Кіріспе
Оңтүстік-Шығыс Азия фольклорындағы рухтар Красуэ (กระสือ, ) - Оңтүстік-Шығыс Азия фольклорындағы түнгі әйел рух. Бұл әдетте жас және әдемі әйелдің денесіз, жүгіріп тұрған басы ретінде көрінеді, оның ішкі мүшелері әлі де жалғастырылған және мойыннан төмен қарай созылады. Красуэ Оңтүстік-Шығыс Азияның әр түрлі аймақтарында ұқсас мифологиялық тұлғалардың шоқжұлдызына жатады; бұл аймақтық түр-түрі олардың барлығы мойындарында ілінген мүшелері мен ішектері бар денесіз әйелдің басымен сипатталады. Красуэмен бірге Камбоджада Ахп, Лаоста Касу (,), Индонезияда Куянг немесе Лейак, Вьетнамда Малай, Филиппинде Манангангал, Индонезияда Пеласик, Пелесит, Пэнгангалан немесе Пэнгангаль, Малайзия, Бруней және Сингапур бар. Жапон фольклорында да Оңтүстік-Шығыс Азиядағы аналарына ұқсас нукекуби және рокурокуби деп аталатын йокай жандылары бар. Тай этнографы Фрайя Ануман Раджадхонның айтуынша, Красуэге жарық сәулесі секілді жарқыраған желбіреуі қосылады. Жарықтың пайда болуына байланысты түсіндірмелерде батпақты жерлерде метанның болуы да бар. Красуе тай фольклорының еркек рухы Краханмен бір аймақта тұрады деп жиі айтылады. Бұл рух жер бетінде аспанда жүреді, өйткені оның төменгі бөлігі жоқ. Тамақ әр түрлі түрде бейнеленуі мүмкін, тек қана трахея ретінде немесе бүкіл мойынмен. Бас астындағы мүшелерге, әдетте, жүрек пен асқазан кіреді, ал ішектің ұзындығы, ішек жолы жынның ашкөз табиғатын көрсетеді. Тай фильмінде Красуе Валентин, бұл арба көбірек ішкі мүшелерімен бейнеленген, мысалы өкпе мен бауыр, бірақ мөлшері жағынан өте аз және анатомиялық жағынан баспен пропорциясыз. Кейде ішкі ағзалар қанмен жаңадан боялған, сондай-ақ жарқыраған күйінде бейнеленеді. Қазіргі бейнелерде оның тістері жиі иілгіш тістерді якка (ยักษ์) немесе вампир стилімен қамтиды. "Жүрек жейтін арбалар" фильмінде оның басына шаңырақ тағылған. Красуе аймақта бірқатар фильмдердің тақырыбы болды, соның ішінде Менің анам Арб. Сондай-ақ, Красуе Мом деп аталады, бұл Камбоджалық қорқынышты фильм Кампучия Халық Республикасында жергілікті фильмдер болмағаннан кейін және Камбоджада жергілікті фольклорды қысымға алғаннан кейін Камбоджада жасалған алғашқы фильм болып табылады. Филиппинде де анағұрлым көп жын бар, ол - манангангаль, жүкті әйелдерді қинайтын жергілікті рух.
