Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1094 жылы Шотландия королі Доннхад мак Маэль Колуим (қазіргі гэль тілінде: Donnchadh mac Mhaoil Chaluim; ағылшыншасы Дункан II; шамамен 1060 – 12 қараша 1094) – Шотландия королі болған. Ол Малкольм III (Máel Coluim mac Donnchada) мен оның бірінші әйелі Ингибиорг Финнсдоттирдің ұлы, Торфинн Сигюрдссонның жесірі.
King of Scots in 1094
Donnchad mac Máel Coluim (Modern Gaelic: Donnchadh mac Mhaoil Chaluim; anglicised as Duncan II; c. 1060 – 12 November 1094) was King of Scots. He was son of Malcolm III (Máel Coluim mac Donnchada) and his first wife Ingibiorg Finnsdottir, widow of Thorfinn Sigurdsson.
Ерте өмір
Дунканның анасының жеке басын Оркней сагасы береді, ол Малкольм мен Ингибиоргтың некесін жазып, кейін «олардың ұлы – Шотландия королі Дункан, Уильямның әкесі» дейді. Дункан II өзінің атын Шотландияның I Дунканынан алған. Алайда, шотланд және ағылшын жылнамашыларының бастапқы деректерінде Ингибиорг есім аталмайды. Ол Малкольмның күйеу баласы болған немесе шіркеу мойындамаған некеде болған болуы мүмкін. Вильгельм Малмсбери Дунканды Малкольм III-нің заңсыз ұлы деп атайды. Бұл пікір ортағасырлық бірқатар түсіндірушілерге әсер етті, олар да Дунканды заңсыз бала деп санады. Дегенмен, бұл мәлімдеме – Малкольмның Маргареттен тараған ұрпақтарының Дунканның ұрпақтары – Мейк Уильямдердің талаптарын жоққа шығаруға бағытталған үгіт. 1072 жылы Дунканды Вильгельм Жеңімпазға кепіл ретінде тапсырды. Ольстер жылнамасында «француздар Шотландияға барып, шотланд патшасының ұлын кепіл ретінде алып кетті» делінген (мұндағы «француздар» нормандықтарды білдіреді). Бұл оқиға Малкольм III пен Вильгельм арасындағы алғашқы қақтығыстың салдары болды. Англия корольдік отбасының соңғы еркек мүшесі Эдгар Этелинг 1068 жылы нормандықтардан қорғаныш іздеп Шотландияға қашып келді. Эдгар Вильгельмге қарсы күресте Малкольмның көмегін сұрады. 1071 жылы Малкольм Этелингтің қарындасы Маргаретке үйленгеннен кейін бұл қарым-қатынас нығайды. Шотландия мен Уэссекс патшалық үйлері арасындағы ресми байланыс және Малкольмның Солтүстік Англияға жасаған шабуылдары 1072 жылы Шотландияның оңтүстігіне толыққанды шабуыл жасаған Вильгельм үшін айқын қауіп тудырды. Малкольм Вильгельммен Абернетиде кездесті. Абернети шарты бойынша Малкольм Вильгельмге Англиядағы (Камбрия және Нортумбрия) жерлерін берді, бірақ Шотландияны емес. Деректер нақты болмаса да, келісімнің бір шарты Эдгар Этелингтің Шотландия сарайынан кетуі болуы мүмкін. Малкольмның үлкен ұлы Дунканды кепіл ретінде беру де келісімнің бір шарты болды. Дункан Вильгельм I-нің ағылшын-норман сарайында өсті, ол оның мәдениетімен, білімімен және институттарымен танысты. Ол нормандық рыцарь ретінде тәрбиеленді және Вильгельмнің жорықтарына қатысты. 1087 жылы Вильгельм қайтыс болды, ал оның ең үлкен тірі ұлы Роберт Куртоз Нормандия герцогы болды. Флоренция Ворчестердің айтуынша, Роберт Дунканды босатып, оны рыцарь атағына ие етті. Дункан Нормандия герцогтығынан кетуге рұқсат алды. Ол Роберттің інісі Вильгельм II-нің сарайына қосылуды жөн көрді. Оның әкесі, сол кезде көп ұлға ие болған, Дунканды қайтарып алуға тырыспады. Дунканның әкесі жағынан туған ағасы Эдвард оның жоқ кезінде мұрагер болып тағайындалды. Дункан өзінің асырап алған мәдениетінде қалуды жөн көрді, бұл 15 жылдық нормандық өмірдің әсерінен және жеке байлық пен даңққа ұмтылысынан болды, бірақ ол бір күні әкесі мен атасы сияқты Шотландияның патшасы болатынын ойлаған болуы мүмкін. Эдвард сол шайқаста қаза тапты. Малкольмның патшайымы Маргарет олардың өлімі туралы ұлы Эдгардан хабар алғаннан кейін бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Соның салдарынан туған билік вакуумы Малкольмның кіші інісі Дональд III (Домналл Бан мак Доннхада) таққа отыруға мүмкіндік берді. Жаңа монарх «наразы жергілікті аристократияның» мүддесін білдірді, ол Малкольм мен Маргарет сарайына келген англосаксондықтар мен нормандықтарды қуды. 1094 жылы Дункан жалдамалы рыцарьдар мен жаяу әскерден тұратын үлкен армияға басшылық етті. Бұл сарбаздардың көптегені Нортумбриядан келген болуы мүмкін, бұл Дунканның Госпатрикпен туыстық байланысын көрсетеді. Жаздың басында Дункан өз армиясын Шотландияға басып кіргізді. Дональд өз жақтастары мен әскерлерін