Кіріспе

Грегориус Некшот - голландиялық көпмәдени қоғам туралы саяси идеяларды және қатал діни немесе идеологиялық көзқарасы бар адамдардың мінез-құлқын мазақтайтын даулы голландиялық карикатуристтің псевдонимі. Ислам оның карикатураларының жиі тақырыбы болып табылады. Грегориус Некшот карикатуралар мен сатираларды көбінесе өз сайтында жариялайды. Оның карикатуралары бір баспадан баспа түрінде де қол жетімді. 2008 жылдың 13 мамырында карикатурист ұсталып, тергеу үшін қамауға алынды. Ол 30 сағаттан кейін босатылды, бірақ оны дискриминациялық сөйлеу үшін, қоғамның белгілі бір топтарын нәсіл немесе сенімдері негізінде қорлағандығы үшін, сондай-ақ жеккөрушілікті қоздыру қылмысы үшін соттауға болады деп күтілді. Оның тұтқындалуы баспасөзде және парламентте көп талқылауға себеп болды. 2010 жылдың қыркүйегінде оған тағылған айыптар алынып тасталды. 2011 жылдың желтоқсан айында ол енді мультфильмдер жарияламайтынын мәлімдеді.

Жалған атау

Бір сұхбатында карикатурашы өзінің қараңғы атын түсіндірді. "Грегориус" деп ол Папа Инквизициясын енгізген Папа Григорий IX-ды айтады, ал "Nekschot" сөзбе-сөз "мұның мойнына оқ ату" дегенді білдіреді, бұл әдісті, карикатурашы айтқандай, "фашистер мен коммунистер қарсыластарын жою үшін қолданады".

Тео ван Гог

Грегориус Некшот 2004 жылы Мохаммед Буйери есімді жас, отандық, мұсылман фундаменталисті өлтірген кинорежиссер Тео ван Гогтың серіктесі болды. Ван Гог өзінің веб-сайтында "De Gezonde Roker" (Дені сау темекі шегуші) карикатураларын жариялап, Некшотты қолдады. Ван Гог пен Грегориус Некшот та исламның голландиялық төзімділік құндылығын қабылдауға дайын еместігін сынға алды. Олар өздерінің сын айту, ашулану және еркін сөйлеу құқығын қорғады. Некшоттың екі комикс кітаптары Misselijke grappen (ауру шалақтары) Амстердамдағы Uitgeverij Xtra баспасында жарық көрді. Сол компания Тео ван Гогтың "Алла жақсы біледі" атты кітабын шығарады.

Құдайды қорлау

Тео ван Гогтың өлтірілуінен кейін Нидерландыда сөз бостандығының шектері туралы пікірталас туындады. Бұл пікірталас 2008 жылы Даниядағы мультфильмдер ісі және Голландияның "Азаттық партиясы" (PVV) депутаты Герт Вилдерстің "Фитна" атты фильмінің түсірілуімен жанданды. Христиан-демократиялық апелляция (ХДА) партиясының әділет министрі Эрнст Хирш Баллин дінге қарсы заңға жаңа күш бергісі келіп, оны діни емес өмір философиясын қорғаумен кеңейтті. Жазушы Джерард Рив 1966 жылы Құдаймен есек ретінде қатынас туралы жазғаны үшін ақталғаннан бері үкімет бұдан былай құдайды қорлауды қудаламады. Министр Баллин парламентте қарсылықпен кездесті, ол дінге қорлық туралы заңдарды толығымен жоюды қалады.

Ұлылық

Грегориус Некшоттың карикатураларына әсер ететін тағы бір заң - "Лезе Мэгжесте". Картинист патшайым Беатрикстің беделін шынымен де кемсітуші орындарға түсірді. Соңғы рет мұндай қылмыс, көркемдік көріністе, 1969 жылы болды, онда патшайым Джулиананың әмірін карикатурашы Виллем Холтроп қорлады, оны қызыл жарық ауданындағы жезөкше ретінде таныстырды және оған 200 гульдер айыппұл салынды. Алайда, Некшот тергеу жүргізілген карикатуралар королеваның премьер-министрмен жыныстық қатынаста болғанын көрсетпеді.

