Кіріспе

1295–1312 жылдар аралығында Кастилия және Леон патшасы Фердинанд IV (6 желтоқсан 1285 – 7 қыркүйек 1312), «Шақырылған» (el Emplazado) атымен белгілі, 1295 жылдан өліміне дейін Кастилия және Леон патшасы болды. Фердинандтың тәрбиесі мен жеке қамқорлығы анасы, королева Мария де Молинаға жүктелді, бірақ оны әжесінің ұлы, Кастилия сенаторы Генрих оқытты. Королева Мария ақсүйектермен келісімге келуге тырысты, ұлының жауларына қарсы тұрды және ұлының тақтан түсірілуіне бірнеше рет жол бермеді. Ол Валенсия де Кампос иесі, әмісі Хуан Кастильский және Хуан Нунес II де Лара бастаған ақсүйектердің наразылығына тап болды, олар кейде патшалық отбасының тағы бір мүшесі, Вилена князі Хуан Мануэльмен де қолдау тапты. Бұрынғы патшалары сияқты, Фердинанд IV да Реконкистаны жалғастырды және 1309 жылы Альхесирасты басып алуға құлшынбаса да, сол жылы Гибралтар қаласын басып алды. 1312 жылы Алькаудете қаласы да жаулап алынды. 1312 жылғы Вальядолид Кортесінде ол әділет әкімшілігін реформалауды және басқа да әкімшілік салаларды жақсартуды ұсынды. Ол ақсүйектердің ықпалын азайту арқылы патшалық билікті күшейтуге тырысты. Фердинанд 1312 жылдың 7 қыркүйегінде 26 жасында Хаэн қаласында қайтыс болды, ал оның денесі қазір Әулие Ипполиттің Корольдік коллегиялық шіркеуінде сақталған.

Балалық шағы (12851295)

Фердинанд 1285 жылдың 6 желтоқсанында Кастилия королі Санчо IV және оның әйелі Мария де Молинаның екінші баласы және тұңғыш ұлы ретінде Альказар де Сан-Хуан қаласында дүниеге келді. Ол Севилья соборында архиепископ Раймондо де Лосана қолдауымен крещениеден өтті және бірден тақтың мұрагері деп жарияланды, сондай-ақ патшалықтың ақсүйектерінен құрмет алды. Санчо IV патша жаңа туған ұлын Фернан Перес Понсе де Леонға сеніп тапсырды, себебі ол король Альфонсо X-тің бұрынғы бас майордомы болған еді. Патша мен оның тәрбиешісі Фернан Перестің отбасы тұратын Замора қаласына аттанды. Сонымен қатар король Исидро Гонсалес пен Альфонсо Годинесті ханзаданың канцлерлері етіп тағайындады, ал Самюэль де Белорадоны ханзаданың альможарифесі (қазынашысы) етіп бекітті. Фернан Перес Понсе де Леон мен оның әйелі Уррака Гутьеррес де Менес Фердинандтың мінез-құлқына зор әсер етті, ал ол патша болған соң оларға шын ниетпен ризашылық білдірді. Оның бала кезінде-ақ оның неке мәселесі көтерілді, Санчо IV Франция немесе Португалия корольдіктерінен ханшайымды таңдауға ниеттенді. Санчо IV пен Португалия королі Денис арасындағы 1291 жылдың қыркүйегінде жасалған келісімде Фердинанд пен португалиялық егеменнің қызы Инфанта Констанс арасындағы құдалық белгіленді. Алайда, португалиялық монархпен жасалған келісімге қарамастан, 1294 жылы Санчо IV өзінің ұлын Франция королі Филипп IV-нің қыздары Маргарет немесе Бланшпен үйлендіру мүмкіндігін қарастырды. Бір жыл өткен соң Санчо IV-тің қазасы француз сарайымен келіссөздерді тоқтатуға себеп болды.

