Кіріспе

Антипсихотикалық дәрілер.
Көбінесе кездесетін жанама әсерлеріне қозғалыс бұзылыстары, ұйқышылдық, ауыздың құрғауы, тұрғанда қан қысымының төмендеуі және салмақтың артуы жатады. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының «Қажетті дәрілер тізіміне» енген. Оның енгізілуі психиатрия тарихындағы маңызды жетістіктердің бірі деп есептеледі. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді. 2014 жылы Кохрейн ұйымы жүргізген жүйелі шолуға шизофренияны емдеуде хлорпромазиннің тиімділігін плацебомен салыстырған 55 зерттеу кірді. Плацебо тобымен салыстырғанда, хлорпромазин қабылдаған пациенттерде 6 айдан 2 жылға дейінгі бақылау кезеңінде рецидивтер азайды. Екі жылдан кейін екі топ арасында ешқандай айырмашылық байқалған жоқ. Хлорпромазин қабылдаған пациенттерде симптомдар мен функционалдық жағдайдың жақсаруы байқалды. Жүйелі шолуда препараттың жанама әсерлерінің «ауыр және қанағаттандырмас» екені, оның ішінде седация, айтарлықтай салмақ жинау, қан қысымының төмендеуі және жедел қозғалыс бұзылуының қаупінің жоғары екені көрсетілді. Сондай-ақ, кірген 55 зерттеудің дәлелдеме сапасы өте төмен екені және сапасының нашар болуына байланысты 315 зерттеу жүйелі шолуға қосылмағаны атап өтілді. Хлорпромазин арзан препарат болып табылатындықтан және шизофренияны емдеуде ең көп қолданылатын препараттардың бірі болғандықтан, осы мәселе бойынша қосымша зерттеулер қажет екенін айтты. Хлорпромазин порфирияда және тетанус емдеудің бір бөлігі ретінде де қолданылған. Қазіргі күні ол ауыр мазасыздық пен психоздық агрессияны қысқа мерзімді басқару үшін ұсынылады. Сонымен қатар, тұрақты және ауыр іш қату, қатты құсу/қайыру және анестезияға дайындық шаралары ретінде де қолданылады. Ауруханаға жатқан ЖИТС қызбасымен ауыратын науқастардағы делирий симптомдары хлорпромазиннің төмен дозасымен тиімді емделді.

Шекаралық әсерлері

Хлорпромазин H1 рецепторларына (аллергияға қарсы әсер тудырады), H2 рецепторларына (асқазан сөлінің түзілуін азайтады), M1 және M2 рецепторларына (ауыз құрғауы, асқазан сөлінің түзілуін азайтады) және кейбір 5-HT рецепторларына (әртүрлі аллергияға қарсы/асқазан-ішек әрекеттері) қарсы әсер етеді. Осы көптеген рецепторларға әсер ететіндігі үшін хлорпромазин көбінесе "ластанған дәрі" деп аталады.

Фармакокинетика

+ Хлорпромазиннің фармакокинетикалық параметрлері Биожетімділік tmax CSS Ақуызға байланысу Vd t1/2 Метаболизмнің толық сипаттамасы Шығарылуы Ескертулер 10–80% 1–4 сағат (пероральді); 6–24 сағат (ІМ) 100–300 нг/мл 90–99% 10–35 л/кг (орташа: 22 л/кг) 30±7 сағат CYP2D6, CYP1A2 ферменттері арқылы 10-нан астам маңызды метаболиттерге дейін метаболизденеді. Зәр (24 сағаттан кейін 43–65%) Оның жоғары липофильділігі (майға ерігіштігі) зәрде 18 айға дейін анықталуына мүмкіндік береді.

Тарих

1933 жылы француздық фармацевтикалық компания Laboratoires Rhône Poulenc жаңа антигистаминдерді іздеуді бастады. 1947 жылы олар прометазинді синтездеді, ол фенотиазин туындысы, және бұрынғы препараттарға қарағанда оның седативтік және антигистаминдік әсері күштірек екені анықталды. Бір жыл өткен соң француз хирургі Пьер Гугенард хирургиялық науқастарда релаксация мен бейжайлықты тудыру үшін прометазинді петидинмен бірге қолданды. Тағы бір хирург, Анри Лаборит, бұл қосылыс орталық нерв жүйесін «жасанды гибернация» арқылы тұрақтандырады деп сенді және бұл күйді «наркозсыз седация» деп сипаттады. Ол Rhône Poulenc компаниясына жақсырақ тұрақтандыру қасиеттеріне ие препарат жасауды ұсынды. 1950 жылдың желтоқсан айында химик Пол Шарпентье RP4560 немесе хлорпромазиннен тұратын бірнеше қосылыстарды жасады. Сондай-ақ, Лаборит қолданған дозадан гөрі жоғары дозалар қажет екенін анықтады, яғни науқастарға күніне 75-100 мг берілді. 1954 жылға қарай хлорпромазин АҚШ-та шизофрения, мания, психомоторлық қозғырлылық және басқа да психоздық ауруларды емдеу үшін қолданыла бастады. Rhône Poulenc 1953 жылы хлорпромазинге Smith Kline & French (қазіргі GlaxoSmithKline) компаниясына лицензия берді. 1955 жылы ол АҚШ-та құсуды (қайыруды) емдеу үшін бекітілді. Бұл препараттың психиатриялық ауруханаларды босатудағы әсері пенициллин мен жұқпалы аурулардың әсерімен салыстырылды. Бірақ 1960 жылдардың соңында жаңа препараттар пайда болғаннан кейін препараттың танымалдылығы төмендеді. Хлорпромазиннен басқа да ұқсас антипсихотиктер жасалды. Ол антидепрессанттардың ашылуына да ықпал етті. Хлорпромазин көбінесе электроконвульсивті терапияны, гидротерапияны, психохирургияны және инсулин шок терапиясын ығыстырды. 50 жыл бойы кеңінен қолданылып келген хлорпромазин шизофренияны емдеудегі «эталондық» препарат болып қала береді, ол тиімді, бірақ толық емес препарат.

Зерттеу

Хлорпромазин Naegleria fowleri жұқтырған жануарларда белгілі бір тиімділік көрсетіп, in vitro жағдайында антигрибтік және антибактериялық активтілікті танытады.

Ветеринариялық пайдалану

Хлорпромазиннің ветеринариялық қолданылуы көбінесе ацепромазинмен ығыстырылды. Хлорпромазин мысықтар мен иттің құсуын тоқтату үшін, немесе сирек жағдайларда, анестезия алдында тыныштандыруға қолданылуы мүмкін. Жылқыларда ол көбінесе дененің координациясын бұзу (атаксия) мен әлсіздік (летаргия) тудырады, сондықтан оны шамалы қолданады.