Кіріспе

Синаед мак Майл Колуим (Coinneach mac Mhaoil Chaluim, ағылшыншасы Кеннет II, және лақап аты An Fionnghalach, "Інісін өлтірген"; 995 жылы қайтыс болды) – 971 жылдан 995 жылға дейін Алба (Шотландия) патшасы болды. Малкольм I-нің (Máel Coluim mac Domnaill) ұлы, ол 971 жылы Риддерх ап Дифнуалдың қолынан қаза тапқан Куйлен патшасының (Cuilén mac Iduilb) орнын иеленді.

Негізгі дереккөздер

Алба патшаларының жылнамасы Кеннеттің тұсында жазылған, бірақ ондағы көптеген жер аттары бұрмаланған, тіпті ойдан шығарылған. Шындық қандай болса да, жылнамада былай делінеді: «Ол дереу [Стратклайдты] жартылай тонады. Кеннеттің әскері Мойн Уакоруарда қырғынға ұшырады». Жылнамада Кеннет үш рет Нортумбрияны тонағаны айтылады, біріншісі Стенморға дейін, екіншісі Клюамға дейін, ал соңғысы Честердегі Ди өзеніне дейін. Бұл шабуылдар шамамен 980 жылға жатуы мүмкін, сол кезде Англо-саксон жылнамасы Чеширге жасалған шабуылдарды тіркеген. 973 жылы Мельроуз жылнамасы Кеннеттің, Маэль Колюм I (Máel Coluim mac Domnaill) – Стратклайд патшасының, «көптеген аралдардың патшасы» Магнус Харальдссонның (Maccus mac Arailt), Манн және аралдардың патшасының, сондай-ақ Уэльс және норвегиялық басқа патшалардың Эдгар Бейбітшілдің үстемдігін мойындау үшін Честерде өткен кеңеске келгенін хабарлайды. Мүмкін, Эдгар осы кезде Альба патшалығының оңтүстік және өзінің Англия патшалығының солтүстік жерлері арасындағы шекараны реттеген болар. Камбрия ағылшын жері болды, ал батыс шекарасы Солвейде жатты. Шығыста шекара кейінірек Лотианда, Эдинбургтың оңтүстігінде орналасқан. Тигернах жылнамасы 976 жылы Кеннеттің тұсындағы Альбаның үш мормерін атап көрсетеді: Cellach mac Fíndgaine, Cellach mac Baireda және Donnchad mac Morgaínd. Егер үшіншісі Домналь мак Моргайнд үшін қателік болмаса, ол Домнальдың бауыры болуы мүмкін, демек Морей мормері. Екі Селахтың билік еткен мормерліктері немесе патшалықтарын анықтау мүмкін емес. Патша Индульфтің (Idulb mac Causantín) қайтысынан кейін оның ұрпақтары мен Кеннеттің әулеті арасындағы араздық жалғасты. 977 жылы Ольстер жылнамасы «Шотландия патшасы Амлаиб мак Идуилбті (Амлаиб, Индульфтің ұлы) Синаед мак Домнаил өлтіргенін» хабарлайды. Тигернах жылнамасы Амлаибті өлтіргеннің дұрыс атын көрсетеді: Cináed mac Maíl Coluim, яғни Кеннет II. Осылайша, тіпті қысқа ғана уақытқа болса да, Кеннет бұрынғы патшаның бауырымен құлатылған. Адам Бремендіктің айтуынша, Свен Форкбард осы уақытта Шотландияда босқын болған, бірақ ол Кеннетпен немесе Шотландиядағы басқа патшалардың бірімен болды ма, белгісіз. Сондай-ақ, осы кезде Ньяль сагасы, Оркнейинг сагасы және басқа да көздер «шотландтар» мен солтүстік адамдар арасындағы соғыстарды баяндайды, бірақ бұл, көбінесе, Оркни графы Сигурд Хлодвиссон мен Морей мормерлері немесе патшалары арасындағы соғыстар. Жылнамада Кеннет Бречинде үлкен монастырь салғаны айтылады. Кеннет 995 жылы өлтірілді, Ольстер жылнамасы «алдау арқылы», ал Тигернах жылнамасы «өзінің қол астындағыларымен» деп жазады. Кейбір кейінгі дереккөздер, мысалы, Мельроуз жылнамасы, Джон Фордун және Эндрю Винтон, нақты болсын болмасын, қосымша мәліметтер береді. Ең қарапайым түсіндірмесі бойынша, ол Феттеркейнде өзінің жеке гвардиясымен, Ангус мормері Кункардың қызы Финнгуаланың (Фимберхеле немесе Фенелла деп те аталады) сатқындығынан, оның жалғыз ұлын өлтіргені үшін кек алу мақсатымен өлтірілген. Берчанның болжамы біздің білімімізге көп қосқан жоқ, бірақ ол Кеннетті «туғанды өлтіруші» деп атайды және ол Стратморда қайтыс болғанын айтады.

Балалар

Кеннеттің ұлы Малкольм II (Máel Coluim mac Cináeda) кейін Альбаның патшасы болды. Кеннеттің тағы бір ұлы, Дунгал, 999 жылы Кеннет III-нің ұлы, Гилл Коемгайнның қолынан қаза тапты. Бойте мак Синеда кейде Кеннет II-нің, ал кейде Кеннет III-нің (Cináed mac Duib) ұлы деп есептелгенімен, көбінесе Кеннет II-нің ұлы саналады. Кеннеттің тағы бір ұлы Суйбн мак Синеда болған болуы мүмкін, ол 1034 жылы қайтыс болған Галл-Гейделдердің патшасы еді.

