Кіріспе

Италияның ұлттық әнұраны – Гофредо Мамели жазған патриоттық ән, ал Микеле Новаро 1847 жылы оған музыкасын жазды. Қазіргі уақытта Италияның ұлттық әнұраны болып табылады. Итальяндықтар арасында бұл ән мәтінін жазған авторының атымен "Fratelli d'Italia" немесе оның алғашқы жолынан "Il Canto degli Italiani" деп белгілі. Ән 4/4 такт өлшемінде және B-bemol тоналығында жазылған, алты шумақтан тұрады, әр шумақтан кейін қайырма жатады. Алтыншы шумақ тобы, көбінесе орындалмайды, бірінші шумақтың мәтінін қайталайды. Бұл ән Италияның бірігу кезеңінде және одан кейінгі онжылдықтарда кең таралды. Алайда, Италия Корольдігінің 1861 жылы жарияланғаннан кейін, "Fratelli d'Italia" әнінің республикалық және якобин мағыналары жаңа мемлекеттің монархиялық конституциясымен үйлеспеді. Сондықтан корольдік оның орнына 1831 жылы Сардиния королі Карл Альберттің бұйрығымен жазылған Савой үйінің ресми әнұраны – "Marcia Reale" (Корольдік маршын) таңдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италия республика болып жарияланды. 1946 жылдың 12 қазанында "Il Canto degli Italiani" әні уақытша ұлттық әнұран ретінде бекітілді. Бұл ән Италия Республикасының де-факто әнұраны мәртебесін сақтап келді және бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін 2017 жылдың 4 желтоқсанында де-юре мәртебеге ие болды.

Шығу тегі

"Il Canto degli Italiani" мәтінін генуэздік Гофредо Мамели жазды, ол кезде жас студент және ынталы патриот, 1848 жылғы төңкерістерге және Бірінші итальян Тәуелсіздік соғысына (1848–1849) бастап әкелетін жаппай жұмылдырудан шабыттанды. Мәтіннің нақты жазылған күні туралы дереккөздер әртүрлі: кейбір ғалымдар Мамели гимнді 1847 жылдың 10 қыркүйегінде жазды десе, ал басқалары композицияның туған күнін екі күн бұрын, 8 қыркүйекте деп санайды. Барлық қолда бар музыканы жоққа шығарғаннан кейін, 1847 жылдың 10 қарашасында Гофредо Мамели мәтінді Туринге және сол кезде белсенді Лоренцо Валериомен бірге тұрған генуэз композиторы Микеле Новароға жіберді. Өлең Новароны қатты әсер етті және ол оны 1847 жылдың 24 қарашасында музыкаға қоюға шешім қабылдады. Тридцать жыл өткен соң, патриот және ақын Антон Джулио Баррили Новароның оқиғаны былай сипаттағанын еске алды: бірақ ол ресми тұсаукесер алдында Мамели тарапынан алынып тасталды. Онда былай деп жазылған: және "Il Canto degli Italiani" алғашқы нұсқасы түпкілікті нұсқадан өзгешеленеді (жоғарыда қараңыз). Оның авторы белгілі Маццинидің жақтасы болғандықтан, Пьемонт полициясы 1848 жылдың наурызына дейін оның орындалуына тыйым салды: оның орындалуына Австрия полициясы да тыйым салды, ол оның орындалуын – саяси қылмыс деп есептеді – империяның тарауына дейін жалғастырды. 1847 жылдың 18 желтоқсанында Пиза газеті "L'Italia" әннің халықтың рухын қалай оятқанын жазды: Көптеген кештерде көптеген жастар Accademia filodrammatici-де Мамелидің гимнін әндейтін болып, маэстро Новароның музыкасына жиналды. Өлең отқа толы, музыка оған толық сәйкес келеді. Мамелидің екі қолжазбасы 21-ші ғасырға дейін сақталған: алғашқы нұсқасы, Мамелидің қолымен жазылған түсіндірмелерімен, Музео дель Рисоргименто және Маццини институтында, ал 1847 жылдың 10 қарашасында Мамелиден Новароға жолданған хат, Туриндегі Музео дель Рисоргиментода сақталады. Новароның баспагерге қол қойылған қолжазбасы Рикорди тарихи мұрағатында сақталған. Кейінгі Istituto Mazziniano парағында цензурадан қорқып, соңғы төрт жол ("Son giunchi che piegano") жоқ. Бұл парақшалар 10 желтоқсанда Генуядағы демонстрацияда таратылуы тиіс болды. Гимн Генуяда Касамара баспаханасымен парақшаларға басылып шығарылды.