жұмылдырды. Соғыстың алғашқы кезеңі маусым айында өтті, нәтижесінде Дункан жеңіске жетті. Дональд Шотландияның таулы аймақтарына шегінуге мәжбүр болды. Дункан Сконде патша болып тағайындалды, бірақ оның қолдауы мен билігі Форт өзенінің солтүстігіне дейін созылмады. Оның билігі англо-нормандық одақтастарының болуына тәуелді болды. Вильгельм Малмсбери кейінірек Дунканның «қарындасы Дональдтың зұлымдығынан өлтірілгенін» хабарлады. Флоренция Ворчестер Дунканның өлтірілгенін мәлімдеді, бірақ кім өлтіргенін ешқашан айтпады. «Пикттер мен шотландтардың жылнамасында» (1867) 13-ғасырлық жазбада Дунканды Дональдтың сатқындығы арқылы Маэль Петер (Мальпедер) өлтіргені жазылған. Джон Фордун (14-ғасыр) оқиғаның жақсы белгілі нұсқасын жазды, онда Дункан «Монтехин шайқасында Мернс графының, Дональдтың алаяқтығы арқылы өлтірілді» делінген. Дункан II-нің жерленген жері туралы екі қайшы пікір бар. Бірі – оның Данфермлин аббаттығында жерленгені, екіншісі – Йона аралында жерленгені.
The identity of Duncan's mother is given by the Orkneyinga saga, which records the marriage of Malcolm and Ingibiorg, and then mentions "their son was Duncan, King of Scots, father of William". Duncan II got his name from that of his grandfather, Duncan I of Scotland. However Ingibiorg is never mentioned by primary sources written by Scottish and English chroniclers. She might have been a concubine or have a marriage not recognized by the church. William of Malmesbury calls Duncan an illegitimate son of Malcolm III. This account influenced a number of Medieval commentators, who also dismissed Duncan as an illegitimate son. However, this claim is propaganda reflecting the need of Malcolm's descendants by Margaret to undermine the claims of Duncan's descendants, the Meic Uilleim. Duncan was given into the keeping of William the Conqueror in 1072 as a hostage. The Annals of Ulster note that the "French went into Scotland and brought away the son of the king of Scotland as hostage" (by French, the text is referring to the Normans). The context of this event was the initial conflict between Malcolm III and William. Edgar Ætheling, the last remaining male member of the English royal family, had fled to Scotland in 1068, seeking protection from the invading Normans. Edgar sought Malcolm's assistance in his struggle against William. The relationship was reinforced when Malcolm married Ætheling's sister, Margaret, in 1071. The formal link between the royal house of Scotland and Wessex and Malcolm's forays in northern England were an obvious threat to William who counter attacked with a full scale invasion of southern Scotland in 1072. Malcolm met William in Abernethy. In the resulting Treaty of Abernethy, Malcolm submitted to William for Malcolm's lands in England (Cambria and Northumbria) but not for Scotland. Though the facts are not clear, one of the conditions of the agreement may have been that Edgar Ætheling leave the Scottish court. The offering of Duncan, Malcolm's eldest son, as hostage was probably another term of the treaty. Duncan was raised in the Anglo Norman court of William I, becoming familiar with the culture, education, and institutions of his hosts. He was trained as a Norman knight and participated in William's campaigns. In 1087, William died, and his eldest surviving son Robert Curthose succeeded him as Duke of Normandy. According to Florence of Worcester, Robert released Duncan from custody and had him officially knighted. Duncan was allowed to leave the Duchy of Normandy. He chose to join the court of William II of England, younger brother to Robert. His father, who by then had many sons, appears to have made no effort to obtain Duncan's return. Edward, the eldest paternal half brother of Duncan, had been designated as heir in his absence. Duncan notably chose to stay with his adoptive culture, partly due to the influence of 15 years of Norman life and partly in pursuit of personal wealth and glory, though he may always have had in mind that one day he would become Scotland's king, like his father and grandfather. Edward was mortally wounded in the same fight. Malcolm's queen Margaret died days after receiving the news of their deaths from her son Edgar. The