Давид I: Шотландияның патшасы және реформаторы

Давид I: Шотландияның 1124-1153 жылдардағы патшасы. Малкольм III-тің ұлы, Англияда тәрбиеленген. Билік үшін күресіп, елді басқарды. Тарих, патшалар, Шотландия.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: David I of Scotland — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Шотландия королі 1124 – 1153 жылдары. Давид I немесе Dauíd mac Maíl Choluim (Қазіргі: Daibhidh I mac [Mhaoil] Chaluim; шамамен 1084 – 24 мамыр 1153) – 12 ғасырдағы билеуші және қасиетті кісі, 1113 – 1124 жылдары Кумбрияның князі, ал 1124 – 1153 жылдары Шотландия королі болды. Малкольм III және Уэссекстің Маргаретінің кіші ұлы Давид балалық шағының көп бөлігін Шотландияда өткізді, бірақ 1093 жылы уақытша Англияға жер аударылды. 1100 жылдан кейін ол Англия королі Генрих I сарайындағы тәуелді адамға айналды, оның ықпалында болды. 1124 жылы Давидтің ағасы Александр I қайтыс болғаннан кейін, Генрих I-нің қолдауымен Давид Шотландия Корольдігін (Альба) өзіне алды. Ол өзінің қарсыласы және туған інісі Маэль Колюм мак Александairмен соғысуға мәжбүр болды. Соңғысын бағындыру Давидке он жылға жуық уақыт алды, бұл күрес Морейдің Мормаері Оенгусты жоюды қамтыды. Давидтің жеңісі оның Корольдігінің теориялық бөлігі саналатын алыс аймақтарды бақылауды кеңейтуге мүмкіндік берді. Бұрынғы меценаты Генрих I қайтыс болғаннан кейін, Давид Генрихтің қызы және өз немересі, императрица Матильданың Англия тағына талап етуін қолдады. Осы процесте ол король Стивенмен қақтығысқа түсті және 1138 жылы Стандарт шайқасында жеңілгеніне қарамастан, Солтүстік Англиядағы билігін кеңейте алды. Давид I – Католик шіркеуінің қасиеттісі, оның мерекесі 24 мамырда тойланады. Көптеген ғалымдар оның билігі кезінде Шотландияда болған өзгерістерді қорытындылау үшін «Давидтік революция» терминін қолданады. Бұларға оның қалашықтар мен аймақтық сауда орындарын құруы, Грегориандық реформаның идеяларын іске асыруы, монастырларды негіздеуі, Шотландия үкіметін норманизациялауы және иммигрант ағылшын-норман, норман және фламанд рыцарлары арқылы феодализмді енгізуі кіреді.

Алғашқы жылдар

Дәуіт 1084 жылы Шотландияда белгісіз күні дүниеге келді. Ол, әдетте, король Малкольм III-нің сегізінші ұлы болған, ал Малькольмның екінші әйелі Маргарет Вессекстің алтыншы және ең кіші ұлы болды. Ол король Дункан I-нің немересі еді. 1093 жылы король Малкольм мен Дәуіттің ағасы Эдвард Нортумберлендке жасалған шабуыл кезінде Алан өзенінде қаза тапты. Дәуіт пен оның екі ағасы Александр мен Эдгар аналары қайтыс болғанда қасында болған болуы мүмкін. Кейінгі ортағасырлық дәстүрге сәйкес, үш бауыр Эдинбургте болғанда, өздерін патша деп жариялаған әкелерінің інісі Дональд III оларды қоршап алды. Бұдан кейін не болғаны белгісіз, бірақ Мельроуз жылнамасына енгізілген мәліметте Дональд үш жүрегін жер аударып жібергені айтылады, бірақ ол тағы бір жүрегі Эдмундпен одақтас болды. Бірнеше ғасырдан кейін Джон Фордун олардың аналық інісі Эдгар Этелингтің Англияға эскорт ұйымдастырғанын жазды. Англия королі Уильям Руфус Дональдтың солтүстік патшалыққа талап етуіне қарсы болды. Ол Малкольмның үлкен ұлы, Дәуіттің туған бауыры Дунканды әскермен Шотландияға жіберді. Дункан бір жыл ішінде қаза тапты, сондықтан 1097 жылы Уильям Дунканның туған бауыры Эдгарды Шотландияға жіберді. Ол сәттірек болды және 1097 жылдың соңында тәж киді. 1093-97 жылдардағы билік күресі кезінде Дәуіт Англияда болды. 1093 жылы ол шамамен тоғыз жаста болған болуы мүмкін. 1093 жылдан 1103 жылға дейін Дәуіттің қайда болғаны туралы егжей-тегжейлі мәлімет жоқ, бірақ ол 1090-шы жылдардың соңына дейін Шотландияда болған сияқты. Уильям Руфус қаза тапқанда, оның інісі Генри Боклерк билікті басып алып, Дәуіттің әпкесі Матильдаға үйленді. Бұл неке Дәуітті Англия королінің қайын туысы етті. Сол кезден бастап Дәуіт ағылшын сарайындағы маңызды тұлғаға айналды. Гелдік тегіне қарамастан, Англияда болғаннан кейін Дәуіт толыққанды нормандық князьға айналды. Уильям Малмсберилік осы кезеңде Дәуіттің «бізбен араласып, достық қарым-қатынас арқылы шотландтықтардың барлық жамандықтарын жойғанын» жазды.

David was born on a date unknown in 1084 in Scotland. He was probably the eighth son of King Malcolm III, and certainly the sixth and youngest borne by Malcolm's second wife, Margaret of Wessex. He was the grandson of King Duncan I. In 1093, King Malcolm and David's brother Edward were killed at the River Aln during an invasion of Northumberland. David and his two brothers Alexander and Edgar were probably present when their mother died shortly afterwards. According to later medieval tradition, the three brothers were in Edinburgh when they were besieged by their paternal uncle Donald III, who made himself king. It is not certain what happened next, but an insertion in the Chronicle of Melrose states that Donald forced his three nephews into exile, although he was allied with another of his nephews, Edmund. John of Fordun wrote, centuries later, that an escort into England was arranged for them by their maternal uncle Edgar Ætheling. King William Rufus of England opposed Donald's accession to the northerly kingdom. He sent the eldest son of Malcolm, David's half brother Duncan, into Scotland with an army. Duncan was killed within the year, and so in 1097 William sent Duncan's half brother Edgar into Scotland. The latter was more successful, and was crowned by the end of 1097. During the power struggle of 1093–97, David was in England. In 1093, he may have been about nine years old. From 1093 until 1103 David's presence cannot be accounted for in detail, but he appears to have been in Scotland for the remainder of the 1090s. When William Rufus was killed, his brother Henry Beauclerc seized power and married David's sister, Matilda. The marriage made David the brother in law of the ruler of England. From that point onwards, David was probably an important figure at the English court. Despite his Gaelic background, by the end of his stay in England, David had become a fully Normanised prince. William of Malmesbury wrote that it was in this period that David "rubbed off all tarnish of Scottish barbarity through being polished by intercourse and friendship with us".