The Krasue (กระสือ, ) is a nocturnal female spirit of Southeast Asian folklore. It manifests as the floating, disembodied head of a woman, usually young and beautiful, with her internal organs still attached and trailing down from the neck. The Krasue belongs to a constellation of similar mythological entities across different regions of Southeast Asia; these regional variations all share in common that they are characterized by a disembodied woman's head with organs and entrails hanging from its neck. Along with the Krasue, there is the Ahp in Cambodia; the Kasu (, ) in Laos; the Kuyang or Leyak in Indonesia; the Ma lai in Vietnam; manananggal in the Philippines; Pelasik, Pelesit, penanggalan or penanggal in Indonesia, Malaysia, Brunei and Singapore. Japanese folklore also has yokai creatures called nukekubi and rokurokubi that are quite similar to their Southeast Asian counterparts. According to Thai ethnographer Phraya Anuman Rajadhon, the Krasue is accompanied by a will o' the wisp like luminescent glow. The explanations attempted about the origin of the glow include the presence of methane in marshy areas. The Krasue is often said to live in the same areas as Krahang, a male spirit of the Thai folklore. This spirit moves about by hovering in the air above the ground, for it has no lower body. The throat may be represented in different ways, either as only the trachea or with the whole neck. The organs below the head usually include the heart and the stomach with a length of intestine, the intestinal tract emphasizing the ghost's voracious nature. In the Thai film Krasue Valentine, this ghost is represented with more internal organs, such as lungs and liver, but much reduced in size and anatomically out of proportion with the head. The viscera are sometimes represented freshly daubed with blood, as well as glowing. In contemporary representations her teeth often include pointed fangs in yakkha (ยักษ์) or vampire fashion. In the movie Ghosts of Guts Eater she has a halo around her head. The Krasue has been the subject of a number of films in the region, including My Mother Is Arb Also known as Krasue Mom, this Cambodian horror film has the distinction of being the first film made in the People's Republic of Kampuchea after the absence of locally made films and the repression of local folklore in Cambodia during the Khmer Rouge era. In the Philippines there is a similar ghost, manananggal, a local spirit that haunts pregnant women.
Шығу тегі
Красуе бар екендігіне деген сенім Оңтүстік-Шығыс Азияда кең тараған, ал оның шығу тегін анықтау қиын. Алайда, бұл аңыз халық аңыздарынан шыққан болса керек. Таиландта Красуе - өткен өмірінде түрлі күнәлар мен алаяқтықпен айналысқан қарғысқа ұшыраған адам (әдетте әйел) деп саналады. Өлгеннен кейін күнәлары оны қайтадан түбіне жеп, жегілмеген немесе шіріп кеткен тамақпен өмір сүруге мәжбүр ететін фут (ภูต) етіп қайта тууға мәжбүр етеді. Соңғы уақытта тай ойын-сауық индустриясы Красуэдің шығу тегін ежелгі кхмер ханшайымынан қарғысқа ұшыраған ретінде қиялға айналдырды, мысалы, Demonic Beauty (2002). Кхмер патшалығының ұрланған ханшайымы күйеуін (генералды) жауынгермен алдады. Сол себепті ол әскердің басын шауып, кхмер ханшайымын өртеп өлтірді. Алайда ол өлер алдында өлімге ұшыраған денесін қорғауға арнап, сиқырлы сөз айтып, тек басын және мүшелерін ғана аман алып қалды. Алайда бұл сурет тек қана патшалық сипат беру немесе негізінен халықтық шығу тегі бар, тек қана ойын-сауық және коммерциялық мақсаттар үшін белгілі бір әңгіменің мифтік бастамасын қайта ойлап табуға тырысу болып табылады. Басқа да ауызша айтылған аңыздарда бұл рух бұрын күн сәулесінен қорғану үшін басы мен мойнына қара тас байланған бай әйел болған. Бұл әйелді зұлым рух билеп, оған Красуе болу қарғысы тиді. Басқа да танымал аңыздар бойынша, рухтың пайда болуы қара сиқырды үйренуге тырысқан әйел болуы мүмкін, ол қателік жасады немесе оның басы мен денесі бөлек болғандықтан, қате сиқыр қолданды. Өткен күнәлар да Красуе қарғысының берілуімен байланысты; бұрынғы өмірде біреуді аборт жасаған немесе өлтірген әйелдер жаза ретінде Красуе болады. Басқа халық аңыздарында құс сүтімен немесе оның етімен ластанған тамақ пен сусынды ішіп алған адам қарғысқа ұшырап, құс сүтіне айналады. Халықтың қиялы сондай-ақ Красуеге айналу көбінесе "Маэ Мот" (แม่มด) немесе "Яй Мот" (ยายมด) сиқыршылықпен айналысатын әйелдердің туыстарына, әсіресе олардың қыздары мен немерелеріне ғана қатысты деп есептейді. Көп жағдайда ауылдағы әйелдер түнде өздерін ерекше ұстаса, ауылдың басқа мүшелері оларды "Красу" деп күдіктеніп жатады.
