Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі жасалма тілдің салыстыруы Эсперанто мен Новиал - екі түрлі халықаралық көмекші тіл. Олардың басты айырмашылығы - эсперанто - схемалық тіл, оның грамматикасы өзгермейді, ал Новиал - грамматикасы мен сөздік қоры "табиғи" дыбысты сақтауға тырысатын натуралистік тіл. Демографиялық тұрғыдан алғанда, эсперантода Novial-ға қарағанда мың есе көп адам сөйлейді.
Comparison between two constructed languages
Esperanto and Novial are two different constructed international auxiliary languages. Their main difference is that while Esperanto is a schematic language, with an unvarying grammar, Novial is a naturalistic language, whose grammar and vocabulary varies to try to retain a "natural" sound. Demographically, Esperanto has thousands of times more speakers than Novial.
Жынысты белгілеу
Эсперанто есімдерінің жыныстық белгіленуі жиі сынға алынады. Ал Новиалда есімдер мен алмастырушылар үшін бір симметриялық, бейтарап жүйе бар, ол еркек, әйел, эпицен немесе жансыз деп белгілейді.
The system of sex marking for Esperanto nouns is frequently criticised for being asymmetric and male biased. In contrast Novial has one symmetric, unbiased system for both nouns and pronouns which marks either male, female, epicene or inanimate.
Ауызекі жүйелер
Новиал және эсперанто тілдерінің грамматикасы әртүрлі уақыт, көңіл-күй және етістіктердің дауыстары ерекшеленеді. Екеуі де көмекші етістіктер мен етістіктің аяқталуларын біріктіреді. Алайда, Новиалда көбірек көмекші етістіктер және аз ғана аяқталулар қолданылады, ал Эсперантода тек бір көмекші етістік және көбірек етістік аяқталулар қолданылады. Новиал тілінде барлық етістік формалары тұлғаға (1-ші, 2-ші немесе 3-ші тұлға) және санға (бірлік немесе көпшілік) тәуелсіз. Эсперантода етістік формалары тұлғаға тәуелсіз, бірақ құрамдас уақыт, қатысушылармен, қатысушының (ол қосымша есім) етістіктің субъектісімен санда (бірлік немесе көпшілік) келісуін талап етеді. Тұрақты уақыт ағылшын тілінен гөрі эсперанто мен новиал тілінде аз кездеседі. Келесі кестеде ұзындықтар сабақтардан тіркесім арқылы бөлінеді. Бір мағынаны білдіретін балама формалар жақшалар арасында берілген. Эсперанто тіліндегі (j) формасы етістіктің субьектісі көпшілік санда болған кезде келісімді білдіреді.
The grammars of Novial and Esperanto differ greatly in the way that the various tenses, moods and voices of verbs are expressed. Both use a combination of auxiliary verbs and verb endings. However, Novial uses many more auxiliary verbs and few endings, while Esperanto uses only one auxiliary verb and a greater number of verb endings. In Novial all verb forms are independent of person (1st, 2nd or 3rd persons) and number (singular or plural). In Esperanto verb forms are independent of the person but compound tenses, with participles, require the participle (which is an adjective) to agree with the subject of the verb in number (singular or plural). The continuous tenses are less common in both Esperanto and Novial than in English. In the following table endings are separated from stems by hyphens. Alternative forms with the same meaning are in brackets. In the Esperanto forms (j) indicates agreement when the subject of the verb is plural.
Пассивті дауыс
Ағылшын тілінде сөйлеушілер үшін болу пассиві мен болу пассиві арасындағы айырмашылық әрқашан бірден анық емес, өйткені олардың формалары жиі бірдей болуы мүмкін. Алайда, ағылшын тілінде болу пассиві жиі етістікпен білдіріледі болу мағынасында, сондай-ақ етістікпен.
The difference between the passive of becoming and the passive of being is not always immediately obvious to English speakers because their forms can often be the same. However, in English the passive of becoming is often expressed with the verb get in the sense of become as well as with the verb be.
Сөз құрастыру
Эсперантода сөздердің көпшілігі белгілі бір сандағы түбірден, аяқталудан және аффикстен құрылады. Бұл салыстырмалы түрде аз сандағы сөздерді сипатталған сөздікке кеңейтуге мүмкіндік береді, нәтижесінде оңай үйрену. Алайда, кейбір адамдар бұл жалпы афиштерге қатты сүйенуге әкеледі деп айтады. Мысалы, эсперантода маль префиксі етістіктің немесе етістіктің қарама-қарсысын құрауға көп күш салады. Новиал тіліндегі эквивалентті префикс des әлдеқайда аз қолданылады.
In Esperanto, most words are created from a set number of roots, endings, and affixes. This allows for a comparatively low number of words to be extended to a described vocabulary, resulting in easy learning. However, some argue that results in heavy reliance on common affixes. For example, Esperanto notoriously relies heavily on the prefix mal to form the opposite of an adjective or verb. The equivalent prefix in Novial, des , is used to a much lesser degree.