Кіріспе

Алериа (aleʁja; Ежелгі грекше: λαλίη/λλαλία, Alalíē/Allalía; Латын және итальянша: Aleria;) - Францияның Корсика аралында орналасқан Корсика департаментіне қарасты коммуна, бұрынғы епископтық және қазіргі латын католик титулярлық епархиясы. Ол Францияның ең шығыс нүктесін қамтиды.

Әкімшілік

Алрия Моита-Верде кантонын басқа 13 коммунамен бөліседі: Моита, Амприани, Кампи, Канале-ди-Верде, Чиатра, Лингвиззетта, Матра, Пьянелло, Пиетра-ди-Верде, Таллоне, Токс, Залана және Зуани.

География

Алериа Бастияның оңтүстігінде N198 жолда, Ориентал жазығының ортасында, сонымен қатар Италияға қараған аралдың шығыс орталық жағалау жазығы Алериа жазығы деп аталады. Оған бірқатар ауылдар мен ескерткіштер кіреді. Аралдың қалған бөлігінің көбісі таулы. Шығыс жағалауы бірнеше көлдермен (бірақ әрдайым емес) Тиррен теңізімен байланысты, бұл кедергі жағалаулары артындағы ежелгі лагуналар жүйесінің қалдығы. Корсикалықтар оларды Этанг, "қолаң" деп атайды, бірақ олардың көпшілігі ағылшындық бассейннен әлдеқайда үлкен. Жағалауда батпақты жерлер де кеңінен тараған, сондықтан олардан ішкі аймақта қалалар салу қажет. Тарихи тұрғыдан алғанда, корсиканың шығысындағы батпақтар мен батпақтардың маңында безгек проблемасы болды. Жағажайдың жағажайлары демалыс орындары болып табылады. Тавиньяно өзені (Тавиньяну) коммунаға солтүстік-батыстан кіріп, Тиррен теңізіне құяды. Оның жеріне дельта, оңтүстікке қарай батпақтар және солтүстікке қарай байланысты емес Этанг-де-Диана жатады. Батысында - Тере-Россе көлінің өзендері мен су қоймалары.