Камбоджа фольклоры
Ааб (Ап/Аап) сөзі санскрит тіліндегі आप्यति (апьяти, "кімге де болсын азап шектіру") сөзінен шыққан. Камбоджалық фольклорда "Ап" - жартылай рух, жартылай өлі әйел. Күндіз олар кәдімгі адамдардай көрінді, бірақ түнде олар көтерілді, олардың өлімге ұшыраған денелері тек олардың бас-аяқтарымен ғана қалды, олар тамақ табуға тартылды. Олар ескірген заттармен, қанмен, шикі етпен, ауыл шаруашылығы жануарларымен, өліктермен, нәжіспен, плацентамен, жаңа туған нәрестелермен және т.б. тамақтанады деп есептелді. Олардың әлсіз жерлері - тікендер мен күзетші иттер. АП - бұл күшті қара сиқырды қолданбай, өздерін қарғысқа ұшыратып, кері әсерін тигізген сиқыршылар. Басқалар АП-лар қара сиқыршы деп санайды, олар түнде өз денелеріне ие болуға мүмкіндік беріп, жынның күшін қарыз алады. "Ахп" реинкарнация циклына кіру үшін басқа әйелге қарғысын беруге тиіс; бұл олардың қызы, немересі, туыстары немесе әйелдікке түскен кез келген әйелдер болуы мүмкін, бірақ кейбіреулер бұл кез келген әйелге дене сұйықтығы арқылы берілуі мүмкін деп санайды, әдетте алданып. Кхмер тілінде сиқыршыларды "mae thmob" (анам сиқыршы) "yeay thmob" (әже сиқыршы) деп атайды. Жүкті әйелдер мен балаларды қорғайтын туыстары үйдің айналасына тікенді бұтақтарды қояды. Бұл тікенді қоршау АП-ның қанды сорудан және жүкті әйелге басқа да азаптар әкелуден сақтайды. Бала туғаннан кейін әйелдің туыстары кескен плацентаны АП-тан жасыру үшін жерлеу үшін алысқа алып кетуі керек. Егер плацента терең жерге көмілген болса, рух оны таба алмайды. Егер ананың плацентасын Ап жесе, балаға және оның отбасына үлкен апат әкеледі деп сендіріледі.
Тай фольклоры
Красуа қарғысына ұшырап, ол әрқашан аш болады және түнде ол өзінің ашықтығын қанағаттандыру үшін аң аулауға, қанды ішуге немесе шикі етті жеуге тырысады. Ол қараңғыда ірі қара малға немесе тауыққа шабуыл жасап, олардың қанын ішіп, ішкі мүшелерін жейді. Сондай-ақ, түнде басқа себептермен өлген су бұқасы сияқты ірі қараны да жей алады. Қан жоқ болса, красуя нәжіс немесе өлік жейді. Сыртта қалған киімдер таңертең қан мен нәжістені тапқан, оның аузын сүрткеннен кейін. Сондықтан ауыл тұрғындары түнде сыртта киіп жатқан киімдерін тастамайды. Красуэ өзінің бастауы болған бассыз денесін тыныш жерде жасырады, өйткені ол таң атқанға дейін оған қосылуы керек, күндіз қарапайым адам сияқты өмір сүреді, бірақ ұйықтап жатқан көрінеді. Қарақұстың әлі де басы жоқ денесін қысып тастау оның рухы үшін өлімге әкеледі. Ұшқан бас аң аулағаннан кейін қайта оралады, бірақ дұрыс емес денемен қайта қосылады, бұл оны өлімге дейін азап шегуге мәжбүр етеді. Егер дененің жоғарғы бөлігі таң атқанға дейін төменгі жартысын таба алмаса, ол қатты ауырып өледі. Егер оның ішегі кесіліп, денесі жоғалып кетсе немесе оны біреу жасырып тастаса, онда ол да өледі. Кейбір халықтық аңыздарда бұл тіршілік иесін өртеп жояды деп айтылады. Красуэлердің басты жаулары - алау мен шапшаң ұстаған ашулы ауыл тұрғындары. Олар Красуды ұстап, өлтіруі немесе таң атқанға дейін қайда бара жатқанын бақылап, денесін жоя алады. Бір аңыз бойынша, жараланған адамдар Красуе туралы білуі керек, өйткені ол қанды иіскей алады және адамдар ұйықтағанда түнде қанды жеуге келеді. Алайда, Красу үйге кіруіне жол бермеудің жолдары бар. Үй иелері, әдетте, тікенді қоршаулар салады немесе тікенді бамбук өсіреді, өздерін Красуден қорғау үшін. Красуя тікенді заттардан қорқады, өйткені оның ішегі тығылып қалуы мүмкін және ол құтыла алмайды.