Регенттік тұсында (12951301)

Кастилия королі Санчо IV 1295 жылғы 25 сәуірде Толедо қаласында қайтыс болды, оның үлкен ұлы Фердинанд таққа мұрагер атанды. Король Толедо соборында жерленгеннен кейін оның жесірі Мария де Молина тоғыз күн бойы аза тұту үшін Толедоның Алькасарына шегінді. Енді жесір патшайым 9 жасар ұлының регенттігін жүзеге асырды. Санчо IV пен Мария де Молинаның некесі заңсыз болғандықтан, олардың барлық балалары (қазіргі Фердинанд IV-ті қоса алғанда) заңды емес деп есептелді, сондықтан жесір патшайым ұлын тақта ұстап тұру үшін көптеген қиындықтарға тап болды. Кастилия инфанты Хуан, Валенсия-де-Кампос лорды (ағасы Санчо IV-тің тағына талапкері) және Кастилия инфанты Генрих Сенатор, Фердинанд III-тің ұлы және Фердинанд IV-тің үлкен атасы (патшаның қамқорлығын талап еткен) бастаған Кастилия ақсүйектерімен үздіксіз күреске, Франция мен Арагонның қолдауымен, олардың әжесі Арагон жесір патшайымы Виолантаның қолдауымен, Инфанте де ла Серда (Альфонсо мен Фердинанд, Альфонсо X-тің үлкен ұлы Фердинанд де ла Серданың ұлдары) талаптары қосылды. Бұған Арагон, Португалия және Франциямен туған мәселелер де қосылды, олар Кастилия Корольдігінің саяси тұрақсыздығынан өз пайдаларына қарай пайдалануға тырысты. Сол кезде Бискайя лорды Диего Лопес V де Харо, Нуньо Гонсалес де Лара және Хуан Нуньес II де Лара, сондай-ақ көптеген басқа да ақсүйектер патшалықта жаңжал мен тәртіпсіздік сеуіп тұрды. 1295 жылғы Вальядолид Кортесінде Кастилия Сенаторы Генрих корольдің қамқоршысы болып тағайындалды, бірақ жесір патшайым Мария де Молина (Кортесте дауыс берген қалалардың қолдауы арқасында) ұлының қамқорлығын өзіне жүктеуге қол жеткізді. Вальядолид Кортесі кезінде Валенсия-де-Кампос лорды Хуан Кастильский Гранада қаласынан шығып, Бадахоз қаласын басып алуға тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталып, Кория мен Алькантара қамалдарын басып алды. Кейін ол Португалия Корольдігіне өтті, онда Португалия королі Денис Кастилияға соғыс жариялауға және сонымен бірге Кастилия тағына талап етуін қолдауға қысым жасады. 1295 жылғы жазда Вальядолид Кортесі аяқталғаннан кейін жесір патшайым мен Кастилия инфанты Генрих Португалия королі Дениспен Сиудад-Родригода кездесті, оларға Португалия шекарасына жақын жерлерді тапсырды. Сиудад-Родригодағы кездесуде Фердинанд IV пен Португалияның Констанциясы (Португалия королі Денистің қызы) арасындағы нике жаңартты, сонымен қатар Фердинанд IV-тің кіші қарындасы Кастилия инфантасы Беатрис Португалия тағына мұрагер Афонсоға үйленбекші болды. Сонымен қатар Диего Лопес V де Харо Бискайя иелігін сақтап қалды, ал Фердинанд IV-ті өзінің егемендігі ретінде мойындаған (бірақ жеке ғана) Хуан Кастильский уақытша өзінің иеліктеріне ие болды. Біраз уақыттан кейін Арагон королі Яков II Кастилияға соғыс жариялап, Кастилияға Кастилия инфантасы Изабелланы үйленбей-ақ қайтарды. 