Кіріспе

Зигмунд Фрейдтің "Мен және Ид" (Das Ich und das Es) атты кітабы - психоанализдің негізін қалаушы Зигмунд Фрейдтің көрнекті еңбегі. Бұл адам психикасының талдамалық зерттеуі, оның психодинамикасының теориясын сипаттайды. Зерттеу бірнеше жыл бойы жүргізіліп, 1923 жылдың сәуір айының үшінші аптасында алғаш рет жарияланды.

Шолу

"Эго және Ид" әр түрлі (немесе, мүмкін, барлық) психологиялық жағдайларды, патологиялық және патологиялық емес жағдайларды түсіндіру үшін негіз ретінде ойлау желісін дамытады. Кітапта, ең алдымен, эго және осы шиеленістердің оған әсері туралы айтылады. Эго - ид пен супер-эгоның арасында қалады, бір мезгілде идтегі басқыншы ойлармен қақтығысады және супер-эго оны төменгі позицияға түсіреді. Сонымен қатар, махаббат инстинктісі мен өлім инстинктісінің өзара әрекеті психиканың кез келген деңгейінде көрініс таба алады. Төмендегі сызба Фрейдтің аргументтерінің экзегезі болып табылады, ол жоғарыда аталған шиеленістердің пайда болуын және олардың әсерін түсіндіреді.

Алдын ала болжамдар: "Дұрыс және дұрыс емес"

"Мен" және "Мен" деген барлық ұғымдар саналы және санасыз ойлардың бар екендігіне негізделген. Бірінші жолда Фрейд: "[Дұрыс сана мен санасыз туралы] жаңа ештеңе айтуға болмайды. Психикалық өмірді саналы және санасыз деп бөлу психоанализдің негізі болып табылатын негізгі негіз болып табылады" (9). Ол санасыз ойлардың екі түрін бөліп көрсетеді: "білімсіз" идеялар, олар жасырын, бірақ саналы болуға толық қабілетті; және "білімсіз" идеялар, олар басқынға түседі және психоанализдің көмегінсіз саналы бола алмайды. Бұл өте қарапайым болар еді деп санайды санасыз және саналы карта тікелей ід және эго, тиісінше. Фрейд (психоанализдегі жұмысына сәйкес) саналы деп саналатын эгоның санасыз ойлары бар екені дәлелденуі мүмкін (16) ол өзінен білместен өзіне қарсылық білдіреді. Осылайша, санасыз ойлаудың үшінші түрі қажет болып көрінеді, бұл процесс басқынсыз да, жасырын да емес (18), бірақ ол эгоның ажырамас бөлігі болып табылады: басқыншылық актісі. Егер бұл рас болса, Фрейд "білімсіздік" идеясын қайта бағалау керек деп айтады: бұрынғы сенімге қайшы, адамның психодинамикасын санасыз және саналы ойлар арасындағы шиеленістікпен толық түсіндіруге болмайды. Жаңа құрылым қажет, ол эгоның мәртебесін одан әрі қарастырады.

Жаңа жүйені құру: "Мен және Ид"

Эгоны нақты анықтамас бұрын, Фрейд санасыз ойларды саналы етудің жолын айтады. Оның ойынша, жауап санасыз ойлар мен санадан тыс ойлар арасындағы айырмашылықта жатыр: санадан тыс ойлар "таныссыз қалған қандай да бір материалға негізделеді" (21), ал санадан тыс ойлар қабылдаулармен, әсіресе "сөзбен бейнелеумен" байланысты. Демек, айырмашылық сөздерге байланысты (яғни сөздердің "жады қалдықтары"). Психоанализдің мақсаты - еркін жүретін санасыз материалды психоанализдік диалог арқылы сөзбен байланыстыру. Ол эгоның негізінен қабылдау жүйесі екенін, сондықтан ол санадан тыс нәрсемен тығыз байланысты болуы керектігін атап өтті (27). Осылайша, эгоның екі негізгі компоненті - қабылдау жүйесі және санасыз (айрықша, санасыз) идеялар жиынтығы. Сондықтан оның санасыз тұлғамен (Е) байланысы тығыз. Эго - жеке тұлғаға қосылады (28). Ол бұл әрекетті атпен салт аттының әрекетіне теңеген. Эго, ат үстіндегілер сияқты, id-ті басқаруы керек, бірақ кейде ат үстіндегілер атты қалаған жеріне жетелеуі керек. Сол сияқты, эго кейде, иттің қалауларына сәйкес келуі керек. Соңында, эго - бұл емпирикалық әлемді түсіне алатын id-тің "өзгертілген бөлігі" (29). Осы түсінік Фрейдті эгоны "дене эгосы" деп атауға итермелейді (31) - адамның физикалық денесі бетінің психикалық проекциясы.

