан болған шығар. Дәуіт II балалары болмағандықтан, ол Брюс әулетінің соңғы еркек мүшесі болды және оның орнына Дәуіттің жартылай қарындасы Марджоридің ұлы Роберт II отырды. Джон Джордж Эдгардың (1834–1864) "Кресси мен Пуатье; немесе, Қара ханзаданың жазушысының хикаясы" (1865) романы 1344–1370 жылдардағы оқиғаларды бейнелейді, ал 1376 жылы эпилогпен аяқталады. Роман сюжеті Жүз жылдық соғыстың және «Шотландия шекаралық соғыстарының» (Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысы) бір бөлігін қамтиды, ал Невиллдің кресіндегі шайқасы (1346) оқиғаның маңызды бөлігі болып табылады. Дәуіт II Англияның Эдуард III, Эноның Филиппасы және Қара ханзада Эдуардпен қатар «басты кейіпкерлердің» бірі болып табылады. Бернард Корнуэллдің «Жолсыз» (2002) романы. Дәуіт II сонымен қатар Элизабет дәуіріндегі «Эдуард III» пьесасында және 2012 жылғы «Crusader Kings II» стратегиялық ойынында 1336 жылы Шотландия монархы ретінде де кездеседі.