Өмірбаян

Корсиканың неолиттегі және қола дәуіріндегі жергілікті халқы болды, бірақ шығыс жағалауы Жерорта теңізі теңіз күштері: гректер, этрусктер, карфагендіктер, римдіктер колонизациясына ұшырады. Олар әдетте порт ретінде пайдаланылған этангқа салынған. Алалие (иондық диалект) ұзақ Этанг-де-Диананың оңтүстік шетінен Тавиньяно өзені (классикалық Ротанос) арасына орналастырылды, ол ішіне кішкене кірді, бірақ өзен сағасын қоса алғанда, бүкіл ауданды бақылады. Бүгінгі таңда бұл жерді N200 және N198 ұлттық жолдарының қиылысында Катарегжу ауылы (корсика: U Cateraghju) ішінара алып жатыр. N200 Valle du Tavignano-дан Корте тауларының ішкі бөлігіне дейін созылады. Етрусктер гректер тастап кеткеннен кейін ауданды алған кезде, олар N198 бойымен оңтүстікке қарай Алериа ауылының маңында қоныстанды, бүгінде негізінен Катераджодан өзеннің арғы жағында археологиялық сайт, онда келушілер мен ғалымдар орналасқан. Сол жерде Етрусктердің некрополі орналасқан. Алериа өз атын этрусктер жеңілгеннен кейін орналасқан римдік қаладан алады. Алайда, бүкіл аудан әлі де кең, Корсиканың әр ауданында кейбір таулар мен кейбір жағажайлар бар. Ол Теппе Росс (батыс жағында) ауыл шаруашылығы жерлерін, бүкіл Этанг-де-Диананы және Катераджоның шығысында Плаж-де-Падулонеді, бұрынғы кедергілі жағажайды қамтиды. 1975 жылдан бастап бірқатар заңдар Тавиньяну өзенінің сағасы мен оңтүстікке қарай орналасқан Этанг д'Урбину аралығында Касабианда Алирия табиғи қорығын құрды. Оңтүстікке қарай орналасқан қорық 1951 жылы Касабианданың бұрынғы түрмесінің аумағынан басталды. Бұл 1880 жылы тұтқындар егін егіп алады деп үміттенген, сол кездегі індетті аймақта құрылды. Оның көлемі 1800 га және 214 жер учаскесі бар. Маляриядан өлім-жітімнің көптігіне байланысты ауыл шаруашылығы эксперименті сәтсіз аяқталды. Иониядағы Фокеяның тасталуынан жиырма жыл бұрын, яғни б.з.д. 566 жылы, Батыс Жерорта теңізінің батысын отарлаған фокеялықтар Кирнус (Корсика) аралында Алалиэ қаласын құрды. Диодор Сицилийдің айтуынша, қала Каларис деп аталды, мүмкін ол Алалие сөзінің бұзылуы. Каларис қаласының тарихи жағдайы оның Алерия екеніне күмән келтірмейді. Диодордың айтуынша, бұл тек Тиррен теңізіне шығатын көл - Этанг де Диана болуы мүмкін. Алерия мен Никея сауда бәсекелестері болғандықтан, этрусктер ежелгі гректер болған Фокейлерге Этанг де Дианаға кіруге рұқсат бермеген сияқты. Никея әдетте солтүстікке қарай орналасқан Ла Марана ауданымен сәйкестендіріледі, онда римдіктер кейіннен Этанг де Бигульяға, жақсы портқа, Мариана қаласын салды. Ал Плинийдің айтуынша, Сулла одан кейін екі колония - Алерия мен Мариананы құрған. Көрініп тұрғандай, Корсика этрусктері әлі де Карфагендіктермен ынтымақтасып жүрген. Оларды есепке алмағанда, арал 32 штатқа бөлінді. Этрусктер некрополды пайдалануды жалғастырды. Кейіннен этруск халқы материктегі этрусктардың ассимиляциясына параллель жаңа римдік халыққа ұқсаған болуы керек. Этрус тілі жоғалып кетті және осы уақыттан бастап арал өзінің латын тілін алуды бастаған болуы керек. Рим республикасының соңғы кезеңінде римдіктер Этанг-де-Диана жағалауында ірі әскери-теңіз базасын салуға шешім қабылдады. 80 жылы Сулланың диктаторлық билігі кезінде олар қаланы Алериа маңындағы қыратқа қайта тұрғызып, оған Алериа деп ат қойды. Августтың тұсында қала танымал болды, Корсика провинциясының астанасы болды. Етангқа ірі флоттар орналасты. Птолемей бұл туралы аз айтады, тек "Алерия Колония", Ротанус өзені мен Диана портын айтады. Ол аралда тұратын "туған халықтарды" атап өтті, бірақ олардың географиялық координаттары Алерияның координаттарымен сәйкес келмейді; мүмкін, римдік қала олардың қатарында болмаған шығар. Кейінгі Рим империясында порт пен қала құлдырап кетті. 410 жылы болған апатты өрттен ол ешқашан қалпына келмеді және 465 жылы вандалдар оны тонаған. Кейіннен ол үлкен державалардың ешқайсысына қызығушылық танытпайтын кішкентай ауылға айналды. Бұл оқиғалар оның классикалық дәуірінің аяқталуын білдіреді. Оны Тавиньяно мен Тагноне өзендері біртіндеп көміп тастады, бұл да өлімге әкелетін батпақтарды пайда етті. Бұл аймақ христиандық приходқа кірді.

Ортағасырлық және қазіргі заман

13 ғасырда Алерия Генуя республикасына қызығушылық танытты. Сол кезде латын тілі жойылып кеткен, бірақ басқа роман тілдерінің дамуымен қатар Корсикадағы Корсу тіліне айналған. Алрия коммунасы 1824 жылы құрылды, бірақ ол 1945 жылдан кейін ғана қайта жандана бастады, одақтастар (негізінен америкалықтар) безгекті жоюды қолға алғаннан кейін (1944). 1957 жылы SOMIVAC (Société d'aménagement pour la mise en valeur de la Corse) ұйымы құрылды. Бұл ұйым үкіметтік демеушілікпен бүкіл шығыс жазықты ауыл шаруашылығымен қайта жаңғырту үшін құрылды. Бұл аймақтың дамуына үлкен үлес қосты. 1955 жылы археологиялық зерттеулер жүргізіле бастады.

Діндарлық

Корсиканың VI ғасырдың аяғында христиан дініне айналып жатқанына кейбір дәлелдер бар. Рим папасы Грегорий I 597 жылы Аларияның епископы Петрге хат жазып, құлдырап қалған мәсіхшілерді қайтадан құтқарып, ағаш пен тасқа табынудан басқа құдайсыздарды да құтқарып алуды өтінді. Ол оған шомылдыру рәсімінен өту үшін киім сатып алуға ақша жіберді. Алайда, 601 жылы Алерия епископсыз қалды (Аяччо деген бетті қараңыз). Алерия - Италиядағы догдық мемлекет болған Пиза митрополиялық архиепископтығының суфраганды резиденциялық епархиясы. Епископтардың арасында - әулие Александр Саули. 1801 жылы 29 қарашада Наполеондық конкордатқа сәйкес, ол Аяччо епархиясының аумағы бүкіл Корсикаға дейін кеңейтілген кезде жойылды. Ансиан Режимнің соңында епископ енді Алериада емес, Сервионеде өмір сүрді.