Тағы бір күрделі мәселе: "Мен және Үшінші Мен (Мен-идеал) "

Эго екіге бөлінеді: эгоның өзі және суперэго (Über Ich) немесе эго идеалы (Ideal Ich) (34). Фрейд "Эго және Ид" шығармасында суперэгоның бар екендігін ешқашан дәлелдемеген сияқты (оның алдыңғы шығармаларының бірін төменгі жазбада келтіргенін ескерсек), біз Фрейдтің алдыңғы дәлелдері Super Ego қажеттілігін қарастыра аламыз. Шынында да, супер-эго - бұл бірінші тарауда көтерілген құпияның шешімі - эгоның санасыз бөлігі, репрессивтік қабілетпен әрекет ететін бөлігі. Оның супер эгоның қалыптасуы туралы пікірі интериоризация идеясына негізделген - бұл процестер (бұрынғы нысан жоқ болғаннан кейін) ақыл сол объектінің ішкі нұсқасын жасайды. Ол жыныстық нысанды жоғалтудан туындайтын меланхолияның мысалын келтіреді (35). Мұндай жағдайларда меланхолиялық адам жоғалтудың азабын жеңілдету үшін эгоның ішінде жаңа нысан жасайды. Эго белгілі бір мағынада объектке айналады (кем дегенде, id либидосына қатысты). Ид-тің махаббаты сыртқы әлемнен аулақ болып, ішкі дүниеге айналады. Фрейд суперэго туралы қорытындыға интериорация идеясын Эдип комплексі идеясымен біріктіре отырып келеді. Балалық шақта, Эдип кешенінен бұрын, адам әкесімен маңызды сәйкестендіруді қалыптастырады. Бұл сәйкестендіру кейіннен ананың сүті нәтижесінде қалыптасатын объектінің катексисімен күрделіленеді. Әкеге деген көзқарас екі түрлі болады, өйткені әкелік тұлға бір мезгілде бірдейленіп, бірақ кедергі ретінде қабылданады. Кейіннен, бүкіл екі жақты табиғат кешені ішкі қабылданады, оның эгосының жаңа бөлігін құрайды, ол ата-ананың моральдық билігіне ие болады. Бұл қарапайым көрінеді, бірақ егер супер-эго өзін әке фигурасы ретінде танытса, онда біз Эдиптің екі жақты табиғатын елемеуге болмайды. Супер-эго эгоны әкеге ұқсауға мәжбүрлейді (бастапқы сәйкестендіруде сияқты) және бір мезгілде эгоға тыйым салады, оны әкеге ұқсамауға мәжбүрлейді (Оидп кешенінде, онда ер бала әке орнын ала алмайды). Эдиптік кешенді тудыратын, "Мен" секілді сезімнен туындайтын жыныстық инстинкттер, супер-эгоның пішіні мен құрылымын анықтайды. Егер бұл шын болса, онда біздің "жоғары" моральдық проблемаларымыздың көбісі жыныстық қатынастан бастау алады (53). Фрейд бұл мәселеге кейін, соңғы тарауда қайта оралады.

"Инстинкттердің екі түрі" шеңберіндегі күштер

Ақыл-ойының жалпы пішіні мен бағытын анықтаған соң, Фрейд осы құрылымның ішінде әрекет ететін күштерді, атап айтқанда, махаббат инстинктісі мен өлім инстинктісін түсіндіреді. Біріншісі - жарату, екіншісі - жою. Ол бұл күштерді космологияға жүгіну арқылы және энтропия және Ньютонның үшінші қозғалыс заңы (бірдей және қарама-қарсы күштер) туралы идеяларды жасырын түрде шақыру арқылы дәлелдеді: "Өлім инстинктінің міндеті органикалық затты органикалық емес күйге қайтару; екінші жағынан Эрос тірі заттың шашыраған бөлшектерінің одан әрі бірігуіне бағытталған" (56). Осы таза эстетикалық ойлаудан басқа, Фрейд осы екі қарама-қарсы инстинкттің бар екендігі туралы ешқандай дәлел келтірмейді, тек (паранетикалық) "анаболизм мен катаболизмді" (56) атап өткеннен басқа, молекулаларды құру мен бұзудың жасушалық процестері. Осы қарама-қарсы инстинкттерді одан әрі зерттеудің негізі ретінде пайдаланып, Фрейд махаббат жек көруге айналған және жек көру махаббатқа айналған жағдайлардың бар екеніне назар аударған (59). Бұл шын мәнінде екі қарама-қайшы инстинкттің жоқ екеніне нұсқаған сияқты. Алайда, Фрейд бұл мәселені бейтарап энергияның бар екендігін растау арқылы шешеді, оны инстинкттердің екеуін де дамытуға қолдануға болады. Энергия ағыны ауысқан сайын, ол бір инстинкттің қарама-қарсысына (6162) айналуы сияқты құбылысты туғызады. Бұл бейтарап энергия қайдан келеді? Жауап жыныстық қатынаста болуы мүмкін. Бұл процесстің нәтижесі, Фрейдтің пікірінше, либида энергиясы id-ден (оның шығу тегі) эгоға өтеді. Сондықтан либидо энергияға айналады, оны шығармашылық немесе қирату мақсаттарына қолдануға болады. Бұл Эрос - махаббат инстинктісі - Ид-тің негізгі мотивациясы екенін көрсетеді. Бірақ Фрейд шын мәнінде, махаббат инстинктісіне құлақ асуға мәжбүр болу, бұл рақат принципі немесе махаббат инстинктісімен байланысты шиеленістерден аулақ болу үрдісі. Сүйіспеншілік инстинктісіне сәйкес келу кейде (әсіресе примитивті жануарларда) өлім инстинктісіне еркін жол береді. Бұл тұжырымдама келесі тарауда қайталанады, онда Фрейд өлім инстинктісі супер-эгода тұра алады деп болжайды.