Азық-түлік

Суретшілер ешқашан кемсітушілікпен сөйлегендері үшін сотталған емес. Аңшылық сөздерді қылмыстық кодекске алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыстың алдындағы жылдары енгізді. Кодекстің қазіргі мәтіні 1966 жылғы келісімге сәйкес, нәсілдік кемсітушіліктің барлық түрлерін жоюға бағытталған. Алайда 1996 жылы бір христиан депутаты, бірнеше жылдан кейін мұсылман имамы гомосексуалистер туралы қорлау сөздер үшін сотталды. Екі адам да ақталды, ал судья олардың діни еркіндігіне басымдық берді. 2008 жылдың 24 мамырында Trouw газетінің Некшот "қауымы" туралы апта соңында шыққан арнайы мақаласында "Алла әйелдерді ұнатпайды" (Allah houdt niet van vrouwen, 2007) атты кітаптың авторы Нахед Селим дискриминациялық заңдардың өздері де дискриминациялық болып шыққанын, тек діни адамдарға ғана еркін сөйлеуге мүмкіндік беретінін айтады. Ол Амстердамдағы мешітте гомосексуалистер туралы баптар жазылған көне кітаптар сатылатын жағдайды және Гаагада әйелдерге жеңіл дене жазаларын беру туралы нұсқау берген имамның жағдайын келтіреді, екеуі де сотталмаған. Оның айтуынша, бұл діни еркіндіктің мақсатынан керісінше: адамдарды кемсітуден қорғау, оған қауіпсіз пана беру емес. Селимнің қорытындысында заң алдындағы теңдік құқық мемлекеті дискриминациялық сөйлеуге қатысты заңдарды жоюды талап етеді.

Сын

Некшот қоғамның өзі сынға алуға тырысатын элементтерінен қатты қарсылық көрсетті. Оның алғашқы еңбектері Амстердамның сатирикалық студент журналы Propria Cures-та жарық көрді. Негізгі газеттер оның карикатураларын HP/De Tijd апталық журналынан басқа тұрақты түрде жариялауға дайын емес еді. Некшоттың айтуынша, оған фундаменталистік мұсылмандар мен голландиялық анархистер қауіп төндіріп отыр. Голландиялық яһудилер нацистік Der Stürmer басылымындағы карикатуралармен ұқсастықты байқап, CDA партиясының парламенттік мүшесі оған карикатураларына қатты қарсылық білдіріп, электрондық пошта жіберді. Бостандыққа шыққаннан кейін Некшот билік тарапынан қарсылық көргені жоқ екенін айтты. Тек мұсылмандарға қарсы дискриминацияға қарсы жергілікті бастама ғана Амстердамның бір қалалық округінің қолдауымен бір рет оны веб-сайтынан карикатураларды алып тастауға шақырды. Алайда ол исламды ерлер мен әйелдер, мұсылмандар мен мұсылмандар арасындағы "апартеид" деп атайды және балаларды сүндеттеуді қылмыс деп санайды. 2005 жылы карикатурашы голланд веб-комик сыйлығына, Clickies сыйлығына ұсынылды. 2006 жылы 31 наурыздағы "Volkskrant" газетінде оның "Misselijke grappen" шығармасына жасалған шолуда оның (суретшінің өзінен келтіріп) "қажетсіз қорлау" деп танылған шығармасы идеализмнің ешқандай түріне ие емес деп есептелді. Рецензент кімнің ренжіту қажеттілігін немесе себептерін бағалайтынын талқыламады. Мұндай судьяның болмауы, өз алдына идеал болуы мүмкін. Сөз бостандығы қай жерде тоқталуы керек деп ойлайсыз деген сұраққа Некшот карикатура ешқашан зорлық-зомбылыққа шақырмауы керек деп жауап берді. Сол хабарламаға сәйкес, веб-сайт үшін ай сайынғы ақыны кім төлегенін анықтау арқылы карикатуристтің үйін іздестіру жүргізілді және карикатуристтің жеке басын растау үшін үй-жайды іздеу қажет болды. Бостандыққа шыққаннан кейін Некшот HP/De Tijd журналының редакциясына жаңа ұялы телефонымен келді, оның бұрынғысын полиция тәркілеген көрінеді. Ол "Volkskrant" газетінің сұхбатында Нидерландыда сатира тарихының 800 жыл ішінде суретшінің тұтқындалуының бірінші рет болғанын айтты. Некшоттың айтуынша, полиция оның үйінен DVD-дискілер сияқты көптеген материалдарды алып кеткен. Сонымен қатар, олар оның ешқашан жарық көрмеген карикатураларының жобалары бар эскиз кітаптарын тәркіледі. Ол олардың оны оңшыл экстремистік көзқарастарға байланыстыратын материал табуға үміттенгенін күтеді. Некшоттың айтуынша, ол тергеу кезінде үндемеген, бірақ полиция оның бір карикатурасының сипаттамасын ресми жаргонмен оқып берген кезде, оның үндемеуін жүйке мен күлімсіреуі бұзған. "Бұл Монти Пайтонның сериалдарында жүргендей сезім болды". Ол сондай-ақ Некшоттың үйінің алдында екі полиция қызметкерінің күзетте тұрғанын айтты.