Кумбриялықтардың әміршісі

1099 жылы мамыр айында Дэвидтің ағасы, король Эдгар Уильям Руфустың қабылдауына барып, Форт өзенінің оңтүстігіндегі кең аумақты Дэвидке мұра қалдырды. 1107 жылдың 8 қаңтарында Эдгар қайтыс болды. Оның кіші інісі Александр таққа отырды. Дәуіт Эдгардың қайтысынан кейін көп ұзамай, оның мұрасын – оңтүстік жерлерін иеленді деп есептеліп келді. Алайда, ол 1113 жылдың соңында Селкирк аббаттығын құрғанға дейін мұрасына ие болғанын дәлелдеу мүмкін емес. Ричард Орамның сөзінше, Генрих Нормандиядан Англияға оралған 1113 жылы ғана Дәуіт оңтүстік Шотландиядағы мұрасын талап етуге мүмкіндік алды. Генрих патшаның қолдауы Александр патшаны кіші ағасының талаптарын мойындауға жеткілікті болды. Бұл, әдетте, қан төгілмей, бірақ күш қолдану мүмкіндігімен жүзеге асты. Дәуіттің агрессивтілігі кейбір шотландтардың наразылығын тудырған сияқты. Осы кезеңдегі орта ғаиль тіліндегі төрт жолдан тұратын өлең былай дейді:

Егер «бөлінген» деген сөзді ескерсек, бұл өлең Дәуіттің Шотландияның оңтүстігіндегі жаңа аумақтарында жазылған болуы мүмкін. Аталған жерлер 1975 жылға дейінгі Роксбургшир, Селкиркшир, Бервикшир, Пиблсшир және Ланаркшир графтықтарынан тұрды. Сонымен қатар, Дәуіттің осы дәуірдегі жарлықтарында көрсетілгендей, ол princeps Cumbrensis, яғни «Кумбрия князі» деген атаққа ие болды. Бұл Шотландияның Форт өзенінің оңтүстігіндегі үлкен бөлігі болғанымен, Галлоуэй аймағы Дәуіттің бақылауында болмады. Дәуіт Дамфрисшир, Айршир, Данбартоншир және Ренфруширдің кейбір бөліктерінде әртүрлі деңгейде билік құрған болуы мүмкін. Галлоуэй мен Камбрия княздығы арасындағы жерлерде Дәуіт ірі маркерлік иеліктер құрды, мысалы Роберт де Брюс үшін Аннандейл, Хью де Морвилл үшін Каннингхэм және мүмкін Уолтер Фицлан үшін Стратгриф.

Хантингдон графлығы

1113 жылдың соңында Генрих патша Дәуітке Нортумберленд графы Уолтефтің қызы және мұрагері, Хантингдонның Матильдасын әйел ретінде берді. Бұл некемен бірге "Хантингдон құрметі" келді, ол Нортгемптон, Хантингдон және Бедфорд графтықтарында шашыраңқы орналасқан билік болды. Бірнеше жылдан кейін Матильда оған екі ұл сыйлады: жас кезінде қайтыс болған Малкольм және Дәуіт өзінің қамқоршысының құрметіне Генри деп атаған Генри. Дәуіт бақылаған жаңа территориялар оның кірісі мен әскерін толықтырып, Англия Корольдігіндегі ең қуатты магнаттардың бірі ретінде оның беделін арттырды. Сонымен қатар, Матильданың әкесі Уолтеф Нортумберленд графы болған, бұл Англияның алыс солтүстігін, Камберленд пен Вестморлендті, сондай-ақ Дурхам епископтығын қамтыған және Нортумберлендті де өз ішіне алған құрметті титул еді. Генрих патшаның қайтысынан кейін Дәуіт осы графтыққа талап етуді өз ұлы Генри үшін жаңартты. 1114 жылдан кейін Дәуіттің қызметі мен қайда болғаны әрқашан анықталмайды. Ол көп уақытын өз княздығынан тыс, Англия мен Нормандияда өткізді. 1118 жылдың 1 мамырында әпкесі қайтыс болғанына қарамастан, 1124 жылы ағасы Александр қайтыс болғанда Дәуіт әлі де король Генрихтің құрметіне ие болды, Шотландия патшасыз қалды.

Дәуіттің патшалық құрған кезінде Шотландиядағы саяси және әскери оқиғалар

Дәуіт патшаның балалық шағын Шотландияда өткізгеніне қарамастан, Майкл Линч пен Ричард Орам Дәуіттің шотланд мәдениеті мен қоғамымен бастапқыда тығыз байланысы болмағанын көрсетеді. Алайда, екеуі де Дәуіттің билігінің соңғы кезеңдерінде гаэл тіліне қайта оралуы күшейгенін айтады. Қалай болғанда да, Дәуіттің Шотландия патшалығына мұрагер болу құқығы күмәнді еді. Дәуіт соңғы патшаның бесінші ұлы болған сегіз ұлдың ең кішісі еді. Екі соңғы патшаның ұлдары болды: король Доннхад II-нің ұлы Вильям Фиц Дункан және соңғы король Александрдың ұлы Маэль Колуим. Бірақ шотландтар ешқашан аға баланың мүлігін бөлісу ережесін қабылдаған емес, сондықтан бұл оның патшалыққа жол ашпады. Дәуіттен өзгеше, Вильям мен Маэль Колуимнің Генрихтің қолдауы болған жоқ. Сондықтан Александр 1124 жылы қайтыс болғанда, Шотландия аристократиясы Дәуітті патша ретінде қабылдауға немесе Дәуіт пен Генрих I-ге қарсы соғысқа түсуге тиіс болды.

Таққа отырғызу және патшалық үшін күрес

Александрдың ұлы Маэль Колюйм соғыс таңдады. Ордерик Виталис Маэль Колюйм мак Александирдің "[Дэвидтен] патшалықты тартып алуға тырысқанын және оған қарсы екі қатал шайқасқа түскенін, бірақ ақыл-парасаты, күші және байлығы жағынан артық болған Дэвид оны және оның жақтастарын жеңгенін" баяндады. Маэль Колюйм Дэвидтің билігіне бағынбаған Шотландияның аймақтарына зиянсыз қашып, онда пана және көмек тапты. Сол жылдың сәуір немесе мамыр айында Дэвид Сконда Шотландия королі болып тағайындалды (Орта ғасырлық латынша: [[rex Scotorum]). Егер шотланд және ирланд деректерін дәлел ретінде қарастырсақ, таққа отырғызу рәсімі 12 ғасырдағы ағылшын-француз әлемінде "христиандық емес" элементтерімен әйгілі болған күрделі дәстүрлі ритуалдардың бірі болды. Риевольдтың Эйлреді, Дэвидтің досы және бір кездегі сарайының мүшесі, Дэвидтің "жаңадан тағайындалған патшаларына шотландтықтардың әкелерінің салты бойынша жасалатын құрмет көрсету амалдарын қатты жек көргенін, тіпті епископтар оны оларды қабылдауға қиындықпен көндіргенін" хабарлады. 1120 жылдары Дэвид өзінің Кумбрия княздығы мен Шотландияның оңтүстік шетінен тыс жерлерде аз билік жүргізді, және Ричард Орамның сөзімен айтқанда, "шотландтардың королі болды, тіпті есімдікпен ғана". Ол, мүмкін, 1127 жылдың соңы мен 1130 жыл аралығында өзі билеген Шотландияның сол бөлігінде болды. Алайда, ол 1126 және 1127 жылдың басында Генридің сарайында болды, ал 1130 жылы Генридің сарайына оралды, Вудстокта Джеффри де Клинтонның сатқындық ісі бойынша сотқа судья болып қызмет етті. Дэвид Оңтүстік Англияда болғанда, Шотландия оған қарсы бүлік көтерді. Бұл бүлікке бастамашы болған, тағы да, оның жүрегі Маэль Колюйм болды, енді ол Морейдің Оэнгусының қолдауын алды. Король Оэнгус Дэвидтің ең қуатты вассалы болды, Шотландия королі Лулахтың немересі болғандықтан, тіпті патшалыққа өзінің талабы да болды. Көтерілісші шотландтар Ангусқа жетіп, онда Дэвидтің Мерсия констеблі Эдуард оларды қарсы алды; Бречинге жақын Стракатрода шайқас болды. Ольстер жылнамасы бойынша, Эдуардтың әскерінен 1000 адам, ал Оэнгустың әскерінен 4000 адам, соның ішінде Оэнгус өзі де қаза тапты. Ордерик Виталис Эдуардтың Оэнгусты өлтіргеннен кейін солтүстікке қарай Морейге аттанғанын айтты, ол Ордерик сөзімен айтқанда, "қорғаушысы мен билеушісі болмады", сондықтан Эдуард "Құдайдың көмегімен сол кең ауданның бүкіл герцогтығын иеленді". Алайда, бұл соңы емес еді. Маэль Колюйм қашып кетті, ал төрт жыл бойы азамат соғысы жалғасты; Дэвид үшін бұл кезең жай ғана "өмір үшін күрес" болды. Дэвид Генри королінен кең ауқымды әскери көмек сұрап, алғанын көрсетеді. Риевольдтың Эйлреді осы кезде Генри Маэль Колюймнің шотланд жауына қарсы күресу үшін үлкен флот пен Норман рыцарларының үлкен әскерін, соның ішінде Уолтер л'Эспекті Карлайлға жібергенін хабарлады. Флот Ирландия теңізінде, Клайд фиордында және бүкіл Аргилл жағалауында қолданылған сияқты, онда Маэль Колюйм, әдетте, жақтастары арасында бостандықпен жүрді. 1134 жылы Маэль Колюйм тұтқындалып, Роксбург қамалына қамалды. Қазіргі тарихшылар оны "Малькольм МакХетпен" шатастырмайды, сондықтан Маэль Колюйм мак Алаксандер туралы ештеңе естілмейді, мүмкін оның ұлдары кейін Сомерледпен одақтасқан.