resulting power vacuum allowed Donald III of Scotland (Domnall Bán mac Donnchada), younger brother of Malcolm, to seize the throne. The new monarch represented the interests of "a resentful native aristocracy", driving out the Anglo Saxons and Normans who had come to the court of Malcolm and Margaret. By 1094, Duncan was leading a sizeable army, consisting of mercenary knights, and infantry. Many of these soldiers probably came from Northumbria, reflecting the familial association of Duncan to Gospatrick. In the early summer, Duncan led his army in an invasion of Scotland. Donald mobilized his own supporters and troops in response. The early phase of the war took place in June, resulting in victory for Duncan. Donald was forced to retreat towards the Scottish Highlands. Duncan was crowned king at Scone, but his support and authority probably did not extend north of the River Forth. His continued power was reliant on the presence of his Anglo Norman allies. William of Malmesbury later reported that Duncan was "murdered by the wickedness of his uncle Donald". Florence of Worcester reported that Duncan was killed, but never states who killed him. In Chronicle of the Picts and Scots (1867), there is a 13th century entry recording that Duncan was killed by Máel Petair (Malpeder), through the treachery of Donald. John of Fordun (14th century) finally recorded the better known account of the event, that Duncan was "slain at Monthechin by the Earl of Mernys through the wiles of his uncle Donald". There are two contradictory accounts about the burial place of Duncan II. One reports him buried at Dunfermline Abbey, the other at the isle of Iona.
Интерпретация
Уильям Форбс Скене Дональд III пен Дункан II арасындағы қақтығысты «кельт және саксон мұрагерлік заңдары» арасындағы қақтығыс ретінде қарастырды. Яғни, бұл танистри және тұқым қуалайтын монархия арасындағы қақтығыс еді, Дональд бұрынғысында заңды мұрагер, ал Дункан мен оның бауырлары – кейінгісінде. Дональдтың қолдауы, басым көпшілігі гаэлдерден болған Шотландия халқынан шыққан болуы мүмкін. Оның жақтастары Малкольм III билігі тұсында Шотландияға келген көптеген англосаксондықтардың болуынан қорқыныш сезінген болуы керек. Малкольмның ұрпақтары «туғандықтан басқа барлық жағынан» англосаксондықтар еді. Олардың билікке талаптануы гаэлдер үшін кем дегенде алаңдатушы болды. Скене екі шетелдік билеушінің де осы қақтығыста өз рөлдерін атқарғанын айтты. Норвегияның Магнус III және оның флоты Ирландия теңізіндегі науқанда Аралы Корольдығына билігін орнатуға тырысты. Дональд III пен Магнус III арасындағы қақтығыстың болмауы олардың арасындағы одаққа нұсқауы мүмкін – Магнус Дональдтың таққа құқығын мойындап, ал Дональд аталған аймаққа қатысты Шотландияның барлық талаптарынан бас тартар еді. Дунканға Англияның Вильгельм II-і де қолдау көрсетті, оған «көптеген ағылшын және нормандық әскерлерді» берді. Дункан II-нің қысқа ғана билігі, өзінің қол астындағылардың қолынан қаза табуымен аяқталуы, оның танымалдылығының жоқтығын көрсетеді. Гаэлдердің көзқарасынан ол тақтан тонаушы еді. Оның жартылай бауыры Эдгар, Шотландия королі, Вильгельм II-нің араласуы арқасында ғана таққа отыра алды, оның талаптары тағы да көптеген гаэлдер тарапынан қарсылыққа ұшырады. Эдгардың жеңісінің маңызды салдары болды, өйткені Шотландия Корольдігінде англосаксондық заңдар, институттар мен үкімет нысандары қабылданып, «ағылшын патшалықтарын үлгі етіп» алынды. Дәуіт I (1124–1153 жылдары билеген) елге англо-нормандық институттарды енгізгенге дейін осылай болды. «Шотланд әдебиетінің Эдинбург тарихы: Колумбадан 1707 жылға дейін, одаққа дейін» кітабында Бенджамин Хадсонның Корольдік тарихы бар. Хадсон Дункан II өзінің билігін «қателіктің» құрбаны еткенін, өйткені шетелдік әскерлерін қайтарғаннан кейін өзінің қолдаушыларын жоғалтқандығын айтады. Ол Малкольм III және Әйгершінің ұрпақтары 13 ғасырға дейін таққа отыра алған себебінің бірі – ешқайсысы осы қателікті қайталаған жоқ екендігін айтады. Эдгардың он жыл бойы тақты сақтап қалуға сәттілік танытқанын атап өтеді, өйткені ол Вильгельм II және Генрих I сияқты саяси демеушілерінен көмекке тәуелді болды, олардың ресурстары Дональд III және оның жақтастарының мүмкіндіктерін асып түсті.