Келесі онжылдықтар

"Италиялық ән" 1848 жылғы төңкеріске санаулы айлар қалғанда пайда болды. Statuto Albertino, Италиядағы Сардиния Корольдігіне 1848 жылдың 4 наурызында Сардиниялық Карл Альберт сыйлаған конституция жарияланғаннан кейін оннан астам адамның саяси жиналыстары заңдастырылды, соның арқасында "Il Canto degli Italiani" сияқты құлаққа жағымды әндер ауыздан ауызға тарала бастады. 10 желтоқсандағы демонстрацияға қатысқан патриоттар әнұранды бүкіл Италия түбегіне таратып жіберді. Бұл ән итальяндықтардың арасында және республикалық еріктілер қатарында кең танымал болды. Италияның көптеген аймақтарында демонстрациялар, наразылықтар мен көтерілістер кезінде Италияның бірігуінің символы ретінде жиі орындалды. Савойя билігі бесінші шумақты цензуралады. Көтерілісшілер "Il Canto degli Italiani" әнін Миланның бес күнінде және Сардиниялық Пьемонттың Карл Альберті Statuto Albertino-ны жариялаған кезде (1848 жылы) шырқады. 1849 жылғы қысқа мерзімді Рим Республикасының еріктілері оны әндейтін болса, Джузеппе Гарибальди Римді қорғағанда және Венецияға қашқанда оны үнсіз ырғақтап, сыбырлаған.