ХХІ ғасырдағы байқаулар
2014 жылдың маусым айының ортасында Аюттая провинциясының Фачи ауданындағы Уат-Тако маңындағы күріш алқаптарында желкендеп тұрған қызықты қызыл жарықтар байқалды және олар Красуэден шыққан деп есептелді. Көп ұзамай жүздеген жасөспірімдер (кейбір түні мыңдаған) осы аймаққа келіп, шындықты дәлелдеді. Бұл осы өріске зиян келтірді. Үй иесі бұл жерде Красуэлер жоқ екенін және жарықтардың құс аулаушы желкенді шамдар екенін айтады. 2015 жылдың қыркүйегінде әлеуметтік желілерде Лампанг провинциясының Чхэ-Хом ауданындағы Бан-Фай ауылында түсірілген бір сурет тарады. Алайда, ауыл тұрғындары бұл хабарды жоққа шығарып, сол жерде Бан-Фай деген ауылдың жоқ екенін түсіндірді. 2015 жылдың 4 қазанында түнде Аюттая провинциясының Нахон-Луанг ауданындағы фермада көптеген тауықтардың құпия жағдайда өліміне жергілікті ауыл тұрғындары Красуэдің әрекетін кінәлады. 2016 жылдың ақпан айында Суфан Бури провинциясының Мюанг Суфан Бури ауданындағы Бан Дон Фо Тонг қаласында кейбір ауыл тұрғындары түнде жүзетін таңғажайып жарықтарды тапты, олар бұл Красу деп сенді. Бұл жаңалық көптеген адамдарды үрейлендірді. 2016 жылдың мамыр айында Сурин провинциясының Муанг Сурин ауданындағы Бан Хок Та Керд ауылының тұрғындары күріш алқаптарында түнде көтеріліп-түсіп жатқан қара-қызыл жарықтарды көрді. 2016 жылдың тамыз айының басында Амнат Шарон провинциясының Муанг Амнат Шарон ауданындағы Бан Сонг Янг қаласында аймақтағы адамдар смартфон камераларынан түсірген бейне клиптерде түнде жүзетін қызыл жарықтар көрінді, бұл Красуэ деп есептеледі. 2016 жылдың соңында Таиландтың әлеуметтік желілерінде бір сурет тарады. Сурин провинциясының Буаше ауданында түсірілген суретте түнде жарық орнына жақын ағашта адам бетіне ұқсайтын зат көрінеді. Суретте Красуй бейнеленген деп есептеледі. 2017 жылдың басында Каласин провинциясының Муанг Каласин ауданындағы Бан Лао Луан қаласында қақтығыс болды және ауыл тұрғындары мотоциклмен жерге барды. Видеодан жарық қазірдің өзінде кетіп қалғанын көреміз. Бір кісі Ян Талат ауданында тұрған кезінде түнде орманға жиі барып, көкке қарап, Красуэді көргенін айтады. Оның айтуынша, ол Красуедің бетін көре алмайды, өйткені ол ұзын шашты жауып тұрды, бірақ ол ұзын тістерді және жарқын жарықтарды ажырата алады. Ол қаруын алып, атып жіберген кезде қашып кеткен. 2017 жылдың шілде айының ортасында әлеуметтік желілерде бейнеролик тарады, онда түнде сол аймақтағы ағашпен бірдей деңгейде әуеде жүзетін болжамдық зат көрінеді. Бұл құбылысты күзетіп тұрған күзетші немесе полиция қызметкері күдікпен қарап тұрды. Видеоның қайдан шыққаны туралы ақпарат жоқ және қосымша мәліметтер де жоқ. Алайда, бұл зат шын мәнінде адам бетімен безендірілген ұшқыш екенін анықтады. 