Alexander's son, Máel Coluim, chose war. Orderic Vitalis reported that Máel Coluim mac Alaxandair "affected to snatch the kingdom from [David], and fought against him two sufficiently fierce battles; but David, who was loftier in understanding and in power and wealth, conquered him and his followers". Máel Coluim escaped unharmed into areas of Scotland not yet under David's control, and in those areas gained shelter and aid. In either April or May of the same year, David was crowned King of Scotland (; Medieval Latin: [[rex Scotorum) at Scone. If later Scottish and Irish evidence can be taken as evidence, the ceremony of coronation was a series of elaborate traditional rituals, of the kind infamous in the Anglo French world of the 12th century for their "unchristian" elements. Ailred of Rievaulx, friend and one time member of David's court, reported that David "so abhorred those acts of homage which are offered by the Scottish nation in the manner of their fathers upon the recent promotion of their kings, that he was with difficulty compelled by the bishops to receive them". Outside his Cumbrian principality and the southern fringe of Scotland proper, David exercised little power in the 1120s, and in the words of Richard Oram, was "king of Scots in little more than name". He was probably in that part of Scotland he did rule for most of the time between late 1127 and 1130. However, he was at the court of Henry in 1126 and in early 1127, and returned to Henry's court in 1130, serving as a judge at Woodstock for the treason trial of Geoffrey de Clinton. and while David was still in southern England,

Scotland proper rose up in arms against him. The instigator was, again, his nephew Máel Coluim, who now had the support of Óengus of Moray. King Óengus was David's most powerful vassal, a man who, as grandson of King Lulach of Scotland, even had his own claim to the kingdom. The rebel Scots had advanced into Angus, where they were met by David's Mercian constable, Edward; a battle took place at Stracathro near Brechin. According to the Annals of Ulster, 1000 of Edward's army, and 4000 of Óengus' army – including Óengus himself – died. According to Orderic Vitalis, Edward followed up the killing of Óengus by marching north into Moray itself, which, in Orderic's words, "lacked a defender and lord"; and so Edward, "with God's help obtained the entire duchy of that extensive district". However, this was far from the end of it. Máel Coluim escaped, and four years of continuing civil war followed; for David, this period was quite simply a "struggle for survival". It appears that David asked for and obtained extensive military aid from King Henry. Ailred of Rievaulx related that at this point a large fleet and a large army of Norman knights, including Walter l'Espec, were sent by Henry to Carlisle in order to assist David's attempt to root out his Scottish enemies. The fleet seems to have been used in the Irish Sea, the Firth of Clyde and the entire Argyll coast, where Máel Coluim was probably at large among supporters. In 1134, Máel Coluim was captured and imprisoned in Roxburgh Castle. Since modern historians no longer confuse him with "Malcolm MacHeth", it is clear that nothing more is ever heard of Máel Coluim mac Alaxandair, except perhaps that his sons were later allied with Somerled.

Батыс пен солтүстікті бейбіт ету

Ричард Орам осы кезеңде Дэвидтің Уолтер Фиц Аланға солтүстік Кайл және Ренфрю маңындағы аймақтарды бергенін, осылайша Стратгрифтің «Стюарт» иелігінің қалыптасқанын айтады; сондай-ақ Хью де Морвилль Каннингхэмді және «Стратхервен» (яғни Ирвин) елді мекенін иеленген болуы мүмкін деп санайды. Бұл 1130-34 жылдардағы жорықтың нәтижесінде осы территориялардың басып алынғанын көрсетеді. Морейді бағындыруға қанша уақыт кеткені белгісіз, бірақ осы кезеңде Дэвид өзінің жүрегі туысы Уильям Фиц Дунканды Оэнгустың орнына тағайындады, мүмкін Дэвидтің ұлы Генридің есейгеніне байланысты Шотландия тағына мұрагерлік құқығынан айырылғанының орнын толтыру үшін. Вильгельмге Оэнгустың қызы беріліп, ол аймақтағы билігін нығайтты. Эльгин және Форрес қалалары осы тұста құрылған болуы мүмкін, бұл Морейдегі патшалық билікті бекітті. Дэвид сондай-ақ «жеңіс монастыры» ретінде Уркхарт монастырын салды және оған Аргилден алған кайн (салық) мөлшерін бөліп берді. Осы кезеңде Атолл Мормері Матадтың ұлы мен Оркней графы Хакон Полссонның қызы арасында неке қиылды. Бұл неке патшалықтың солтүстік шекарасын уақытша сақтап тұрды және Дэвидтің әулеттерінің бірі Оркней мен Кейтнесс аралдарын Шотландия патшалығына қосып алу мүмкіндігін тудырды. Осылайша, Генрих I 1135 жылдың 1 желтоқсанында қайтыс болған кезде Дэвид бұрынғыдан да көп Шотландия жерін бақылауына алды.

Солтүстікке үстемдік ету

1136 жылдан кейін Стивен патшамен соғысып, Солтүстік Англияны бағындыруға тырысқанда, Дэвид Шотландияның шалқары солтүстігін бақылауға ұмтылысын жалғастырды. 1139 жылы оның туысы, бес жасар Харальд Маддадсонға «Эрл» атағы берілді және шотландтық Кейтнеспен бірге Оркни графтығының жартысы иелігіне берілді. 1140 жылдары Кейтнес және Сазерленд Шотландияның бақылау аймағына қайта қосылды. 1146 жылға дейін Дэвид шотландтық Айндреасты Кайтнесс епископы етіп тағайындады, ол этностық жағынан скандинавиялық аймақтағы Тюрсо қаласына жақын Халкиркте орналасқан епископтыққа негіз салды. 1150 жылы Кейтнес пен Оркни графтығының барлығы Шотландияның толық бақылауына өтетіндей болды. Алайда, Дэвидтің солтүстікке қатысты жоспарлары тез арада қиындықтарға ұшырады. 1151 жылы Норвегия королі Эйстейн II үлкен флотпен Оркнидің су жолдары арқылы келіп, жас Харальдты Тюрсодағы резиденциясында күтпеген жерден ұстап алды. Эйстейн Харальдты босату шарты ретінде оған адалдық серт беруге мәжбүр етті. Осы жылы Дэвид асығыс түрде Харальдтың қарсыласы Эрленд Харральдссонның Оркни графтығына талап етуін қолдап, оған Харальдқа қарсы Кейтнестің жартысын берді. Король Эйстейн де осыған жауап ретінде Эрлендке осыған ұқсас иелік беріп, Дэвидтің берген иелігінің күшін жойды. Дэвидтің Оркнидегі әлсіздігі – норвегиялық патшалар оның билігін төмендетуге көнбегендігінде болды.