Италияның бірігуінен Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін

1860 жылдары Джузеппе Гарибальди бастаған еріктілер корпусы мыңдық экспедиция кезінде Сицилия мен Оңтүстік Италиядағы Бурбондарға қарсы шайқастарда әнұранды орындаған. Джузеппе Верди 1862 жылы Лондон халықаралық көрмесі үшін жазған "Халықтар әнұраны" ("Inno delle nazioni") шығармасында Италияны бейнелеу үшін "Il Canto degli Italiani" әнін таңдап, оны "God Save the Queen" және "La Marseillaise" әндерімен бірге қойды. Италия Корольдігі жарияланғаннан кейін (1861), 1831 жылы жазылған "Сарай маршы" ("Marcia Reale") біріккен Италияның ұлттық әнұраны ретінде таңдалды. "Il Canto degli Italiani" әнінің мазмұны радикалды болды, себебі оның күшті республикалық және якобиндық мәні бар еді, сондай-ақ Италияның бірігуінің монархиялық аяқталуымен үйлеспеді. Мамелидің республикалық – тіпті маззинилік – сенімдері саяси емес, тарихи сипатта болды, ал социалистік және анархистік ағымдар "Il Canto degli Italiani" әнін тым консервативті деп санады. Бұл ән Үшінші итальяндық тәуелсіздік соғысы (1866) кезінде ең көп орындалған әндердің бірі болды. Римді басып алу кезінде, 1870 жылдың 20 қыркүйегінде, Италияның бірігуінің соңғы қадамы ретінде, хорлар оны "Сарай маршымен" бірге орындады, ал "Il Canto degli Italiani" әніне берсальерилердің фанфары қосылды. Италияның бірігуі аяқталғаннан кейін "Il Canto degli Italiani" мектептерде оқытылып, итальяндықтар арасында кең танымал болды. Дегенмен, сол кездегі саяси және әлеуметтік жағдаймен байланысты басқа да музыкалық шығармалар, мысалы, "Жұмыскерлер әнұраны" ("Inno dei lavoratori") немесе "Қоштасу Луганомен" ("Goodbye to Lugano"), күнделікті мәселелерге тоқталды. Бұл әндер бірігу әндерінің танымалдығын ішінара азайтып жіберді. "Біз – іні-қарындас" ("Fratelli d'Italia") әні патриотизм мен қарулы күрес туралы сілтемелердің арқасында фашистік диктатурамен ынтымақтастыққа ұшырады, бұл монархия үшін ұятқа толы жағдай болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Италияның жеңісін еске түсіретін ән Муссолинидің Социалдық Республикасына және нацистік Германияға қарсы күрескен Корольдік итальян армиясына батылдық пен үміт сыйлай алды. "Біз – іні-қарындас" әні одақтастар азат еткен Оңтүстік Италияда және солтүстіктегі партизандық аймақтарда естілді. "Il Canto degli Italiani" әні антифашистік ағымдарда үлкен жетістікке жетті, онда ол "Fischia il vento" және "Bella ciao" партизандық әндерімен бірге орындалды. Кейбір зерттеушілер бұл шығарманың антифашистік ағымдардағы табысы Италия Республикасының уақытша әнұраны ретінде таңдалуына шешуші әсер еткенін айтады. Көбінесе "Il Canto degli Italiani" әні фашистік кезеңнің ұлттық әнұраны деп қате айтылады. Алайда, Муссолини республикасының ресми әнұраны болған жоқ, "Il Canto degli Italiani" және "Giovinezza" әндері рәсімдерде бірдей жиі орындалды. "Il Canto degli Italiani" әні фашистер үшін тек үгіт-насихат мақсатында ғана құнды болды. Сондықтан Мамелидің әнұраны партизандар да, фашистер де орындады. Соғыс министрінің ұсынысы бойынша Қарулы Күштердің Республикаға және оның басшысына ант беруі 4 қарашада өткізілуі және Мамели әнұранының уақытша ұлттық әнұран ретінде қабылдануы белгіленді. Фачинетти жаңа құрылған Республиканың уақытша ұлттық әнұраны ретінде "Il Canto degli Italiani" әнін бекіту туралы жарлық жобасы ұсынылатынын мәлімдеді, бірақ бұл уәдесін орындамады. Оның орнына ол "Il Canto degli Italiani" әнін Италия Конституциясына енгізуді ұсынды. 1948 жылы аяқталған Конституция ұлттық туды белгіледі, бірақ ұлттық әнұран немесе эмблеманы белгілемеді. Соңғысы 5 мамырдағы заңнамалық декретпен қабылданды. Одан кейін бірден дайындалған конституциялық заң жобасы ұлттық ту туралы талқылаудан кейін "Республиканың әнұраны – "Il Canto degli Italiani" деген сөйлемді енгізуге тырысты. Бұл заң да тоқтап қалды. "Il Canto degli Italiani" әні итальяндық эмигранттар арасында үлкен жетістікке жетті: "Біз – іні-қарындас" әнінің ноталары бүкіл Англосферадағы "Little Italies" дүкендерінде сатылады, ал "Il Canto degli Italiani" әні Солтүстік және Оңтүстік Америкада ресми шараларда көбінесе орындалады. Әсіресе, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Америкадағы итальяндықтар үшін қаржы жинаудың "саундтрегі" болды. Республика Президенті Карло Азеглио Чиампи 1999-2006 жылдар аралығында "Il Canto degli Italiani" әнін Италияның ұлттық символы ретінде қайта жаңғыртуға көшті. Чиампи былай деп мәлімдеді: Бұл әнұранды тыңдағанда, ішкі дүниең тербеледі; бұл халықтың бостандығы туралы ән, ол бірігіп, ғасырлар бойы бөлініп, қорлықтан кейін қайтадан көтеріледі. 2016 жылдың тамызында депутаттар палатасының Конституциялық мәселелер жөніндегі комитетіне "Il Canto degli Italiani" әнін Италияның ұлттық әнұраны ретінде бекіту туралы заң жобасы ұсынылды және 2017 жылдың шілдесінде комитеттен өтті. 2017 жылғы 15 желтоқсанда Парламент екі палатасынан өткеннен кейін 4 желтоқсан күнгі № 181 заң "Gazzetta Ufficiale" басылымында жарияланды және заң 2017 жылғы 30 желтоқсанда күшіне енді.

Іс-шаралар кезінде

Жылдар бойы әнұранды орындау үшін қалыптасқан қоғамдық рәсім әлі де күшінде. Дәстүр бойынша, әнұран орындалғанда, егер ашық ауадағы әскери салтанатта қатар тұрған әскери қызметшілер қаруларын көрсетсе, қатарда тұрмағандары тік тұрады (ұлттық туды көтеру және түсіру кезінде салют беру, сондай-ақ қызметтік немесе бөлімшелік марапаттаулар үшін туды алып өту кезінде басқа). Егер ішкі кеңісте (әскери оркестр концерттерінде де) болса, барлық әскери қызметшілер тік тұрады. Азаматтар да қаласа, тік тұра алады. Ресми шараларда әнұранның тек алғашқы екі шумағы ғана кіріспесіз орындалуы керек. Егер шара институционалдық болса және басқа елдің әнұраны да орындалуы тиіс болса, онда ол әдеп көрсету мақсатында бірінші орындалады. Бірақ 1970 жылы «Иль Канто дельи Итальян» орындалған сайын Людвиг ван Бетховеннің «Рахатқа Одасы» – яғни Еуропаның ресми әнұраны – орындалу міндеті көбінесе орындалмады.