Айғақтар

Грегориус Некшотты тұтқындаудың алдында полицияға бірнеше рет кемсітушілік туралы хабарлаулар жасалды, олардың біріншісі 2005 жылдың сәуірінде жасалды. Көптеген адамдар бұл хабарлар Ислам дінін қабылдаған даулы голландиялық адамның бастамасымен жасалғанын айтты, бірақ оның қайнар көзі көрсетілмеген. Прокуратура Грегориус Некшоттың оншаған карикатурасын қарап шыққаннан кейін, ол сегіз карикатураны, белгілі бір топтарға жағымсыз қасиеттер беру арқылы, қорлау деп санайды және ол Нидерланд қылмыстық кодексінің 137c-бабына сәйкес кемсітушілік қылмысын және мүмкін, сондай-ақ Нидерланд қылмыстық кодексінің 137d-бабына сәйкес жеккөрушілікке шақыру қылмысын құрады.

Анонимділік

Бірнеше хабарларда карикатурашының аты-жөнін жоғалтып, физикалық шабуылға ұшырауы мүмкін деген қорқынышы айтылған. HP/De Tijd редакторының хабарлауынша, карикатурашы полиция қызметкерінің оны тұтқындағаны үшін жасырындығынан айыруды мазақ еткенін сезінген. Парламентте, оның алдындағы күні, Әділет министрі Хирш Баллин, СДП депутаты Де Виттің осындай ұсынысын жоққа шығарды. Хирш Баллин Некшотты тұтқындауға өзінің қатысы туралы былай деп түсіндірді. Прокуратура қызметкерлері карикатураларды өте мұқият қарап, министрмен бірнеше рет байланысқа түсті. Прокурор өзі өте мұқият бағалау жүргізді, онда LECD ең маңызды болды, бірақ ол қай мультфильмдерді қудалайтынын өзі анықтады. 2006 жылдың желтоқсан айында прокурор министрге Грегориус Некшотқа айып қою ниеті туралы хабарлаған болатын. Бұл хабарламада прокурор қай карикатураларды қылмыстық жауапкершілікке тартылатынын, қайсысын емес екенін атап көрсетті. Министрдің айтуынша, одан кейін тағы да әңгімелесулер, талқылаулар және қосымша мәліметтер болды. Осы уақыт аралығында "қызметтер аралық зерттеу тобы" (interdepartementale studiegroep cartoonproblematiek) Даниядағыдай жағдайларды алдын ала болжау үшін құрылды. Министр прокурорға айыптауды тоқтату немесе жалғастыру туралы бұйрық берген емес. Ол тек қана айыптаудың жүйелілігін қарастырды: қай мультфильмдерді айыптау керек, қайсысын жоқ. Осыдан кейін тағы да талқылаулар болды. Бұл байланыс зерттеу тобының ішінде де жалғасты. Осы уақыт ішінде Грегориус Некшоттың жеке басын тергеген жоқ. 2008 жылдың басына дейін ол екі адам деп саналды. 2010 жылдың қыркүйегінде Некшотқа қатысты барлық айыптар алынып тасталды. Хьюз Голландия билігінің мұсылмандардың наразылығына қатысты ешқандай шара қолданбағанын айтты. Өздерінің веб-сайтында жарияланған баспасөз хабарламасында MDI бұл істің дамуын бақылауға ерекше қызығушылық танытатынын айтты. 