Англия

Дәуіттің осы жылдардағы Англиямен және ағылшын тажымен қарым-қатынасы көбінесе екі тұрғыдан қарастырылады. Біріншіден, оның іс-әрекеттері Англия королімен байланысы тұрғысынан түсіндіріледі. Ешбір тарихшы Дәуіттің мансабының бастапқы кезеңін Англияның Генрих I патшасы қалыптастырмағанын жоққа шығара алмайды. Дәуіт Генрихтің қайын інісі және "ең жақын серігі", Генрихтің "жаңа адамдарының" бірі болды. Оның Стивенге деген қарсылығы Генрих I-нің жоспарланған мұрасын, оның қызы және Дәуіттің немересі Императрица Матильданың таққа отыруын қорғауға жасалған әрекет ретінде қарастырылуы мүмкін. Дәуіт соғыстарын оның атынан жүргізді, Англияға келгенде оған қосылды, ал кейіннен оның ұлы Генриге рыцарьдық дәреже берді. Алайда, Дәуіттің Англияға қатысты саясатын тағы бір жолмен түсіндіруге болады. Дәуіт – тәуелсіздікті ұнататын, ағылшын патшалығының ең солтүстік бөлігін жаулап алып, "Scoto Northumbrian" мемлекетін құруға тырысқан патша. Осы көзқарас бойынша, Дәуіттің Матильданы қолдауы – жер басып алу үшін ғана қолданылған сылтау. Дәуіттің анасының Уэссекс әулетінен, ал оның ұлы Генридің анасының Нортумберленд ағылшын графтарынан тегін табуы осы жобаны одан әрі ынталандырды деп саналады. Бұл жоба Генрих II Дәуіттің мұрагері Маэль Колюм IV-ке Дәуіттің ең маңызды жемістерін тапсыруға бұйрық бергеннен кейін ғана аяқталды. Көзқарас екінің біріне толық сенім арту үшін, екіншісін де ескеру қажет.

Стивеннің узурпациясы және Дурхамның бірінші келісімі

Генрих I мұрасын қызы Матильдаға беруге келісіп, жоспарлаған болатын. Бірақ, Блуа графы Теобальд II-нің кіші інісі Стефан таққа отырды. 1127 жылы Давид Матильданың мұрагерлігін қолдауға ант берген алғашқы дінбасты емес адам болды, ал Стефан 1135 жылдың 22 желтоқсанында таққа отырғанда, Давид соғыс ашуға шешім қабылдады. Желтоқсан айы аяқталар тұсында Давид Солтүстік Англияға жорық жасады, ал қаңтар айының соңына қарай Карлайл, Уорк, Альнуик, Норхэм және Ньюкасл қалаларын басып алды. Ақпан айында Давид Дурхемге жетті, бірақ оны патша Стивен бастаған әскер күтіп алды. Ашық шайқасқа түсудің орнына, келісімге келді, соған сәйкес Давид Карлайлді өз өзінде қалдырды, ал Давидтің ұлы Генриге Хантингдон графтығының жартысы мен атағы қайта берілді, бұл аумақ Давидтың бүліктері кезінде тәркіленген еді. Стивеннің жағынан, ол қалған қамалдарды қайтарып алды; және Давид ешқандай құрмет көрсетпесе де, Стивен Генриден Карлайл және басқа ағылшын аймақтары үшін құрметін қабылдауға тиіс болды. Стивен сондай-ақ Давидтің беделін сақтап қалуға көмектесетін, бірақ аса құнды емес уәде берді: егер ол Нортумберленд графтығын қайта жандандыруды шешсе, Генриге бірінші кезекте қаралатын болады. Матильда мәселесі талқыланбады. Алайда, алғашқы Дурхам келісімі Давидтің ұлы Генриге Стивеннің сарайында көрсетілген құрметсіздікке кейін ашуланып, тез бұзылды.

Соғыстың қайталануы және Клитеро

1136/37 жылдың қысы біткен соң, Давид Англияға қайтадан шабуыл жасауға дайындалды. Шотландия королі Нортумберленд шекарасына әскер жинады, ал ағылшындар Ньюкаслға әскер жинап жауап берді. Тағы да бір рет ашық шайқас болдырмалды, оның орнына желтоқсанға дейін келісімге келді. 1138 жылдың қаңтар-ақпан айларында Англияға шабуыл жасаған әскер ағылшын жылнамашыларын қатты таң қалдырды. Ричард Хексемдік оны "Құдайға да, адамға да құрмет көрсетпейтін, кез келген жазықсыздан да жауыз әскер" деп атады және ол "барлық провинцияны тонап, әртүрлі жынысты, жастағы және әлеуметтік жағдайдағы адамдарды өлтірді, елді мекендерді, шіркеулерді және үйлерді қиратты, тонады және өртеп жіберді" деді. Жылнамашылар каннибализм туралы бірнеше күмәнді оқиғаларды жазды, сондай-ақ олар дін қызметкерлерін, әйелдерді және нәрестелерді өлтірумен қатар, әдеттегі құлдыққа салу туралы сурет салады. Ақпан айына қарай король Стефан Давидпен күресу үшін солтүстікке аттанды. Екі әскер бір-бірінен аулақ болды, Стефан көп ұзамай оңтүстікке қайтып келді. Жазда Давид әскерін екіге бөліп, Уильям Фиц Дунканды Ланкаширге жіберді, онда ол Фурнесс пен Крейвенді шабуылдады. 10 маусымда Уильям Фиц Дункан аттылар мен қарулы жасақтан құралған күшпен кездесті. Нәтижесінде, Клитеро шайқасы болды, онда ағылшын әскері жеңіліске ұшырады.

Стандарт шайқасы және екінші Дурхам келісімі

1138 жылдың шілдесінің соңына қарай екі шотланд әскері "Сент-Кутберт жерінде" – яғни Тине өзенінің арғы жағындағы Дархам епископының билігіндегі аймақта қайта бірікті. Шотландтарға қарсы тағы бір ағылшын әскері жиналды, оған бұл жолы Аумэль графы Уильям басшылық етті. Клитхеродағы жеңіс, Дәуіттің соғысқа түсуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Дәуіттің 26 мыңнан астам сарбазы 22 тамызда Солтүстік Йоркширдегі Нортхеллтонның жанындағы Коудон-Мурда ағылшын әскерімен кездесті. Бұл шайқас, кейін "Стандарт шайқасы" деп аталып, шотландтар үшін жеңіліспен аяқталды. Содан кейін Дәуіт және оның аман қалған көрнекті тұлғалары Карлайлға қайтып келді. Жеңіліске ұшырағанына қарамастан, бұл шешуші жеңіліс болмады. Дәуіт әскерінің көп бөлігін сақтап алып, қайтадан шабуылға өтуге мүмкіндік алды. Мысалы, қаңтардан бері жалғасып келе жатқан Уорк қамалы қараша айында қамал басып алынғанға дейін тоқтатылмады. Дәуіт Камберлендті және Нортумберлендтің көп бөлігін басып алып, билік ете берді. 26 қыркүйекте Карлайлге Остия епискобы, кардинал Альберік келді, онда Дәуіт өзінің корольдігінің ақсүйектерін, аббаттарын және епископтарын шақырды. Альберік Гласгоу епископының Йорк архиепископына бағынуы немесе бағынбауы туралы дауды зерттеу үшін келді. Альберік бейбітшілікке көмектесуші рөл атқарды, ал Дәуіт алты апталық бітімге келісті, ол Уорк қамалын қамтымады. 9 сәуірде Дәуіт пен Стивеннің әйелі, Матильда Булоньдық (Шотландия королі Мэридің қызы, сондықтан Дәуіттің тағы бір туысы) Даремде кездесіп, келісімге келді. Дәуіттің ұлы Генриге Нортумберленд графтығы берілді және Хантингдон графтығы мен Донкастерге билік ету құқығы қайта табысталды; Дәуіттің өзі Карлайл мен Камберлендті сақтап қалуға рұқсат алды. Король Стивен стратегиялық маңызы бар Бамбург және Ньюкасл қамалдарына иелік етуді жалғастырды. Осылайша Дәуіттің барлық соғыс мақсаттары орындалды. Бұл азаматтық соғыс, кейін "Анархия" деп аталған, Дәуітке солтүстік Англиядағы өзінің беделін нығайтуға мүмкіндік берді. Дәуіт өзінің және ұлының жаңадан иеленген жерлерін консолидациялаумен қатар, өзінің ықпалын кеңейтуге ұмтылды. Ньюкасл мен Бамбург қалалары қайтадан оның бақылауына көшті, ал ол Риббл және Пеннин өзендерінің солтүстік-батысындағы Англияның барлық аймақтарына үстемдік етті, сонымен қатар Тине өзеніне дейін солтүстік-шығысты ұстады, бұл Дурхам епископтығының негізгі аумағының шекарасы болды. Ұлы Нортумберлендтің барлық жетекші барондарын өзінің төңірегіне жинағанда, Дәуіт Карлайл бекінісін қайта жаңартты. Карлайл тез арада Роксбургтің орнына өзінің сүйікті резиденциясына айналды. Дәуіттің Оңтүстік Тайндағы Алстон кен орындарын сатып алуы оған Шотландия Корольдігінің алғашқы күміс монеталарын шығара бастауға мүмкіндік берді. Дәуіт сондай-ақ Шрусбери аббаттығына Ланкаширдегі жерлеріне қатысты жарлықтар шығарды.

