Алқаптонурия және гипертирозинемия: Сирек кездесетін генетикалық аурулар
Alkaptonuria
Алкаптонурия – сирек кездесетін генетикалық ауру. Гомогентизин қышқылы жиналуы буын ауруларына, жүрек бұзылыстарына әкеледі. Нитсинон дәрісі зерттелуде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алкаптонурия – сирек кездесетін тұқым қуалайтын генетикалық ауру, ол гомогентизат 1,2-диоксигеназа ферменті үшін HGD геніндегі мутациядан туындайды; егер адам ата-анасынан аномальді генді екеуінен де мұра алса (бұл рецессивті жағдай), организмде гомогентиз қышқылы деп аталатын аралық зат қан мен тіндерде жиналады. Гомогентиз қышқылы және оның тотыққан түрі – алкаптон зәрмен шығарылады, оған ерекше қара түс береді. Жиналған гомогентиз қышқылы шеміршектерге (охроноз, остеоартритке алып келеді) және жүрек клапандарына зиян келтіреді, сондай-ақ бүйрек тастары мен басқа да органдардағы тастар түрінде шөгіп қалады. Симптомдар көбінесе 30 жастан асқан адамдарда дамиды, бірақ зәрдің қара түсі туғаннан бастап байқалады. Аурудың салдарымен күресутен басқа (мысалы, ауырсынуды басу және шеміршек зақымдануына байланысты буын ауыстыру), нитизинон препараты гомогентиз қышқылының өндірісін тежейтіні анықталды және оның симптомдарды жақсарта алатыны жөнінде зерттеулер жалғастырылуда. Алкаптонурия – сирек кездесетін ауру; ол 250 000 адамның бірінде кездеседі, бірақ Словакия мен Доминикан Республикасында одан да көп кездеседі.
Alkaptonuria is a rare inherited genetic disease which is caused by a mutation in the HGD gene for the enzyme homogentisate 1,2 dioxygenase ; if a person inherits an abnormal copy from both parents (it is a recessive condition), the body accumulates an intermediate substance called homogentisic acid in the blood and tissues. Homogentisic acid and its oxidized form alkapton are excreted in the urine, giving it an unusually dark color. The accumulating homogentisic acid causes damage to cartilage (ochronosis, leading to osteoarthritis) and heart valves, as well as precipitating as kidney stones and stones in other organs. Symptoms usually develop in people over 30 years old, although the dark discoloration of the urine is present from birth. Apart from treatment of the complications (such as pain relief and joint replacement for the cartilage damage), the drug nitisinone has been found to suppress homogentisic acid production, and research is ongoing as to whether it can improve symptoms. Alkaptonuria is a rare disease; it occurs in one in 250,000 people, but is more common in Slovakia and the Dominican Republic.
Белгілері мен симптомдары
Алкаптонуриясы бар пациенттер бала кезінде немесе жас ересектерде көбінесе ешқандай белгілер білдірмейді, бірақ олардың зәрі ашық ауада жиналып, ашық қалдырылса, қоңыр немесе тіпті қара сия түсіне айналуы мүмкін. Пигментация құлақ шеміршегінде және басқа шеміршектерде, сондай-ақ көздің склерасы мен мүйіз қабығының лимбісінде байқалуы мүмкін. 30 жасқа жеткеннен кейін адамдарда омыртқа, жамбас және тізе буындарының жүктемеге төзімді буындары ауыра бастайды. Ауырсыну күнделікті өмірге кедеріл келтіретіндей және жұмыс істеу қабілетіне әсер ететіндей күшті болуы мүмкін. Буын алмастыру операциясы (жамбас және иық) көбінесе жас шақта қажет болады. HGD мутациялары көбінесе геннің белгілі бір бөліктерінде (6, 8, 10 және 13 экзондар) табылады, бірақ геннің бойында 100-ден астам аномалиялар сипатталған. Симптомдардың ауырлығы мен емге жауап беру деңгейін бағалау үшін АКУ ауырлық деңгейін анықтайтын тексерілген сауалнама қолданылады. Бұл сауалнама көз және тері пигментациясы, буындардағы ауырсыну, жүрек аурулары және органдардағы тастар сияқты белгілі бір симптомдар мен ерекшеліктерге баға береді. Бұл тирозин аминқышқылының жоғары деңгейінен туындайды. Гипертирозинемияның салдарынан мүйіз қабығының кератопатиясы, терінің уыттануы, балаларда нейробізнес дамуының тежелуі және жалпы метаболизмнің өзгеруі сияқты ауыр симптомдар пайда болуы мүмкін. Қазіргі уақытта гипертирозинемияны емдеудің жалғыз тиімді тәсілі – ақуызды тұтынуды шектеу. Нитизинонмен емдеудің ықтимал жанама әсерлеріне байланысты, ол қазіргі уақытта Еуропада 16 жасқа толған балаларға ғана тағайындалады, ал пациенттер ақуызға азырақ диета ұстап, тирозин деңгейін үнемі бақылап өтуі керек.
