Кіріспе

Гаммельстад шіркеу қаласы (Gammelstads kyrkstad) - ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі, Гаммельстаден қаласында орналасқан. Бұл қала бір кездері бүкіл Скандинавияның солтүстігінде кеңінен тараған қалалардың үлгісі болып табылады. Гаммельстадтың шіркеу ауылы ретінде ол 1996 жылы Дүниежүзілік мұра ретінде тіркелген. Қала Луле өзенінің 10 шақырым бойымен орналасқан. Оның ортасында 15 ғасырдағы Недерлуэя шіркеуі орналасқан, оның айналасында 424 ағаштан салынған үйлер орналасқан. Үйлер тек жексенбі және діни мерекелер кезінде, алыс жол мен қиын жағдайларға байланысты сол күні үйлеріне қайтып бара алмайтын ауыл тұрғындарын орналастыру үшін пайдаланылды. Ғимараттар ағаштан салынғандықтан, шіруді болдырмау үшін оларды үнемі күтіп-ұстау қажет; шірудің деңгейін анықтау үшін зерттеулер жүргізілді, ал қар қыста үнемі тазаланады.

Тарих

Гаммельстад шіркеу қаласы сауда қонысы ретінде басталды және аймақтағы шаруалар қауымдастығының діни салтанатының орталығы болды. Гаммельстад - скандинавиялық шіркеу қалаларының ерекше жақсы сақталған үлгісі. Мұндай қоныстар ерекше, өйткені олар экономикалық және географиялық күштерге қарағанда, аймақ тұрғындарының діни және әлеуметтік қажеттіліктерімен қалыптасқан. Шіркеудің айналасында салынған көптеген ағаш үйлер тек жексенбіде және діни мерекелермен бірге айналадағы ауылдардан келген ғибадат етушілерге түнгі баспана ретінде пайдаланылды. Гаммельстадтың сауда қаласынан гөрі шіркеу қаласына айналуы - бұл 17-ғасырда қала портын жарамсыз етіп, азаматтарды қоғамдастықтың сауда орталығын ауыстыруға мәжбүр еткен табиғи жер сілкінісінің тікелей нәтижесі. Жаңа елді мекен Лулеа деп аталды, ал бұрынғы шіркеудің жері Гаммельстад (Ескі қала) деп аталды. Сауда орталығының көшірілуі Гамельстадтың бірегей қонысын сақтап қалды, оны 19-ғасырдың соңғы кезеңінде аймақтың индустрияландыруына әсер етпеді. Гаммельстадтың құрылымы толығымен сақталған. Қала жоспары бірнеше ғасырлар бойы органикалық түрде өсті, шіркеуге радиалды тәсілдер мен төбенің екі жағында қала орталығын айналдыратын жолдардан тұрады. Ғимараттың айналасына қақпалары бар қабырға салынған, алайда қазіргі қабырға қайта құрылған. 17 ғасырдың ортасынан кейін даму тоқтады. Қазіргі уақытта скандинавиялық шіркеу қалаларының өте аз саны сақталған, ал Гамельстад - бұл елді мекеннің ең жақсы сақталған үлгісі, сондықтан оны ЮНЕСКО қорғайды.

Ғимараттар

Гаммельстадтың шіркеу қалашығында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылатын жалпы 520 ғимарат бар. Бұл ғимараттар 552 бөлмеге бөлінген 404 шіркеу коттеджін және 116 басқа ғимаратты қамтиды. Шіркеудің қысқа мерзімге ғибадат етушілерге арналған үйлері, қоныста тұрақты тұратын лауазымды адамдар мен саудагерлердің үлкен, әдеттегі үйлерімен қатар орналасқан. Тұрғын үйдің екі түрі де 15 ғасырдың аяғындағы шіркеуді қоршап тұр, бұл ауданның жалғыз тас ғимараты, оның көлемі аймақтың өркендеуін көрсетеді. Басқа да көрнекті ғимараттарға Бетел шіркеуі, Сепаратистердің коттеджі, Парашүй үйі, ондық сарай, мэрдің резиденциясы, капитанның резиденциясы және қонақ үйі кіреді.