By later July 1138, the two Scottish armies had reunited in "St Cuthbert's land", that is, in the lands controlled by the Bishop of Durham, on the far side of the river Tyne. Another English army had mustered to meet the Scots, this time led by William, Earl of Aumale. The victory at Clitheroe was probably what inspired David to risk battle. David's force, apparently 26,000 strong and several times larger than the English army, met the English on 22 August at Cowdon Moor near Northallerton, North Yorkshire. The Battle of the Standard, as the encounter came to be called, was a defeat for the Scots. Afterwards, David and his surviving notables retired to Carlisle. Although the result was a defeat, it was not by any means decisive. David retained the bulk of his army and thus the power to go on the offensive again. The siege of Wark, for instance, which had been going on since January, continued until it was captured in November. David continued to occupy Cumberland as well as much of Northumberland. On 26 September Cardinal Alberic, Bishop of Ostia, arrived at Carlisle where David had called together his kingdom's nobles, abbots and bishops. Alberic was there to investigate the controversy over the issue of the Bishop of Glasgow's allegiance or non allegiance to the Archbishop of York. Alberic played the role of peace broker, and David agreed to a six week truce which excluded the siege of Wark. On 9 April David and Stephen's wife Matilda of Boulogne (daughter of Mary of Scotland, and so another niece of David) met each other at Durham and agreed a settlement. David's son Henry was given the earldom of Northumberland and was restored to the earldom of Huntingdon and lordship of Doncaster; David himself was allowed to keep Carlisle and Cumberland. King Stephen was to retain possession of the strategically vital castles of Bamburgh and Newcastle. This effectively fulfilled all of David's war aims. This civil war, or "the Anarchy" as it was later called, enabled David to strengthen his own position in northern England. While David consolidated his hold on his own and his son's newly acquired lands, he also sought to expand his influence. The castles at Newcastle and Bamburgh were again brought under his control, and he attained dominion over all of England north west of the river Ribble and Pennines, while holding the north east as far south as the river Tyne, on the borders of the core territory of the bishopric of Durham. While his son brought all the senior barons of Northumberland into his entourage, David rebuilt the fortress of Carlisle. Carlisle quickly replaced Roxburgh as his favoured residence. David's acquisition of the mines at Alston on the South Tyne enabled him to begin minting the Kingdom of Scotland's first silver coinage. David, meanwhile, issued charters to Shrewsbury Abbey in respect to their lands in Lancashire.

Дарем епископтығы мен Йорк архиепископтығы

Алайда, Дәуіттің жетістіктері көп жағдайда оның сәтсіздіктерімен теңдестірілді. Осы кезеңде Дәуіттің ең үлкен көңілі қалдырғаны – Дурхам епископтығы мен Йорк архиепископтығының бақылауын қамтамасыз ете алмауы болды. Дәуіт өзінің канцлері Уильям Коминды 1140 жылы епископ Джеффри Руфустың қайтысынан бос тұрған Дурхам епископтығына тағайындауға тырысты. 1141 және 1143 жылдар аралығында Комин де-факто епископ болып, епископтың қамалын бақылады, бірақ ол шіркеу кеңесінің наразылығына ұшырады. Дурхам қаласын бақылауға алғанмен, Дәуіттің сайлау мен киелену рәсіміне қол жеткізудің жалғыз үміті – Папаның легаты, Винчестер епискобы және король Стивеннің інісі Генрих Блуаның қолдауын алу еді. Императрица Матильданың қолдауына қарамастан, Дәуіт сәттілікке жете алмады және 1143 жылы Вильгельм де Сент-Барбара архиепископ болып сайланғанға дейін күшін жоғалтты. Дәуіт сондай-ақ Йорк архиепископтығына мұрагерлік мәселесіне араласуға тырысты. Король Стивеннің туысы Уильям ФицГерберт, Англияның солтүстігінде Стивеннің саяси беделінің төмендеуінен өзінің позициясының әлсірегенін сезінді және Папа оны қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Дәуіт цистерциандық байланыстарын жаңа архиепископ Генри Мурдакпен жақын қарым-қатынас орнату үшін пайдаланды. Папа Евгений III-нің қолдауына қарамастан, король Стивен мен Уильям ФицГерберттің жақтастары Генридің Йорк архиепископтығына кіруіне кедергі келтірді. 1149 жылы Генри Дәуіттің қолдауын сұрады. Дәуіт осы мүмкіндікті пайдаланып, архиепископтықты өзінің бақылауына алуға тырысты және қалаға жорық жасады. Алайда, Стивеннің жақтастары Дәуіттің ниеттерін біліп, король Стивенге хабарлады. Стивен содан кейін қалаға жорық жасап, жаңа гарнизон орнатты. Дәуіт мұндай қақтығысқа бармауды шешіп, қайтарылды. Ричард Орам Дәуіттің басты мақсаты – ежелгі Нортумбрия патшалығының барлық аймағын өзінің билігіне бағындыру болған деген болжам жасады. Орам үшін бұл оқиға – «Британ аралдарының саяси картасын түбегейлі өзгерту мүмкіндігі мәңгілікке жоғалды» деген шешімді кезең болды.

However, David's successes were in many ways balanced by his failures. David's greatest disappointment during this time was his inability to ensure control of the bishopric of Durham and the archbishopric of York. David had attempted to appoint his chancellor, William Comyn, to the bishopric of Durham, which had been vacant since the death of Bishop Geoffrey Rufus in 1140. Between 1141 and 1143, Comyn was the de facto bishop, and had control of the bishop's castle; but he was resented by the chapter. Despite controlling the town of Durham, David's only hope of ensuring his election and consecration was gaining the support of the Papal legate, Henry of Blois, Bishop of Winchester and brother of King Stephen. Despite obtaining the support of the Empress Matilda, David was unsuccessful and had given up by the time William de St Barbara was elected to the see in 1143. David also attempted to interfere in the succession to the archbishopric of York. William FitzHerbert, nephew of King Stephen, found his position undermined by the collapsing political fortune of Stephen in the north of England, and was deposed by the Pope. David used his Cistercian connections to build a bond with Henry Murdac, the new archbishop. Despite the support of Pope Eugenius III, supporters of King Stephen and William FitzHerbert managed to prevent Henry taking up his post at York. In 1149, Henry sought the support of David. David seized on the opportunity to bring the archdiocese under his control, and marched on the city. However, Stephen's supporters became aware of David's intentions, and informed King Stephen. Stephen therefore marched to the city and installed a new garrison. David decided not to risk such an engagement and withdrew. Richard Oram has conjectured that David's ultimate aim was to bring the whole of the ancient kingdom of Northumbria into his dominion. For Oram, this event was the turning point, "the chance to radically redraw the political map of the British Isles [had been] lost forever".