1296 жылдың басында Хуан Кастильский Фердинанд IV-ке қарсы көтеріліп, Астудилло, Паредес-де-Нава және Дуэнясты басып алды, ал оның ұлы Валенсияның Альфонсо Мансильяны басып алды. 1296 жылғы сәуірде Альфонсо де ла Серда арагондық әскерлермен бірге Кастилия Корольдігіне басып кірді және Леон қаласына барды, онда Хуан Кастильский Леон, Севилья және Галисия королі деп жарияланды. Біраз уақыттан кейін Хуан Кастильский Альфонсо де ла Серданы Сахагунға ертіп барды, онда ол Кастилия, Толедо, Кордоба, Мурсия және Хаен королі деп жарияланды. Альфонсо де ла Серда мен Хуан Кастильский таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Вальядолидтің Майорга муниципалитетін қоршап алды, ал Кастилия инфанты Генрих Гранада сұлтаны Мухамед II аль Факих пен Фердинанд IV арасындағы бейбітшілікке келісу үшін Гранада Корольдігіне кетті, өйткені Гранада әскерлері сол кезде Андалусияның барлық жерінде корольдің жерлеріне шабуыл жасады, оларды Алонсо Перес де Гусман сияқтылар қорғады. 1296 жылғы 25 тамызда Майорга қаласын қоршап алған арагондық әскердің қолбасшылығында болған Арагон инфанты Педро обадан қайтыс болды, Хуан Кастильский оның негізгі қолдаушыларының біреуін жоғалтты. Майорганы қоршауға алғандардың арасында өлім-жітім болғандықтан, олардың қолбасшылары қоршауды көтеруге мәжбүр болды. Хуан Кастильский мен Хуан Нуньес II де Лара Португалия королінің әскерлерімен бірге Вальядолид қаласын қоршауға алуын күткен кезде, онда жесір патшайым Мария де Молина мен Фердинанд IV паналады, арагондық монарх Мурсия мен Сорияға шабуыл жасады, Португалия королі Денис Дуро өзенінің бойымен шабуыл жасады, ал Диего Лопес V де Харо Бискайя иелігінде тәртіпсіздік туғызды. Гранада сұлтанымен кеңескен Кастилия инфанты Генрих арагондықтар мен португалиялықтар Кастилия Корольдігін тастап кеткенін және жесір патшайым Паредес-де-Наваны қоршап алғанын естігеннен кейін, Фердинанд IV-тің қамқоршысы қызметінен айырылып қалу қаупінен қорқып, Кастилияға қайтуға шешім қабылдады. Алайда, Алонсо Перес де Гусман және басқа да рыцарьлардың қысымымен ол гранадалықтарға шабуыл жасады, олар сол кезде тағы да кастилиялықтарға шабуыл жасады. Архонадан шамалы жерде гранадалықтармен шайқас болды, онда Алонсо Перес де Гусман оны құтқармағанда Кастилия инфанты Генрих қаза табар еді. Кастилиялықтар үшін жеңіліс толық болды, олардың лагері тоналып кетті. Кастилияға оралғаннан кейін Кастилия инфанты Генрих Паредес-де-Нава қоршауын тоқтатуға бірнеше рыцарьларды көндірді, жесір патшайым қарсы болды, ол 1297 жылдың қаңтарында қоршауды алмай Вальядолидке қайтып келді. 1297 жылғы Куэльяр Кортесінде жесір патшайым Мария де Молина шақыртқан, Кастилия инфанты Генрих Тарифа қаласын Гранада сұлтанына қайтаруды қалады, бірақ Мария де Молинаның қарсылығына байланысты мақсатына жете алмады. Осы Кортесте Кастилия инфанты Генрих өзінің жүйесі Хуан Мануэль, Вильена князіне арагондықтар басып алғаннан кейін Эльче қаласын жоғалтқаны үшін Алларкон қамалын алуға қол жеткізді, жесір патшайымның қарсылығына қарамастан, ол Кастилия ақсүйектері мен магнаттары арасында мұндай прецеденттерді орнатуды қаламады. Альканьис шарттарына қол қойылғаннан аз бұрын Альфонсо де ла Серда мен Хуан Кастильский қолдаған Хуан Нуньес II де Лара Ампдудада қоршауға алынды, бірақ ол қоршаудан қашуға үлкерді.