2023 жылдың мамыр айының ортасында Рачабури провинциясының Фотхарам ауданындағы Чет Самиан суару каналының шетінде жасөспірімдер топтасып, түн ортасында әңгімелесіп отырды. Кенеттен кішілері оларға қарай бір қызық қызыл жарық шашып келе жатқанын байқады. Екіншісі "Красу!" деп айқайлады. Олар мотоциклге мініп, қаша жөнелді. Бұл оқиғаны бір жасөспірім видеоға түсіріп, TikTok-қа жариялаған. Жергілікті бір қарт кісі бұл аймақта бұрын Красуе көп болған дейді. Бұл Красуэ "I Куэам" деп аталады және ол өзеннің қарама-қарсы жағында жүзіп жүреді деп сендіріледі. 2023 жылдың қазан айының ортасында Лопбури провинциясында кем дегенде үш куәгер Красуэді көрген. Олардың екеуі жас әйелдер еді. Тағы біреуі 70 жасар фермер еді. Бұл оқиғаның басым бөлігі қыркүйек айының ортасында орын алады, бірақ ол бір айдан кейін танымал болды. Қарт фермер 18 қыркүйек күні таңғы сағат 01: 30-да Красуемен қақтығысқа түскенін айтады. Ол қолына алып жүрген қашауымен оған соққы бермекші болғанда, қашауы қашып кетті. Ол Красу оның үйіне кіріп, үйірмелерге кіруге тырысқанын айтады. 13 қазан күні түнгі сағат 9.30-да ол жаңбыр ағашына қазылған қаз өлексасын іліп, тәжірибе жүргізді. Бірде бір красуй пайда болып, қаз-қалпақты ұстап алып, оның барлық ішегін сорып алып, ұшып кетеді. Бұл жолы оның көршісі болған тағы бір куәгері болды. Тағы бір куәгер жас әйелдің айтуынша, ол 19 қыркүйекке қараған түні жас күйеуін ауылға күтіп жүргенде, далада Красуемен кездесті. Ол су бетінде күріш егістігінде ішегімен бірге жүзіп жүргенін айтты. Ол ұялы телефонымен видео түсіруге тырысты, бірақ екі ғана сурет түсіре алды. Тағы бір куәгер 21 жастағы әйел болды, ол осыдан біраз уақыт бұрын баласын туған еді. Ол таңғы сағат 2-де ұйқыдан оянды, себ...
Ғылыми түсіндірме
Мүмкін ғылыми түсіндірме - Красуэді байқаулардың себебі - фермаларда және егістіктерде кездесетін шіріген органикалық заттардан шығатын метан газ бөлшектерінен шыққан жалыннан. Алайда, Король Монкут Технологиялық Университетінің энергетикалық зерттеушісі, профессор доктор Сиринторнтеп Товпрайонның айтуынша, Красуэ метан газын өртеуі мүмкін емес, өйткені күйген органикалық заттардан метан жеткілікті мөлшерде шығарылмайды, сондықтан ол тұтануға әкелмейді. Анатомиялық түсінік бойынша, адам денесінен бас алынып тасталса, басқа мүшелер, мысалы ішек, жүрек және өкпе баспен бірге болмайды.