Чиркесі жүйесіндегі жаңалықтар

Бір кездері Шотландияның епископтық орындықтары мен бүкіл приходтық жүйе Давид І-нің жаңалықтарымен байланысты деп есептелген. Бүгінде ғалымдар бұл көзқарасты қайта қарап білді. Аилред Риволькс Дәуіттің мақтауында, Дәуіт билікке келген кезде «Шотландия патшалығының барлық жерінде [Форттан солтүстікке қарай] үш-төрт ғана епископ болған, ал қалғандары пасторсыз, мораль мен мүлікті жоғалтып, құлдырап жатқан. Ол қайтыс болғанда, тоғыз епископты қалдырды – өзі қалпына келтірген ежелгі епископтықтар мен жаңадан құрғандары». Дәуіт Мортлах епископтығын шығысқа қарай, Ескі Абердинге көшірді және Кейтнес епархиясын құруды ұйымдастырды, бірақ басқа ешқандай епископтықты Дәуіт құрған деп сеніммен айтуға болмайды. Глазго епископтығы жандандырылған емес, қайта қалпына келтірілген. Дәуіт реформалық көзқарасты француз капелланы Джонды епископқа тағайындады және тергеу жүргізіп, кейіннен епископтыққа княздығының барлық жерлерін берді, тек шығыстағы жерлерді ғана Сент-Эндрюс епискобы басқарды. Дәуіт, кем дегенде, жартылай монастырьлық сипаттағы «епископтықтарды» – Бречин, Дункельд, Мортлах (Абердин) және Данбланды – толыққанды епископтыққа айналдырып, ұлттық епархиялық жүйеге берік енгізуге жауапты болды. Приходтық жүйенің дамуына қатысты, Дәуіттің оның негізін қалаушы ретіндегі дәстүрлі рөлін сақтау мүмкін емес. Шотландияда ерте орта ғасырлардан бастау алатын ежелгі шіркеулер жүйесі болған, ал Дәуіттің нормандық үрдістермен енгізген жүйесін жаратудың орнына, жұмсақ қайта құру деп қарастыру дұрыс. Ол шотландиялық жүйені Франция мен Англиядағы жүйелерге жақындастырды, бірақ оны өзі жасамады.

Діндарлық даулар

Дәуіт патша болғаннан кейін алғашқы кездескен мәселелердің бірі – Англия шіркеуімен туған діни дау болды. Ағылшын шіркеуінің мәселесі шотландтық діни округтердің Йорк және/немесе Кентербери архиепископтарына бағынуына байланысты болды. Бұл мәселе 1124 жылдан бері Роберт Сконді Сент-Эндрюс (Cell Ríghmonaidh) шіркеуіне қадау етуге кедергі келтіріп келді. 11 ғасырдан бері Сент-Эндрюс епископтығы іс жүзінде архиепископтық деңгейінде жұмыс істеген. Шотландия және Ирландия деректерінде «архиепископ» атағы епископ Гирик пен епископ Фотхад II-ге берілген. Бірақ бұл архиепископтық мәртебе Рим Папасымен келісілмегендіктен, ағылшын архиепископтарының бүкіл шотланд шіркеуіне билік етуіне мүмкіндік туды. Бұл жауапкершілік Йорк архиепискобы Турстанға жүктелді. Оның ең оңай нысаны – Форт өзенінің оңтүстігінде орналасқандықтан, Шотландияның және Сент-Эндрюс діни округінің құрамына кірмейтін Глазго епископтығы болды. 1125 жылы Рим Папасы Хонорий II Глазго епископы Иоаннға Йорк архиепископтығына бағынуын талап етіп хат жолдады. Дәуіт Глазго епископы Иоаннға Сент-Эндрюс епископтығын Глазго билігімен архиепископтық деңгейіне көтеру үшін паллий алу мақсатында Рим Папасының резиденциясына баруын бұйырды. Турстан да, Кентербери архиепискобы Уильям де Корбейль де Римге сапар шекті, және олар екеуі де Дәуіттің өтінішіне қарсы болды. Алайда Дәуіт король Генридің қолдауын алды, ал Йорк архиепискобы мәселені бір жылға кейінге шегеріп, Роберт Сконді қадау етуге келісті. Йорктің Форттан солтүстікке орналасқан епископтарға қатысты талаптары Дәуіттің билігінің қалған бөлігінде іс жүзінде тоқтатылды, бірақ Йорк Глазгоға қатысты негізді талаптарын сақтап қалды. 1151 жылы Дәуіт тағы да Сент-Эндрюс архиепискобы үшін паллий сұрады. Кардинал Джон Папаро 1151 жылдың қыркүйегінде Карлайлдағы резиденциясында Дәуітпен кездесті. Дәуіт үшін үміт сырқаты болғандай, кардинал Ирландияға төрт жаңа архиепископтық құру үшін төрт паллиймен жол тартты. Кардинал Карлайлға оралғаннан кейін Дәуіт өтініш білдірді. Дәуіттің жоспарында жаңа архиепископтық округке Дәуіттің Шотландиядағы барлық епископтық округтері, сондай-ақ Оркни және Аралдар епископтық округтері кіруі керек еді. Өкінішке орай, кардинал бұл мәселені Рим Папасымен талқыламаған сияқты. Келесі жылы Рим Папасы Дәуітке тағы бір соққы берді, ол Тронхейм архиепископтығын құрды, бұл Норвегияның жаңа архиепископтығы, ол Аралдар мен Оркни епископтық округтерін қамтыды.

One of the first problems David had to deal with as king was an ecclesiastical dispute with the English church. The problem with the English church concerned the subordination of Scottish sees to the archbishops of York and/or Canterbury, an issue which since his election in 1124 had prevented Robert of Scone from being consecrated to the see of St Andrews (Cell Ríghmonaidh). Since the 11th century the bishopric of St Andrews likely functioned as a de facto archbishopric. The title of "Archbishop" is accorded in Scottish and Irish sources to Bishop Giric and Bishop Fothad II. The problem was that this archepiscopal status had not been cleared with the papacy, opening the way for English archbishops to claim overlordship of the whole Scottish church. The man responsible was the new aggressively assertive Archbishop of York, Thurstan. His easiest target was the bishopric of Glasgow, which being south of the river Forth was not regarded as part of Scotland nor the jurisdiction of St Andrews. In 1125, Pope Honorius II wrote to John, Bishop of Glasgow ordering him to submit to the archbishopric of York. David ordered Bishop John of Glasgow to travel to the Apostolic See in order to secure a pallium which would elevate the bishopric of St Andrews to an archbishopric with jurisdiction over Glasgow. Thurstan travelled to Rome, as did the Archbishop of Canterbury, William de Corbeil, and both presumably opposed David's request. David however gained the support of King Henry, and the Archbishop of York agreed to a year's postponement of the issue and to consecrate Robert of Scone without making an issue of subordination. York's claim over bishops north of the Forth was in practice abandoned for the rest of David's reign, although York maintained her more credible claims over Glasgow. In 1151, David again requested a pallium for the Archbishop of St Andrews. Cardinal John Paparo met David at his residence of Carlisle in September 1151. Tantalisingly for David, the Cardinal was on his way to Ireland with four pallia to create four new Irish archbishoprics. When the Cardinal returned to Carlisle, David made the request. In David's plan, the new archdiocese would include all the bishoprics in David's Scottish territory, as well as bishopric of Orkney and the bishopric of the Isles. Unfortunately for David, the Cardinal does not appear to have brought the issue up with the papacy. In the following year, the papacy dealt David another blow by creating the archbishopric of Trondheim, a new Norwegian archbishopric embracing the bishoprics of the Isles and Orkney.

Мұрагерлік және қайтыс болу

Дәуіттің жоспарларына ең ауыр соққы 1152 жылғы 12 шілдеде, Дәуіттің мұрагері Нортумберленд графы Генрих қаза болғанда тиді. Ол көп бұрыннан қандай да бір ауруға шалдыққан болуы мүмкін. Дәуіттің өміріне бір жылдай уақыт қалған еді, және ол көп жасамайтынын сезінген шығар. Дәуіт дереу немересі Малкольм IV-тің мұрагер болып тағайындалуын және кіші немересі Вильгельмнің Нортумберленд графы болуын қамтамасыз етті. Шотландиядағы ең беделді феодал Фиф Мормаеры Донншад I ректор, яғни регент болып тағайындалды және 11 жасар Малкольмды Шотландияның ішкі аймандарына саяхатқа алып шығып, болашақ гэльдік поддандықтарымен таныстырып, олардың құрметін алды. Дәуіттің денсаулығы 1153 жылдың көктемінде күрт нашарлап, 24 мамырда 1153 жылы Карлайл қамалында қайтыс болды. Тигернах жылнамасындағы некрологында ол «Дабид мак Майл Колайм, ри Альбан және Саксан», «Малкольмның ұлы, Шотландия мен Англия королі» деп аталды, бұл атақ Дәуіт патшалығының жаңа ағылшын бөлігінің маңыздылығын көрсетті.