William Forbes Skene viewed the conflict between Donald III and Duncan II as being essentially a conflict between "the Celtic and the Saxon laws of succession". In other words, it was a conflict between tanistry and hereditary monarchy, Donald being the legitimate heir under the former, Duncan and his brothers under the latter. Donald probably derived his support from the Gaels of Scotland, who formed the majority of the population. His supporters would have had reason to feel threatened by the large number of Anglo Saxons who had arrived in Scotland under the reign of Malcolm III. The descendants of Malcolm were Anglo Saxons "in all respects, except that of birth". Their claim to power would be alarming at best to the Gaels. Skene considered that two foreign rulers played their own part in the conflict. Magnus III of Norway and his fleet were campaigning at the Irish Sea, attempting to establish his authority over the Kingdom of the Isles. The lack of conflict between Donald III and Magnus III might point to an alliance between them—Magnus offering recognition of Donald's rights to the throne, while Donald would withdraw all Scottish claims to the area. Duncan himself was obviously supported by William II of England, who lent him "a numerous army of English and Normans". The brief reign of Duncan II, culminating with his death at the hands of his own subjects, attests to his unpopularity. He was a usurper in the eyes of the Gaels. His half brother Edgar, King of Scotland, only managed to gain the throne due to the intervention of William II, his claims again opposed by most of the Gaels. The effects of Edgar's victory were significant, as Anglo Saxon laws, institutions, and forms of government were adopted in the Kingdom of Scotland. All were "in imitation of the Anglo Saxon kingdoms", before David I (reigned 1124–1153) introduced Anglo Norman institutions to the country. The Edinburgh History of Scottish Literature: From Columba to the Union, until 1707 includes a history of the Kingship by Benjamin Hudson. Hudson feels that Duncan II doomed his own reign by the "fatal move" of sending away his foreign troops, thus divesting himself of his own supporters. He feels that the male line descendants of Malcolm III and Saint Margaret managed to hold onto the throne until the 13th century precisely because none of them made the same mistake. He points out that Edgar succeeded in holding the throne for a decade, because he continued to depend on aid from his political patrons, William II and Henry I of England, who had resources far surpassing those of Donald III and his supporters.