2005 жылдың басында карикатуралар мен мәтін туралы 80 хабарламаның көбеюі карикатурашының веб-сайтында болды. Олар оны прокурорға жіберді. Басқалар хабарлағандай, олар голландиялық конверт Ван де Веннің атынан шағым түсіргенін жоққа шығарды. Шағымдардың көбейген уақыты 2004 жылдың қарашасында Тео ван Гогтың өлтірілуінен кейін, мүмкін, Офеффер мен Сильвен Эфименконың Труаудағы ұсыныстарына негіз болып табылады (баспасөз реакцияларын қараңыз), Ван Гогты соттау өлтірілген режиссермен өлімнен кейінгі есеп айырысуды иіскеді. МДИ - халықаралық INACH интернет-нақсылық қылмыстарымен күресу ұйымының негізін қалаушы. INACH Нидерланды "бір кездегі барлық адамдардың құқықтары қорғалған либералды демократия" деп санайды, терроризмге қарсы күресті теңестіру үшін кемсітушілікке қарсы заңдарды қолдану және кеңейту керек. INACH кейбір парламенттік мүшелердің "қаралар мен мұсылмандарды жек көретін" карикатурашыдан өз азаматтарын қорғаудан гөрі сөз бостандығын бұзуды көбірек уайымдайтын болса, олардың басымдықтары дұрыс емес дейді. Қазіргі уақыттағы MDI директоры Нильс ван Тамерен бұл сотқа "сөз бостандығы немесе расизм" туралы шешім қабылдауын сұрайды.

Дискриминациялық карикатуралар

Прокуратура сегіз түрлі-түсті карикатураны интернеттен алып тастады. Барлық газеттер прокурордың тұтқындауды қалай жүргізгеніне қатысты сұрақтар қойды және прокурордың айыпты табу мүмкіндігіне күмән білдірді. Тек қана шағын, бірақ үкіметтегі христиандық партиялардың ықпалы бар Trouw газеті айыптауды қолдап, бас редакциясында карикатуралардың қылмыс екеніне тек судья ғана шешім қабылдай алады деп жазды. Үкіметтегі PvdA партиясымен тығыз байланыстағы "De Volkskrant" газетінің редакторлық мақаласында сатираны немесе басқа да "мәдени тәттілерді" полицияға беру туралы шешімді дереу айыптап шықты. Көптеген газет карикатуристері Грегориус Некшотты қолдап сурет салды. 2008 жылы 22 мамырда елдегі ең ірі газет De Telegraaf оқырмандарының назарын суретші Эллен Врогтың екі әйелдің абстрактілі жалаңаш бейнеленген түрлі-түсті суретіне аударды. Бір көрініс. Басқа да көріністер пайда болды, бұл PvdA партиясының әлеуметтік-демократиялық партиясы ішіндегі шиеленісті растады, бұл партияда дәстүрлі социалистер мен иммигранттар бар. "De Volkskrant" газетіне (2008 жылдың 22 мамыры) сәйкес, заң факультетінің екі профессоры прокуратураның бейтараптығын сақтау үшін әділет министріне бұл іске араласпауға кеңес берді. Алайда бұрынғы прокурор, VVD депутаты Фред Тивен прокурордың бейтараптығын жоққа шығарып, оны саяси іс деп жариялады. Амстердам университетінің еңбек қатынастары профессоры Пол де Бер де Волкскрантта баспасөз бостандығы үкіметтің христиандық CDA партиясының қауіпсіз қолында емес екеніне алаңдаушылығын білдірді. Ол баспасөздің тағы бірнеше сөзін тоқтатты, ең бастысы, премьер-министрлер апталық "Опинио" газетінің қарсылығын сотқа беруді жалғастырды, ол премьер-министрдің ислам туралы ресми ұстанымына қарсы шыққан қиялданған баяндамасын жариялады.

