Кіріспе
Шотландия королі Домналь мак Каусантин (қазіргі гель тілінде: Dòmhnall mac Chòiseim, IPA: [ˈt̪oːvnə̪ˈmahkˈxoːʃɪm]), ағылшын тілінде Дональд II (900 жылы қайтыс болды), 9-шы ғасырдың соңында пикттер королі немесе Альба королі болды. Ол Константин I-нің (Каусантин мак Синаеда) ұлы еді. Берханның болжамы бойынша Дональдқа "Есі дұрыс емес" деген лақап ат қойылған.
Domnall mac Causantín (Modern Gaelic: Dòmhnall mac Chòiseim, IPA:[ˈt̪oːvnəɫ̪ˈmaʰkˈxoːʃɪm]), anglicised as Donald II (died 900), was King of the Picts or King of Alba in the late 9th century. He was the son of Constantine I (Causantín mac Cináeda). Donald is given the epithet Dásachtach, "the Madman", by the Prophecy of Berchán.
Өмір
Дональд Гирик (Giric mac Dúngail) қайтыс болған немесе тақтан түскен кезде патша болды, оның қайтыс болған күні нақты белгісіз, бірақ көбінесе 889 жылға жатқызылады. Алба патшаларының шежіресі былай баяндайды:
Константиннің ұлы Дониуалд 11 жыл (889–900 жж.) патшалық құрды. Осы кезеңде солтүстік тайпалары Пиктландты қарақшылыққа салды. Оның билігінде даниялықтар мен шотландтар арасында Инниссибсолиан шайқасы болды, онда шотландтар жеңіске жетті. Ол басқа елдің адамдары Опидум Фотэрде (қазіргі Данноттар) өлтірді. Дунноттарға жасалған шабуылдың, қарақшылардың шағын шабуылы емес, Харольд Фейрхейрдің Heimskringla-да баяндалған Шотландияны қиратуымен байланысты болуы мүмкін деген пікір бар. Берханның болжамы Дональдтың Дунноттарда қайтыс болғанын көрсетеді, бірақ оның өлімін норвегтерге емес, гаелдерге жатқызады; басқа дереккөздер ол Форресте қайтыс болғанын хабарлайды. Дональдтың өлімі 900 жылға даражайланады, Ольстер шежіресі мен Chronicon Scotorum оны Альба патшасы, пикттер патшасы емес деп атайды. Ол Айонада жерленген. Әкесі Константин сияқты, ол да жас кезінде зорлықпен өлді. Пикттер патшасынан Альба патшасына ауысу, шотландтық патшалыққа жасалған қадам ретінде қарастырылады, бірақ тарихшылар бұл өзгерісті қашан жасау керектігі туралы келіспесе де, оны Дональдқа байланыстырмайды, оның лақабын ескере отырып. Басым пікір бойынша, маңызды өзгерістер Константин II (Causantín mac Áeda) билігінде болды, бірақ Гирик билігі де ұсынылған. Алба патшаларының шежіресінде Дональдтың орнын оның туысы Константин II басып алады. Дональдтың ұлы Малкольм (Máel Coluim mac Domnall) кейін Малкольм I ретінде патша болды. Берханның болжамы Дональд II мен Константин II арасында қысқа уақытқа басқа патша билік еткенін көрсетеді, «оның билігі жарты күнге созылады» дейді. Бұл туралы Chronicon Scotorum-да растау бар, онда 904 жылы Уи Имайрмен шайқаста «Пикттер патшасы Эад» өлгені туралы хабар берілген. Дегенмен, бұл қателік деп есептеледі, мүмкін бұл Берникияның билеушісі Эдульфқа қатысты, оның өлімі 913 жылы басқа ирланд шежірелерінде жазылған.
Doniualdus son of Constantini held the kingdom for 11 years [889–900]. The Northmen wasted Pictland at this time. In his reign a battle occurred between Danes and Scots at Innisibsolian where the Scots had victory. He was killed at Opidum Fother [modern Dunnottar] by the Gentiles. It has been suggested that the attack on Dunnottar, rather than being a small raid by a handful of pirates, may be associated with the ravaging of Scotland attributed to Harald Fairhair in the Heimskringla. The Prophecy of Berchán places Donald's death at Dunnottar, but appears to attribute it to Gaels rather than Norsemen; other sources report he died at Forres. Donald's death is dated to 900 by the Annals of Ulster and the Chronicon Scotorum, where he is called king of Alba, rather than king of the Picts. He was buried on Iona. Like his father, Constantine, he died a violent death at a premature age. The change from king of the Picts to king of Alba is seen as indicating a step towards the kingdom of the Scots, but historians, while divided as to when this change should be placed, do not generally attribute it to Donald in view of his epithet. The consensus view is that the key changes occurred in the reign of Constantine II (Causantín mac Áeda), but the reign of Giric has also been proposed. The Chronicle of the Kings of Alba has Donald succeeded by his cousin Constantine II. Donald's son Malcolm (Máel Coluim mac Domnall) was later king as Malcolm I. The Prophecy of Berchán appears to suggest that another king reigned for a short while between Donald II and Constantine II, saying "half a day will he take sovereignty". Possible confirmation of this exists in the Chronicon Scotorum, where the death of "Ead, king of the Picts" in battle against the Uí Ímair is reported in 904. This, however, is thought to be an error, referring perhaps to Ædwulf, the ruler of Bernicia, whose death is reported in 913 by the other Irish annals.