Негізгі тұжырымдар: "Адамның өзіндік құрметі"

Осы соңғы тарауда Фрейд эгоны "әділ эго" деп атайды. Егер ол мұнда айтқан идеялар дұрыс болса, онда эго, шын мәнінде, өзін күшті супер эго мен id-дің құрбаны ретінде табады (бұл бірге жұмыс істеуге бейім). Супер-эго әрқашан ид-пен тығыз байланыста болады және оның эгомен байланысындағы өкілі ретінде әрекет ете алады (70). Фрейд психоанализдегі тәжірибелерін келтіреді, онда адамдар өздерінің патологиясын жеңуге қарсы тұратын кінәлі сезімді көрсетеді. Оның түсіндірмесі бойынша, супер-эго эгоны айыптайды" (оның ішінде, ерекше қатаңдық танытып, эгоға қарсы ең қатыгездікпен ашулануы) (73) және оған терең тамыр жайған, құпия кінәлі сезімді беруі. Өлімге деген құмарлық супер-эгоны басып алып, эгоны жандырған кезде осылай болады (77). Сублимация процесінде махаббат инстинктісі мен өлім инстинктісі (бұрын біріккен) бөлінеді; соңғысы супер-эгоға түседі, бұл оның эгоға қарсы "ашулануына" әкеледі. Кейде эгоның бақытсыз жағдайы, супер-эгоның жазасына эгоның реакциясына байланысты, маңдайшалау неврозына, истерияға, тіпті өзін-өзі өлтіруге әкелуі мүмкін. Кейде (меланхолия жағдайында) эго тыйым салынған махаббат объектісімен соншалықты қатты сәйкестендіреді, ол супер-эгоның сынына төтеп бере алмайды және өз-өзіне қол жұмсайды. Басқа жағдайларда (обессивті невроздардағыдай) объект әлі де эгоға сыртқы болып табылады, бірақ оған деген сезімдері басылады, нәтижесінде сыртқы агрессиялық әрекеттер пайда болады. Ақырында (истерия жағдайында) объект, оған деген сезімдер және содан туындайтын кінә (супер-эгоның сынынан туындаған) екі нәрсе де қысылады, бұл истерикалық реакцияларды тудырады. Екінші жағынан, эго өзін істің қалауларын қанағаттандыруға және оларды қанағаттандыруға тырысады. Ол өзіндік және сыртқы әлем арасындағы орта тұста тұр, өзіндік қоғамның ережелеріне сәйкес келуге тырысады, сонымен бірге әлемді өзіндік ішкі құмарлықтарға сәйкес келтіруге тырысады. Бұл міндет эгоға тиесілі, өйткені ол ақыл-ойының жалғыз бөлігі, ол дененің іс-әрекеттерін тікелей бақылауға қабілетті. Эго мен ИД арасындағы қарым-қатынас бір уақытта өзара тиімді және мойынсұнушылықты білдіреді: "[Эго] тек ИД-нің одақтасы ғана емес, ол сонымен қатар қожайынының сүйіспеншілігіне ұмтылатын мойынсұнушылық құл" (83). Осылайша, өзім үш бағыттан (84) супер-мен, ид және сыртқы әлемнен келетін қауіп-қатерлерге ұшырап, уайымның орнын табады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Фрейд, Зигмунд. Эго мен Ид. "Хогарт" баспасы, Лондон, 1949 жыл.