Құрмет

Дәуіт І Рим-католик шіркеуімен қасиетті деп танылған, 24 мамырда тойланатын мерекесі бар, бірақ ол ресми түрде қасиетті деп жарияланбаған сияқты. Шотландияда оны қамқоршысы ретінде қабылдаған шіркеулер бар. Дәуіттің тағы бір мақтаушысы, оның бұрынғы сарай адамы Риволькстік Эйлред, Ньюбургтің айтқандарын қайталап, Дәуіттің әділдігімен және діндарлығымен бірге мақтап, оның шотландтарды билеуі «бұл ұлттың барлық қатыгездігі жұмсалды, өйткені олар табиғи қатыгездіктерін ұмытып, патшалық мейірімділіктің бұйырған заңдарына бағынды» деген пікір білдіреді. 12 ғасыр шотландтық «жабайылығына» ерекше мән бермесе де, орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі Шотландияның төмендік аймақтарының тарихшылары ертедегі жылнамалар дәстүріндегі мәліметтерді қайталауға бейім. Жазылған көптеген мәтіндер ертедегі орта ғасырлық жылнамалардан тікелей көшірілген немесе тіпті Джон Фордун, Эндрю Уинтон және Уолтер Бауэр сияқты маңызды еңбектерінде де оларға ұқсас үлгіде жазылған. Мысалы, Бауэр өзінің мәтініне Дәуіт үшін Аилред Риволькстің жазған мақтау сөзін қосады. Бұл цитата қазіргі басылымда жиырмадан астам бетке созылады және шотланд тарихы туралы кейінгі еңбектерде Дәуіт туралы қалыптасқан көзқарасқа үлкен әсер етті. Дәуіт туралы тарихи түсініктер кейінгі шотланд тарихшыларының еңбектерінде дамыды, ал Джон Мейр, Джордж Бьюкенен, Гектор Бойс және епископ Джон Лесли сияқты адамдардың жазбалары 18 ғасырға қарай Дәуіттің діндар, әділдікті сүйетін мемлекет құрушы және Шотландия тәуелсіздігін күшпен сақтаушы ретіндегі бейнесін қалыптастырды. Сонымен қатар, Бауэр мақтау сөзінде Дәуіттің үнемі крест жорығына қатысуға ниеттенгенін, бірақ өлімі салдарынан оған мүмкіндік болмағанын айтты. Риволькстік Эйлред те Дәуіттің екінші крест жорығына қатысуға деген ықыласын білдіргенін, бірақ оның азаматтары одан бас тартқандығын айтқан. Дегенмен, Дәуіт 1128 жылы Шотландияда Темплер орденінің алғашқы Ұлы Мастері Хью де Пейенмен кездескен.

David I is recognised as a saint by the Roman Catholic Church, with a feast day of 24 May, though it appears that he was never formally canonized. There are churches in Scotland which have him as their patron. Another of David's eulogists, his former courtier Ailred of Rievaulx, echoes Newburgh's assertions and praises David for his justice as well as his piety, commenting that David's rule of the Scots meant that "the whole barbarity of that nation was softened as if forgetting their natural fierceness they submitted their necks to the laws which the royal gentleness dictated". Although avoiding stress on 12th century Scottish "barbarity", the Lowland Scottish historians of the later Middle Ages tend to repeat the accounts of earlier chronicle tradition. Much that was written was either directly transcribed from the earlier medieval chronicles themselves or was modelled closely upon them, even in the significant works of John of Fordun, Andrew Wyntoun and Walter Bower. For example, Bower includes in his text the eulogy written for David by Ailred of Rievaulx. This quotation extends to over twenty pages in the modern edition, and exerted a great deal of influence over what became the traditional view of David in later works about Scottish history. Historical treatment of David developed in the writings of later Scottish historians, and the writings of men like John Mair, George Buchanan, Hector Boece, and Bishop John Leslie ensured that by the 18th century, a picture of David as a pious, justice loving state builder and vigorous maintainer of Scottish independence had emerged. Moreover, Bower stated in his eulogy that David always had the ambition to join a crusade, which was prevented eventually by his death. In addition, Ailred of Rievaulx hinted that David expressed his desire to be part of the Second Crusade himself, but he was dissuaded by his subjects. However, David had already met Hugues de Payens, the first Grand Master of the Knights Templar, in 1128 in Scotland.

Қазіргі заманғы емдеу

Қазіргі заманда Дәуіттің мемлекет құруына және оның шотланд мәдени дамуына тигізген әсеріне көбірек мән берілуде. Төмендік шотландтар өз мәдениеттерінің бастауын Дәуіттің әкесі Маэль Колум III-нің Әйелі Сент-Маргаретқа үйленуімен байланыстырды, бұл миф орта ғасырларда пайда болған. 19-шы ғасырдың ортасында жаңа тарихи әдістердің дамуымен бірге, осы өзгерістерге жауапкершілік Дәуіттің әкесіне қарағанда Дәуіттің өзіне көбірек тиесілі болды. Дәуіт Шотландияның кельт патшалығының құлауына кінәлі деп есептелді. Эндрю Ланг 1900 жылы: «Александр [I] кельт үстемдігін аяқтады; Дәуітпен бірге нормандық және ағылшын үстемдігі орнатылды» деп жазды. Ағарту дәуірі мен Романтизм дәуірі нәсілдер мен «этникалық жиынтықтардың» рөлін тарихтың басты ортасына қойды, осы контексте Дәуіт жергілікті шотландтарға қарсы жауымды тұлға ретінде бейнеленді, ал оның реформалары артта қалған кельттерге қарсы цивилизациялық тевтондық агрессияның табиғи, тіпті дұрыс деп есептелетін көрінісі ретінде қарастырылды. 20-шы ғасырда 12-шы ғасыр Шотландиясындағы нормандық ықпалға арналған бірнеше зерттеулер жүргізілді, олар Дәуіт I билігінің нәтижесінде болған өзгерістерге назар аударып, оларды күшейтті. Грейм Ричидің «Шотландиядағы нормандықтар» (1954), Арчи Дунканның «Шотландия: Патшалықтың қалыптасуы» (1974) және Г.В.С. Барроудың көптеген мақалалары осы тарихнамалық үрдістің бір бөлігін құрады. 1980-ші жылдары Барроу өзгерістер мен сабақтастық арасындағы келісімді іздеді және Дәуіт патшаның билігі шын мәнінде «Жаңа мен Ескінің тепе-теңдігі» болғанын айтты. Мұндай қорытынды шотланд тарихнамасындағы негізгі ағымның табиғи жалғасы болды, өйткені Уильям Ф. Скеннің монументалды және революциялық үш томдық «Кельт Шотландиясы: Ежелгі Албанның тарихы» (1876–80) Дәуіт I билігінен кейін де «Кельт Шотландиясы» ұзақ уақыт бойы тірі және сау болғанын мойындауға мәжбүр етті. Майкл Линч Барроудың компромистік шешімін қабылдап, оған сүйене отырып, Дәуіттің билігі дамыған сайын оның патшалығы көбірек кельттік сипатқа ие болғанын дәлелдеді. Оның қосымша тақырыбына қарамастан, 2004 жылы Дәуіт I билігіне арналған толық зерттеуде, «Дәуіт I: Шотландияны жасаған патша» авторы Ричард Орам Линчтің суретін одан әрі дамытып, Дәуіттің билігіндегі өзгерістерді олардың контексінде қарастыра отырып, сабақтастықты баса көрсетті.