Алканейс келісім-шарты (1297)

1296 жылы жесір королева Мария де Молина португалиялық монархқа, егер ол Кастилия аумағына шабуылдарын тоқтатпаса, алдыңғы жылғы келісімдерді бұзатынын мәлімдеді. Осыған дейін Португалия королі Денис әскерлерімен өз иеліктеріне қайтуға келісті. Алканайс шарты арқылы Кастилия мен Португалия арасындағы шекаралар белгіленді, Португалия оған Арагонның II Джеймс, Альфонсо де ла Серда, Кастилияның Иоанны және Хуан Нунес II де Ларамен жасаған келісімдерін бұзу үшін бірнеше бекіністер мен қалалар алды. Сонымен қатар, Алканайс шартында Фердинанд IV пен Португалия инфантасы Констанцияның некесі, сондай-ақ Португалия тағының мұрагері Афонсо мен Фердинанд IV-нің қарындасы Инфанта Беатристің никесі де расталды. Португалия монархы 300 салт аттыдан тұратын әскерді, оған Жоао Афонсу де Альбукерки басшылық етті, Мария де Молинаға Кастилияның Иоаннына қарсы күресте көмектесу үшін әкелді, оған дейін Иоанн Португалия королі Денистің қолдауын алған болатын. Келісімде сондай-ақ Кампо-Майор, Оливенца, Огуэла және Сан-Фелисе де-лос-Гальегос қалалары мен елді мекендері Португалияның Денисіне Афонсо III билігінде Португалия жоғалтқан қалалардың орнына өтемақы ретінде берілуі қарастырылды. Португалия королі Альмейда, Кастело Бом, Кастело Мельхор, Кастело Родриго, Монфорте, Сабугал, Састрес және Вилар Майор қалаларын да алды. Кастилия және Португалия монархтары болашақтағы өзара аумақтық талаптарынан бас тартты, ал екі корольдіктің дінбасылары 13 қыркүйек 1297 жылы бір-бірін қолдауға және басқа мемлекеттердің оларды бостандықтарынан немесе артықшылықтарынан айыруға тырысуына қарсы қорғануға келісті. Шарты екі корольдіктің екі монархы ғана емес, сонымен қатар екі корольдіктің ақсүйек және діни өкілдері, Кастилия кеңестерінің бауырластығы және Леон Корольдігінің ұқсас ұйымы ратификациялады. Бұл шарттың салдары ұзаққа созылды, себебі екі корольдік арасындағы шекара келесі ғасырлар бойында көп өзгермеді, ол Еуропа құрлығының ең ұзын шекараларының біріне айналды. Басқа жағынан, Алканайс шарты Фердинанд IV-нің Кастилия тағындағы орнын нығайтуға көмектесті, ол ішкі және сыртқы келіспеушіліктерге байланысты тұрақсыз болды, және жесір королева Мария де Молинаға португалиялық егеменмен дау-дамайлар болмаған жағдайда, оның еркіндігін кеңейтуге мүмкіндік берді, ол Кастилияның Иоаннына қарсы күресінде қолдау көрсеткен болатын, ол сол кезде Леон аумағын бақылап отырды.

Азшылықтың соңғы кезеңі (12971301)