Интерпретация

Кеннеттің қарсыласы, Шотландия королі Амлайб, Альба корольдерінің жылнамасында және кейінгі шотланд корольдерінің тізімдерінде есімдері жоқ. Тигернахтың ирландиялық жылнамалары замандас оқиғаларды дұрыс көрсетуі мүмкін. Амлайб Кеннеттің тікелей ізілдісі болуы мүмкін, ол damnatio memoriae-ге ұшыраған, немесе Шотландияның бір бөлігінде мойындалған бәсекелес патша болған. Екіге бөлінген патшалық кезең болуы ықтимал. Амлайб – залы өртеніп қаза болған ағасы Куйленнің мұрагері. Ол ағасының болмаған уақытында Форт өзенінің солтүстігінде регенттік қызметін атқарған болуы мүмкін. Кеннет, қайтыс болған Шотландия королі Дубтың інісі болған және, көп болса, жер аударылған адам болған. Ол достары мен анасының туыстарының қолдауымен таққа таласуға құқылы болды. Ол қарсыласынан жасы үлкен және тәжірибелі болған болуы мүмкін. Амлайб – Олафрдың гаэль тіліндегі түрі, бұл оның анасының тегінің норвегиялықтардан шыққандығын көрсетеді. Ол Уи Имайр әулетінен тегін шығарғанын айтуға болады. Алекс Вулф оның Дублин королі Амлайб Куаранның немересі немесе оның туысы Олаф Гутфритсонның немересі болғанын ұсынады, бұл оның жеке қолдаушылар тобы болғанын көрсетеді.

Өлім

Джон Фордунның (XIV ғасыр) айтуынша, Шотландияның Кеннет II (971–995 жылдары билік еткен) "қайтыс болған корольға ең жақын туысының мұрагерлікке ие болуына" рұхсат беру арқылы, мұрагерлік ережелерін өзгертуге тырысқан, осылайша тақты өз ұрпақтары үшін сақтандырмақ болған. Ол бұл әрекетті Константин (III) мен Кеннетті (III), осы деректе Грайм деп аталғандарын, нақты айырып тастау үшін жасады. Екеуі де оған қарсы құпия сөз байласып, Ангустың мормері Күнкардың қызы Лэди Финелланы корольді өлтіруге көндірді. Финелланың өзі Кеннет II өз ұлын өлтіргендіктен, жеке кек алу үшін осы қадамға барды. Уильям Форбс Скене жинаған Пикттер мен шотландтардың жылнамаларында Финнеланың Кеннет II-ні кек алу үшін өлтіргені айтылады, бірақ оның Константинге немесе оның туыстарына қатысы жазылмаған. Бұл жазбалар 12-13 ғасырларға жатады. Алстер жылнамаларында қарапайым түрде: "Шотландияның королі Кинед, Маэл Колумның ұлы (Малькольмның ұлы Кеннет), алданып өлтірілді" делінген, кім өлтіргені көрсетілмеген. Джон Фордунның баяндамасында Константин III және Грайм "король мен оның ұлын өлтіруді үздірілмей жоспарлап отырды". Бір күні Кеннет II және оның серіктері "өз үйінен көп алшақтамай" орманға аң аулауға шықты. Аң ауы оларды Финелла тұратын Феттеркернге жеткізді. Ол оған адалдығын білдіріп, үйіне шақырды, құлағына сыбырлап, оған қарсы жасалған құпия жоспар туралы ақпарат бар екенін айтты. Ол оны "адам көп жүрмейтін шағын коттеджге" әкеп соқты, онда жасырын тұрақат орнатылған еді. Коттедждің ішінде арқандармен байланыстырылған бір мүсін тұрды. Егер біреу мүсінге тисе немесе жылжытса, ол арбалеттерді іске қосып, жебелермен жарақаттануы мүмкін еді. Кеннет II мүсінге ақырын тиді де, "барлық жағынан жылдам ұшып келген жебелермен тесіліп, бір сөз айтпастан құлап түсті". Финелла орман арқылы қашып, Константин III және Граймге қосылды. Аң аулаушылар көп ұзамай қанға батқан корольді тауып алды. Олар Финелланың орнын таба алмады, бірақ Феттеркернді өртеп жіберді. Смит бұл күрделі жоспарды және механикалық құрылғыны қарапайым аңыз ретінде жоққа шығарады, бірақ оқиғаның негізгі мәліметтерін қабылдайды, яғни Кеннет II-нің мұрагерлік жоспарлары оның өлтірілуіне себеп болды. Алан Орр Андерсон Финелланың оқиғасына қатысты күмәндарын білдірді, оны "жартылай мифтік" деп санады. Ол әйел есімі Финнгуала немесе Финдгуаланың "ақ иықтар" дегенді білдіретінін атап өтті, бірақ ол "find ela" (ақ аққу) сөзінен туындаған болуы мүмкін екенін ұсынды. Бұл атау Фордун маңындағы Финелла төбесі және Сент-Кирус маңындағы Финелла Ден сияқты топонимдерде кездеседі, ал Меарнс (Кинкардиншир) жергілікті дәстүрінде Финелла ағаштардың басында бір жерден екінші жерге дейін жүреді деп есептеледі. Осылайша Андерсон Финелланың мифтік тұлға болуы мүмкін екенін болжады, ол жергілікті өзен құдайы болған. Джон Фордунның кейінгі бөлімінде Файнель Шотландия королі Макбеттің (1040–1057 жылдары билік еткен) анасы ретінде есімдері айтылады, бірақ бұл есімдердің ұқсастығына байланысты жасалған қателік болуы мүмкін. Макбет Морейдің Финдлахының ұлы еді, Финелла есімді әйелдің ұлы емес.