Археология

Корсикадағы жүздеген археологиялық орындар біздің заманымыздан бұрын 6500 жылдан бері үздіксіз қоныстанған және ешқашан оқшауланған аралға көз жеткізеді. Корсика тұрғындарының Жерорта теңізі жағалауындағы басқа қауымдастықтармен байланыста болуы (әсіресе сауда байланыстары) әдеттегі нәрсе болды; сондықтан Корсиканың жергілікті халқы Жерорта теңізі жағалауының кез келген жерінен келген болуы мүмкін. Аралдағы әртүрлі археологиялық мұражайлар неолит, халколит, қола дәуірі мен темір дәуіріне жататын мол қалдықтарды сақтап қалды, олар белгілі бір уақыт аралығында өзгеріп отырады. Тек темір дәуірінде (б.з.д. 700 ж.) ғана ежелгі халықтардың түпкүллі тұрғындары мен соңғы отарлаушылар арасында айырмашылықты көрсететін тарихшылар болды. Алғашқы грек колониясының алдында қалалар қалыңдықта орналаспағанымен, Алерианың мүлдем бос болғаны екіталай. Ежелгі қоқыс шығару орнының кездейсоқ табылуы Террина деп аталатын жерде Диана көлінен бұрын болған мекен туралы біраз мәлімет береді. 1975-1981 жылдары G. Camps қазба жұмыстарын жүргізді, ол төрт деңгейді тауып, ең маңыздысы Terrina IV-тің атымен аталды. Террина IV орта неолиттік елді мекенді қамтиды, онда ірі қара мал мен шошқалар пайдаланылды, ал аралдың қалған бөлігі негізінен ешкілер мен қойлар ұстады және астық өсірді. Халколит, шамамен б.з.д. 35003000 жылдары, оңай ауысу арқылы келді. Бұл жерде арсенді мыс пен мыс бұйымдарын өндіретін халық тұратын. Алериадағы көрінетін ежелгі мекендер темір дәуірінен басталады және жалпы тарихқа сәйкес келеді. 1839 жылы Проспер Мериме бұғыдағы қираған үйінділерді байқаса да, оларды 1955 жылы Жан Джехассе мен Жан Пол Буше қазып шығарды. 1958 жылы қазбашылар б. з. б. 1 ғасырда алғаш рет қоныстанған римдік Алерия қаласының форумын тапты. Содан кейін оңтүстікке қарай (Касабиандада) 200-ден астам қабір бар этруск некрополі табылды. Ол 1960 және 1981 жылдар аралығында қазылған. Некрополь негізінен б.з.д. 6 - 3 ғасырларда қолданылған және солтүстікке қарай зираты бар Рим қаласының құрылысымен бірге мүлдем тасталды. Етрусктік деп танылатын ешқандай артефактілер б.з.д. 1955 жылдан бері жүргізілген жүйелі қазба жұмыстары б. з. б. 6-ғасырда сынақ орнында керамика сынықтары арқылы Ион, Фокея, Родос және Аттиканың қара фигуралы бұйымдарымен кең ауқымды байланыстарды көрсетті. Касабианданың жартастан жасалған қабірлерінің қазылған некрополіне көркем өнер туындылары, зергерлік бұйымдар, қару-жарақ, металл бұйымдар, қола және керамикалық тақталар мен ыдыстар, әсіресе ритон, кейбір бірінші қатарлы аттик ваза суретшілері безендірген ерекше кратерлер кіреді. Алериа коммунасынан табылған портативті көне заттар Алериа ауылындағы Форт-Матрадағы Жером Каркопино мұражайында көпшілікке ұсынылады.

Экономика

L'étang de Diane; оның ішінде île des Pêcheurs ("Балықшылар аралы") римдік кезеңнен жиналған үлкен үйінділер бар. Қабықтарынан алынып тасталғанда тұздалған балықтарды Римге экспорттады. Бір компания балық шаруашылығын қайта жаңғыртты. Коммунада жүзім мен цитрус өсіріледі.