Patients with alkaptonuria are asymptomatic as children or young adults, but their urine may turn brown or even inky black if collected and left exposed to open air. Pigmentation may be noted in the cartilage of the ear and other cartilage, and the sclera and corneal limbus of the eye. After the age of 30, people begin to develop pain in the weight bearing joints of the spine, hips, and knees. The pain can be severe to the point that interferes with activities of daily living and may affect the ability to work. Joint replacement surgery (hip and shoulder) is often necessary at a relatively young age. HGD mutations are generally found in certain parts (exons 6, 8, 10, and 13), but a total of over 100 abnormalities has been described throughout the gene. The severity of the symptoms and response to treatment can be quantified through a validated questionnaire titled the AKU Severity Score Index. This assigns scores to the presence of particular symptoms and features, such as the presence of eye and skin pigmentation, joint pain, heart problems, and organ stones. caused by elevated levels of the amino acid tyrosine. Hypertyrosinaemia can lead to serious symptoms including corneal keratopathy, dermal toxicity, neurodevelopment delay issues in children, and alterations of wider metabolism. There is currently no effective treatment for hypertyrosinaemia other than limiting protein intake. Due to the potential side effects of nitisinone treatment it is currently only prescribed to children aged 16 and above in Europe and patients will then have to follow a protein restricted diet and closely manage their tyrosine levels through frequent monitoring.
АКУ қоғамы
АКУ қоғамы – АКУ ауруынан зардап шеккен барлық адамдарға көмек көрсететін қайырымдылық ұйымы. Ұлыбританияда орналасқан бұл ұйымға мына жерден хабарласуға болады. Әлемнің түкпір-түкпірінде қолдау көрсететін және осында қолжетімді бірнеше халықаралық АКУ серіктес қоғамдары бар. АКУ қоғамы ақпарат беру, білім тарату, қолдау көрсету және адамдарға олардың ауруына ем алуға көмектесу үшін жұмыс істейді. Көптеген қолдау ресурстары мына жерде қолжетімді, және олар барлық негізгі тілдерге аударылған. DevelopAKUre консорциумының құрамында АКУ қоғамы нитизинонның АКУ ауруын емдеудегі тиімділігін сәтті дәлелдеді, нәтижесінде 2020 жылы препарат Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігінен мақұлдау алды. АКУ қоғамы әлемнің көптеген университеттерімен тығыз байланыс орнатып, АКУ ауруын емдеу және жазылу жолдарын табу бойынша зерттеулерді жалғастыруда.
The AKU Society is a charity which support all people affected by AKU. Based in the UK, the charity can be contacted here. It has a number of international AKU sister societies who provide support across the world and can be accessed here. The AKU Society works to provide information, education, support, and helps people to access treatment for their condition. A number of support resources are available here and they have also been translated into all major languages here. As part of the DevelopAKUre consortium, the AKU Society successfully proved the effectiveness of nitisinone to treat AKU, leading to the drug receiving approval from the European Medicines Agency in 2020. The AKU Society continues to drive research into developing potential treatments and cures for AKU working closely with a number of universities across the world.
Болжам
Алкаптонурия өмір сүру ұзақтығына әсер етпейтін сияқты, бірақ осы тақырыптағы соңғы зерттеу 1985 жылға дейін жасалған. Оның осы мәселеге, соның ішінде оның тұқым қуалау жолына қатысты пікірлері 1908 жылы Корольдік дәрігерлер колледжінде өткен Croonian лекциясында баяндалған. Оның генетикасын 1902 жылы Уильям Бейтсон да зерттеді. 1958 жылы жарияланған зерттеуде бұл ақаулық гомогентистік қышқыл оксидазасының жетіспеушілігіне байланысты екені анықталды. 1996 жылы HGD мутациялары анықталып, генетикалық негізі түсіндірілді. 1977 жылы жасалған зерттеуде охроноздық египеттік мумиясы алкаптонуриядан зардап шеккен болуы мүмкін екені көрсетілді.
Alkaptonuria does not appear to affect life expectancy, although the latest study on the topic is from 1985. and his views on the subject, including its mode of heritance, were summarized in a 1908 Croonian Lecture at the Royal College of Physicians. The genetics of it was also studied by William Bateson in the 1902. The defect was narrowed down to homogentisic acid oxidase deficiency in a study published in 1958. The genetic basis was elucidated in 1996, when HGD mutations were demonstrated. A 1977 study showed that an ochronotic Egyptian mummy had probably suffered from alkaptonuria.
Зерттеу бағыттары
Алкаптонурияны емдеудің толыққанды жолын табу мақсатында бірнеше ұлттық ғылыми орталықтардың ынтымақтастығы орнатылды. Бұл жұмысқа нитизинон қолдану бойынша зерттеулер және окронозды тежеуге бағытталған антиоксиданттарды зерттеу кірді. Идеалды емдеу HGD ферментінің атқаратын қызметін басқа заттар жинақталмай алмастыруға мүмкіндік береді.
Research collaborations by several national centres have been established to find a more definitive treatment for alkaptonuria. This has included studies on the use of nitisinone and investigations into antioxidants to inhibit ochronosis. The ideal treatment would replace HGD enzyme function without accumulating other substances.