Апталық журналдар

Elsevier журналында Syp Wynia оқиғалар прокуратурадағы және оның ең жоғары өкілі - әділет министрі саясатының кенеттен және айқын өзгеруіне нұсқағанын дәлелдеді. Сондай-ақ, ол христиандарды қорлайтын карикатуралардың полиция тарапынан назарға алынбағанына таңғалды. 2008 жылы 20 мамырда парламенттегі төтенше талқылауда Хирш Баллин прокурорды қолдағанын білдірді, бірақ карикатуристтің ұзақ уақыт қамауда болуын сынға алды. Парламент құрамындағы көпшілік, соның ішінде үкіметті қолдайтын партиялар, тұтқындаудың әдісін "өте орынсыз" деп тапты. Министр оппозиция мүшелерінің тұтқындау саяси ниетпен жасалды деген айыптауларын жоққа шығарды. Министрдің айтуынша, бұл шешімді прокуратура қабылдаған, бірақ үкімет саясатының нәтижесі емес. Министр тергеуді бастаған прокуратурамен байланыста болғанын растады. 2008 жылдың 21 мамырында Голландияның ең ірі және танымал газеті De Telegraaf парламенттің тұтқындауға қатысты үкімін бұрынғы Шығыс Германиядағы тәжірибемен салыстырып, оңшыл парламенттік мүшесінің сөзін келтіріп, мақаланың тақырыбын басқарды. Сол күні таңертең "De Volkskrant" газеті солтүстік-шығыс "GroenLinks" партиясының ішінде прокуратураға Некшоттың жеке басын анықтау үшін үш жыл қажет болғанын айтты. Социалистік партияның депутаты Де Вит әділет министрі парламенттің жақында құлпынысқа қатысты жаңа заңға қарсылық білдіргеніне жазалауды қалайды деп болжады. Министр кез келген байланысты жоққа шығарды.

Билікке шабуылдар

Тұтқындалудан бір ай бұрын өзінің веб-сайтында жарияланған карикатуралар мен сатирада Грегориус Некшот өзінің шығармашылығын әділет министріне, премьер-министрге және үкіметтің терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі бас өкіліне бағыттады. Ол басқа бір псевдониммен, Долф Хислер ретінде жаза отырып, әділет министрін қылмысқа қарсы күресте көп нәрсеге қол жеткізе алмады деп айыптады және премьер-министр Балкененденің христиандар мен социал-демократтар кабинетін діни манияға ұшыратты. Бір мультфильмде жалаңаш премьер-министр өзінің "күшті органы" арқылы қоғамдық пікірдің қараңғы жағымен "байланыста" екені бейнеленген. Тағы бір мультфильмде премьер-министр аптасына бес рет сүндеттелген пенис немесе линг алдында жалған сакал мен джеллаба киіп дұға етіп отырғандай суреттелген.