Мұра
Дунканның Этельредадан туған ұлы, Уильям Фиц Дункан, Дунканның жартылай бауырлары Александр мен Давидтің билік кезінде көрнекті тұлға болды. Уильям олардың билік ету мерзімінің бір бөлігінде олардың тағайындалған мұрагері болған сияқты. Оның ұрпақтары – мейк уиллеймдер кейінгі шотланд патшаларына қарсы түрлі көтерілістер ұйымдастырды. Соңғы қалған мейк уиллейм, Гилл Эскойбтың немесе оның ұлдарының бірінің нәресте қызы, 1229 немесе 1230 жылы өлім жазасына кесілді: "[О]сы Мак Уильямның қызы, анасының құрсағынан көп уақыт өтпеген, әділ болғандықтан, Форфар қаласында, базар алаңына қарап, жария етуден кейін өлім жазасына кесілді. Оның басы базардың айқыш тірегіне соғылып, миы шашырап кетті". Дункан II-нің сақталған жалғыз жарғысы Тиннингхэмді және оның төңірегіндегі жерді Дурхам монахтарына сыйлады. Жарғының куәгерлерінің арасында "Уигет" деген есімді адам болды. Бұл есім, мүмкін, ежелгі ағылшын тіліндегі "Wulfgeat" сөзінің берілісі, ол "Domesday Book"-та "Uviet" деп аударылған. Бұл есім Англияның орталық және оңтүстік аймақтарында кең таралған. 11 ғасырда Йоркширде осы есімді кем дегенде бір маңызды жер иесі болған. Г. У. С. Барроу бұл "Уигеттің" іс жүзінде Треверлен (қазіргі Дуддингстон) иегері, Ақ Увиет екенін айтады. Увиет корольдер Эдгардың (1097–1107 жылдары билеген), Александр I-нің (1107–1124 жылдары билеген) және Давид I-нің (1124–1153 жылдары билеген) жарғыларына қол қоюымен де белгілі. Ол ондаған жылдар бойы патшалық үйдің ішкі кеңістігімен тығыз байланыста болды, оның ұрпақтары Uviet(h)s, Eviot(h)s және Ovioths деп әртүрлі аталатын жер иеленуші династияларды құрды, олардың кейбір тармақтары 17 ғасырға дейін сақталды. Барроудың пікірінше, Ақ Увиет бастапқыда Дункан II-нің серігі ретінде Шотландияға келген, және екеуі де Уильям II сарайындағы амбициялы рыцарь ретінде ұқсас өмір жолынан өткен. Дунканның жартылай бауырларына үздіксіз қолдау көрсетуі, олардың Дункан құрған қолдаушылар шеңберіне ие болғанын көрсетеді.
Duncan's son by Ethelreda, William fitz Duncan, was a prominent figure during the reigns of Duncan's half brothers Alexander and David. William seems to have served as an acknowledged heir to them for part of their reigns. His descendants the Meic Uilleim led various revolts against later Scottish kings. The last remaining Meic Uilleim, an infant daughter of Gille Escoib or one of his sons, was put to death in 1229 or 1230: "[T]he same Mac William's daughter, who had not long left her mother's womb, innocent as she was, was put to death, in the burgh of Forfar, in view of the market place, after a proclamation by the public crier. Her head was struck against the column of the market cross, and her brains dashed out". The sole surviving charter of Duncan II granted Tynninghame and its surrounding area to the monks of Durham. Among the witnesses of the charter was someone called "Uuiget". The name is probably a rendering of the Old English "Wulfgeat", which was also rendered as "Uviet" in the Domesday Book. The name seems to have been popular in the Midlands and Southern England. There was at least one notable landowner of that name in 11th century Yorkshire. G. W. S. Barrow argues that this "Uuiget" is actually Uviet the White, lord of Treverlen (modern Duddingston). Uviet is known for also signing charters of Kings Edgar (reigned 1097–1107), Alexander I (reigned 1107–1124), and David I (reigned 1124–1153). He was closely associated with the royal household for decades, his own descendants forming the landowning dynasties variously known as Uviet(h)s, Eviot(h)s, and Ovioths, with certain lines enduring to the 17th century. Barrows theorises that Uviet the White originally entered Scotland as a companion of Duncan II, and that the two shared a similar background, as ambitious knights in the court of William II. His continued support for Duncan's half brothers points to them inheriting whatever circle of supporters Duncan had formed.
Беделі
Джордж Бьюкененнің тарихы Дунканның Шотландия халқы шақыруымен келгенін көрсетеді, себебі Дональд «Малькольм мен Маргарет есімін қадір тұтқан барлық жақсы адамдарды» және оған адалдық серт беруден бас тартқан ақсүйектерді өшіріп жіберген. Бьюкенен Дунканды көрнекті және тәжірибелі әскери қолбасшы ретінде бағалайды, бірақ «әскери адам болғандықтан және бейбіт өнерде осылай шебер болмағандықтан», ол өзінің мақтаншақтығымен және жоғарыпарлы мінезімен халқының наразылығын тудырды.
The history of George Buchanan considers Duncan to have been summoned to Scotland by its people, as Donald had alienated "all good men who had a veneration for the memory of Malcolm and Margaret" and those nobles refusing to swear allegiance to him. Buchanan assesses Duncan as a distinguished and experienced military man, but "being a military man and not so skilful in the arts of peace", he angered his people with his arrogant and imperious manner.