In the modern period, there has been more of an emphasis on David's state building and the effects of his changes on Scottish cultural development. Lowland Scots tended to trace the origins of their culture to the marriage of David's father Máel Coluim III to Saint Margaret, a myth which had its origins in the medieval period. With the development of modern historical techniques in the mid 19th century, responsibility for these developments appeared to lie more with David than his father. David assumed a principal place in the alleged destruction of the Celtic Kingdom of Scotland. Andrew Lang, in 1900, wrote that "with Alexander [I], Celtic domination ends; with David, Norman and English dominance is established". The ages of Enlightenment and Romanticism had elevated the role of races and "ethnic packages" into mainstream history, and in this context David was portrayed as hostile to the native Scots, and his reforms were seen in the light of natural, perhaps even justified, civilised Teutonic aggression towards the backward Celts. In the 20th century, several studies were devoted to Normanisation in 12th century Scotland, focusing upon and hence emphasising the changes brought about by the reign of David I. Græme Ritchie's The Normans in Scotland (1954), Archie Duncan's Scotland: The Making of the Kingdom (1974) and the many articles of G. W. S. Barrow all formed part of this historiographical trend. In the 1980s, Barrow sought a compromise between change and continuity, and argued that the reign of King David was in fact a "Balance of New and Old". Such a conclusion was a natural incorporation of an underlying current in Scottish historiography which, since William F. Skene's monumental and revolutionary three volume Celtic Scotland: A History of Ancient Alban (1876–80), had been forced to acknowledge that "Celtic Scotland" was alive and healthy for a long time after the reign of David I. Michael Lynch followed and built upon Barrow's compromise solution, arguing that as David's reign progressed, his kingship became more Celtic. Despite its subtitle, in 2004 in the only full volume study of David I's reign yet produced, David I: The King Who Made Scotland, its author Richard Oram further builds upon Lynch's picture, stressing continuity while placing the changes of David's reign in their context.

Дәуіттің төңкерісі

Дегенмен, Дәуіт І дәуіріндегі тарихи өзгерістердің маңыздылығы немесе ауқымы туралы пікірталас болуы мүмкін, ешбір тарихшы олардың орын алғанына күмәнданбайды. Бұл өзгерістерге Барроу мен Линч екеуі де "Дәуіттік революция" деп атады. Дәуіттің "революциясы" кейінгі ортағасырлық Шотландияның дамуына негіз болды, оның бастамасымен жасалған өзгерістер кейінгі ортағасырлық мемлекеттің көптеген орталық институттарына ұласты. Роберт Бартлетттің "Еуропаның қалыптасуы: жаулау, отарлау және мәдени өзгерістер, 950–1350" (1993) атты пионерлік еңбегі, сондай-ақ Мурдың "Бірінші еуропалық революция, шамамен 970–1215" (2000) жұмысымен нығайтылғаннан бері, осы кезеңде болған кең ауқымды "Еуропалық революцияны" тану арқылы Дәуіттің "революциясын" жақсырақ түсінуге болатыны анықталды. Басты идея – 10 ғасырдың соңынан бастап Солтүстік Франция мен Батыс Германиядағы ескі Каролингтердің орталық аймақтарының мәдениеті мен институттары шеткі аймақтарға таралып, көрінетін "Еуропа" құрылды. Шотландия – осындай көптеген "шеткі" аймақтардың бірі ғана еді.

Үкімет пен феодализм

Шетелдік рыцарьлардың кеңінен енгізілуі және жер иелігінің әдет-ғұрыптық талаптардан феодалдыққа немесе басқа да заңмен анықталған қатынастарға өзгеру процестері Шотландия Корольдігінің басқару жүйесін өзгертіп, жаңадан құрылған шерифтіктер мен соттарды құру үшін корольдік агенттердің бүкіл елге таралуы мен орналасуына әкелді. Бұл құрылым заңды сақтау және салық салу мақсатында құрылды, соның нәтижесінде Шотландия «континенталдық» үлгіге жақындады. Осы кезеңде Шотландия үкіметтік тәжірибеде жаңашылдықтарды және, негізінен француздық, шетелдік рыцарьларды қабылдады. Феодализмнің бастауы Дәуіт патшаның тұсына жатады. Ол «қамал салу, кәсіби атты әскердің тұрақты қолданылуы, рыцарьтік үлестің берілуі» және «құрмет көрсету мен адалдық» ретінде анықталады. Дәуіт өзінің билігін сақтаған француз әскери тобының басшылары үшін Кумбрия княздығының батысында кең ауқымды феодалдық иеліктер құрды. Бұған қоса, көптеген кіші феодалдық иеліктер де құрылды. Дәуіт патшаның тұсында Шотландияның сол бөлігінің басқаруы Англо-Норман Англиясының басқаруына ұқсату үшін шаралар қабылданды. Жаңа шерифтіктер патшаға патшалық жерлерді тиімді басқаруға мүмкіндік берді. Оның билігі кезінде корольдік шерифтер корольдің негізгі жеке аумақтарында орнатылды: шамамен хронологиялық тәртіппен Роксбург, Скоун, Бервик-апон-Твид, Стирлинг және Перт қалаларында. Әділеттік институты да Дәуіт патшаның тұсында құрылды. Бұл институттың Англо-Норман тамырлары болғанымен, кем дегенде Шотландияда Форттан солтүстікке қарай, ол бұрынғы лауазыммен сабақтастықтың бір түрін білдірді.

Экономика

Ол Англия графтығының кірісі және Алстондағы күміс кендерінен түскен пайда арқасында Шотландияның алғашқы монеталарын шығара алды. Бұл сауданың мәнін өзгертіп, оның саяси бейнесін жаңартты. Дәуіт қала салуда ұлы шеберлік танытты. Кумбриялықтардың князі ретінде Дәуіт "Шотландияның" алғашқы екі бургін – Роксбург пен Бервикті құрды. Бургтар – белгілі шекаралары мен кепілді сауда құқықтары бар елді мекендер, онда патша өз кайн және конветінен (патшаға қонақжайлық көрсету орнына төленетін төлем) өнімдерді жинап, сата алатын. Дәуіт шамамен 15 бург құрды. Дәуіт патшалығындағы ешбір нәрсе бургтардың маңыздылығымен теңесе алмайды. Алғашында олар көшпен саудагерлер тобының ядросынан аспаса да, Шотландияның ұзақ мерзімді экономикалық және этникалық бейнесін өзгертуде бургтан артық ештеңе жасай алмады. Бұл жоспарланған қалалар мәдениеті мен тілі жағынан ағылшын тіліне жақын болды немесе олармен үстемдік құрды; Уильям Ньюбургтік король Уильям Арыстанның тұсында "Шотландияның қалалары мен бургтары ағылшын тілінде сөйлейтін адамдармен мекенделгені белгілі" деп жазды. Экономиканы өзгертуге қоса, ағылшын тілінің үстемдігі ұзақ мерзімді перспективада орта ирланд тілінің беделін төмендетіп, Шотландияның төмендіктері туралы түсінікке жол ашты.

Монастырьдің қамқорлығы

Дәуіт ортағасырлық Шотландияның ең ұлы монастырлық демеушілерінің бірі болды. 1113 жылы, Дәуіттің кімбриялықтардың князі ретіндегі алғашқы қадамы ретінде, ол тироннсиандар үшін Селкирк аббаттығын құрды. Дәуіт өкіметтік кезеңінде оннан астам жаңа монастырь құрды және түрлі жаңа монастырлық ордендерді қолдады. Мұндай монастырьлар Дәуіттің терең діни сенімін ғана көрсетпеді, сонымен қатар шотланд қоғамын өзгертуге септігін тигізді. Монастырьлар шетелдік әсердің орталықтарына айналып, патшаның кеңейіп келе жатқан басқару қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын білімді адамдармен қамтамасыз етті. Атап айтқанда, цистерциандық монастырьлар жаңа егіс шаруашылығы тәсілдерін енгізді. Мысалы, цистерциандық еңбек Оңтүстік Шотландияны Солтүстік Еуропаның маңызды қой жүнінің көздерінің біріне айналдырды.

Шығармалық бейнелер

Найджел Трантердің "Дэвид принц" (1980) романы. Бұл роман Маргарет патшайымның ұлдары Александр I және Давид I тарихын баяндайды.