Кіріспе
Тарихи славяндық асыл атағы, "воевода", "воевода" және т.б. сөздердің басқа қолданылуы. Воевода (/v//ɔɪ//v//oʊ//d/ VOYvohd), сондай-ақ воевод, voievod немесе voevod деп те аталады, ал vaivode ('/v//aɪ//v//oʊ//d//, /'/v//eɪ// / V(A)Yvohd), voivoda, vojvoda немесе wojewoda деп те белгілі. Бұл атақ Орта, Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Еуропада ерте орта ғасырлардан бері қолданылып келе жатқан әскери жетекші немесе соғыс батырын білдіреді. Ең алдымен, ол румындардың ортағасырлық билеушілеріне, украиндық казактардың, венгрлердің, Балқан халықтарының, орыстардың және басқа славян тілінде сөйлейтін халықтардың губернаторлары мен әскери қолбасшыларына қатысты. Польша-Литва одағында воевода мен palatine атақтары бір-бірімен алмастырылып қолданылған. Ресей патшалығында воевода әскери губернатор болған. Дунай княздықтарында воевода княздық атақ деп есептелген.
other uses of "voivod", "voyevoda", etc. Voivode ('/v//ɔɪ//v//oʊ//d/ VOYvohd), also spelled voivod, voievod or voevod and also known as vaivode ('/v//aɪ//v//oʊ//d//, /'/v//eɪ// / V(A)Yvohd), voivoda, vojvoda or wojewoda, is a title denoting a military leader or warlord in Central, Southeastern and Eastern Europe in use since the Early Middle Ages. It primarily referred to the medieval rulers of the Romanian inhabited states and of governors and military commanders of Ukrainian Cossacks, Hungarian, Balkan, Russian people and other Slavic speaking populations. In the Polish Lithuanian Commonwealth, voivode was interchangeably used with palatine. In the Tsardom of Russia, a voivode was a military governor. Among the Danube principalities, voivode was considered a princely title.
Этимология
Воевода деген термин екі түбірден тұрады. "Вой(на)" сөзі соғыс, шайқас мағынасын білдірсе, "водя" көне славян тілінде "жетекші" дегенді білдіреді, яғни екеуі бірге "соғыс жетекшісі" немесе "әскери сардар" деген мағынаны тудырады. Латын тіліндегі мағынасы – әскери күштердің бас қолбасшысы, монархтың өкілі – comes palatinus. Ерте славян тілінде воевода сөзі bellidux, яғни шайқастағы әскери жетекшіні білдірген. Бұл термин славян тілінің ықпалы болған аймақтардағы румын, венгр және албан тілдері сияқты славян емес тілдерге де тараған.
Тарих
Византия империясы кезінде бұл аталым негізінен славян тілінде сөйлейтін халықтардың әскери қолбасшыларына қатысты, әсіресе Балқан аймағында. Болгар империясы аймақта тұңғыш рет құрылған тұрақты славян мемлекеті болды. Воевода атағы алғаш рет 10 ғасырдағы Византия императоры Константин VII-нің "De Administrando Imperio" еңбегінде венгр әскери басшыларына сілтеме ретінде кездеседі. Орта ғасырларда бұл атақ Богемия, Босния, Болгария, Хорватия, Грекия, Венгрия, Македония, Молдавия, Польша, Руген, Ресей империясы, Украина, Сербия, Трансильвания және Валахияда қолданылған. Кейінгі орта ғасырларда воевода, латын тілінде comes palatinus деп аударылатын, әскери күштердің бас қолбасшысы және монархтың өкілі ретінде Польша, Венгрия, Чехия және Балқан аймағындағы аумақтық губернаторлардың атағына айналды. Грекия Османдық әкімшілігі кезінде Афинаның Османдық воеводасы ежелгі Гадриан гимназиясында тұрды. Сербияның Воеводина автономиялық провинциясы Сербия Воеводинасынан бастау алады, Степан Шупльяк Воевода немесе герцог ретінде, кейін Сербия воеводиясы және Темешвар банаты болып құрылды.
Асылдық атағы және провинциялық губернаторлық
Воеводаның әскери басшыдан аумақтық басқарудағы (жергілікті билік) жоғары азаматтық лауазымға өтуі кеш орта ғасырларда көптеген славян тілінде сөйлейтін елдерде және Балқан аймағында орын алды. Бұл елдердің ішінде Болгария, Богемия, Молдавия және Польша бар. Сонымен қатар, Чехияда және Балқанда бұл титул герцог, князь немесе дюк сияқты аристократиялық атаққа сай келетін. Иллирияның көптеген ақсүйек отбасылары Балқанда ақсүйектің болуына қатысты пікір таластарына қарамастан, әлі де бұл атақты қолданып келеді.
Осман Грециясы
Осман империясының Афинадағы бас әкімшісі воевода деп те аталатын. Осы лауазымды атқарған Хаджи Али Хасеки, 1795 жылы Афинаның грек және түрік халқын ашуландырып, Портада өте күшті жауларын жасағаннан кейін мәңгілік жер аударылып, жазаландырылуына дейін бес рет воевода болды.
Польша-Литва одақтастығы
XVI ғасырдағы Польша мен Литвада воевода – сенаторлық дәрежедегі азаматтық лауазым болды, ол мұрагерлік емес және ақсүйек атағы да емес. Оның өкілеттігі мен міндеттері орналасқан жеріне байланысты айқындалған. Рутениядағы воевода лауазымы ең жеңіл болса, Корольдік Пруссиядағы воевода ең ықпалды болды. Бұл лауазым алғашқыда патшалық жерлерде әкімшілік бақылаушы ретінде пайда болды, бірақ оның өкілеттігі көбінесе рәсімдік сипатта болды. Уақыт өте келе ол жергілікті және ұлттық жиналыстарда, Сеймде өкілдік етті. Оның әскери функциялары жаппай жұмылдыруды қадағалаумен шектелді, ал іс жүзінде ол салмақ және өлшемдерді бақылаушыдан аспады. 1775 жылға дейін осы лауазымға тағайындауды патша жүзеге асырды. Ал Полоцк және Витебск воеводалары монархтың бекітуімен ерлер сайлаушылардың жергілікті сайлауы арқылы сайланды. 1791 жылы бұл тәртіпті бүкіл елде қабылдау туралы шешім қабылданды, бірақ Польшаның XVIII ғасырдағы бөліністері оған тосқауыл қойды. Польша воеводалары 1569 жылғы «Үйлесімсіздік заңына» бағынған, ол оларға өз аймақтарында бір уақытта министрлік немесе басқа да азаматтық лауазымдарды атқаруға тыйым салған.
Тәуелсіз Хорватия мемлекеті
Югославияны Оккупациялық күштер басып алғаннан кейін, Войвода шені Тәуелсіз Хорватия мемлекетінде Войсководжа ретінде сақталды. Бұл шенді Хорватияның қарулы күштері мен әуе күштері қолданды.
Сербия мен Югославия
Сербия Корольдігінде және одан кейінгі Югославия Корольдігінде ең жоғары әскери шен – воевода болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жаңа құрылған Югославия халық армиясы патшалық шендеу жүйесін пайдалануды тоқтатты, соның салдарынан бұл шен қолданыстан шықты.