1297 жылдың соңында жесір патшайым Алонсо Перес де Гусманды Кастилияның Иоаннына қарсы күресу үшін Леон Корольдігіне жіберді, ол аумақты басқаруды жалғастырды. 1298 жылдың басында Альфонсо де ла Серда мен Кастилияның Иоанны, Хуан Нунес II де Лараның қолдауымен, Кастилия мен Леон Корольдіктерінің экономикасын тұрақсыздандыру мақсатында, металл мөлшері сәйкес келетіннен азырақ болған жалған монеталар шығара бастады. 1298 жылы Сигуенца қаласы Хуан Нунес II де Лараның қолына түсті, бірақ қорғаушылардың қарсылығына байланысты көп ұзамай босатылды; бірақ ол Альмазанды (Альфонсо де ла Серданың бекінісі болды) және Дезаны жаулап алды, сондай-ақ Арагон королі Джеймс II Хуан Нунес II де Лараға Альбаррасин қаласын қайтарды. 1298 жылы Вальядолид Кортесінде Кастилияның Генригі Тариф қаласын мұсылмандарға сатуды тағы ұсынды, бірақ жесір патшайым оған қарсы болды. 1298 жылы жесір патшайым Португалия королімен Торода кездесіп, Кастилияның Иоаннына қарсы күресте одан көмек сұрады. Бірақ португал монархы оған шабуыл жасаудан бас тартты және Кастилияның Генригімен келісім бойынша екеуі де Фердинанд IV-тің Иоанн Кастилиямен бейбіт келісімге келуін жоспарлады, оған сәйкес соңғысы Галисия Корольдігін, Леон қаласын және оның өмірінде ғана жаулап алған барлық қалаларды сақтайды, ал оның өлімінен кейін барлық аумақтар Фердинанд IV-ке өтеді. Дегенмен, осы аумақтарды Иоанн Кастилияға беру жобасына қарсы болған жесір патшайым Генри Кастилияға Эсия, Роа және Меделин қалаларын сыйлап, жобаны жалғастырмауға ықпал етті, сонымен бірге ол кеңестер өкілдерінен португал монархының жобасын жария түрде қабылдамауға қол жеткізді. 1298 жылы португал монархымен кездесуден кейін жесір патшайым өзінің ұлын, 7 жасар Кастилиялық Инфант Филиппті Галисия Корольдігіне жіберді, бұл аймақта корольдік билікті нығайту мақсатында, онда Жоао Афонсу де Албукерке және Фернандо Родригес де Кастро, Лемос және Саррияның иелері, тәртіпсіздік тудырды. 1299 жылдың сәуірінде, сол жылғы Вальядолид Кортесінен кейін жесір патшайым Альфонсо де ла Серданың жақтастарының иелігінде болған Монсон және Бесерил де Кампос қамалдарын қайтарып алды. 1299 жылы Камерос әміршісі Хуан Альфонсо де Харо Альфонсо де ла Серданың жақтасы Хуан Нунес II де Лараны тұтқынға алды. Осы уақытта жесір патшайым Арагон королі қоршап алған Лорканы құтқару үшін әскер жіберді, ал сол жылдың тамызында Кастилия патшасының әскерлері Паленсуэланы қоршап алды. Хуан Нунес II де Лара 1299 жылы оның қарындасы Хуана Нунес де Лараның Кастилиялық Генриге үйленуі, Фердинанд IV-ке құрмет көрсету және оған қарсы көтеріліс жасамауға ант беру және Осма, Паленсуэла, Амая, Дуэнас (Кастилиялық Генриге берілген), Ампудия, Тордехумос (Диего Лопес V де Хароға берілген), Ла Мота және Лерма қалаларын Тажға қайтару шартымен босатылды. 1300 жылдың наурыз айында жесір патшайым Португалия королі Дениспен Сиудад-Родригода тағы да кездесті, онда португал монархы Папаның беруі керек некелік рұқсаттардың құнын төлеу үшін қаражат сұрады, осылайша Фердинанд IV пен Португалияның Констанциясы, Кастилияның Беатрисі мен Португалияның Афонсо арасындағы некелер жүзеге асырылуы мүмкін. 1300 жылғы Вальядолид Кортесінде жесір патшайым өзінің еркімен жүзеге асырды және Папа Бонифаций VIII-ді Кастилияның марқұм Санчо IV-інің Мария де Молинамен некелесуін заңды ететін рұқсат беруге көндіруге болатын қажетті ақшаны алуға қол жеткізді. 1300 жылғы Вальядолид Кортесінде Иоанн Кастильский 1296 жылы Леон королі деп жарияланғанына қарамастан, таққа деген үмітінен бас тартты және 1300 жылдың 26 маусымында Фердинанд IV-ке және оның мұрагерлеріне адалдық ант берді. Бискай иелігін иелену құқығынан бас тарту үшін, оның иелігі Диего Лопес V де Хароға расталды, Иоанн Кастильский және оның әйелі Мария I Диас де Харо (Диего Лопес V де Хароның немересі және Бискайдың заңды мұрагері) Мансилья, Паредес-де-Нава, Медина-де-Риосеко, Кастронуньо және Кабрерос қалаларын алды. Көп ұзамай жесір патшайым, Генри және Иоанн Кастилия, Диего Лопес V де Хароның еріп, Алмазан қаласын қоршап алды, бірақ Кастилияның Генриінің қарсылығына байланысты қоршаудан шықты. 1301 жылы Арагон королі Джеймс II, Хуан Мануэльге тиесілі болған Лорка қаласын қоршады, ол оны арагондық монархқа тапсырды, сонымен бірге жесір патшайым, арагондық қоршаудан қаланы босату үшін әскерді қамтамасыз етуге жұмсалған шығындарды өтеу мақсатында, Алкала және Мула қамалдарын қоршауға бұйрық берді, содан кейін Мурасия қаласын қоршады, онда Джеймс II болды; арагондық монарх Кастилия әскерімен толық жеңіліске ұшырамас үшін қорқудан, Генри мен Иоанн Кастилия ескертті. 1301 жылғы Бургос Кортесінде Арагон және Гранада Корольдіктеріне қарсы соғысты қаржыландыру және Альфонсо де ла Сердаға қарсы талап етілген субсидиялар бекітілді, сонымен қатар жесір патшайымның Санчо IV-пен некесінің заңдылығын алу үшін субсидиялар берілді; осы мақсатта Папаға 10 000 күміс белгі жіберілді, Кастилия мен Леон Корольдіктерін шалқыған ашаршылыққа қарамастан. 1301 жылдың маусымында Замора Кортесінде Иоанн Кастильский және Леон, Галисия және Астурияның рикосомбрелері, көбінесе Иоаннның жақтастары, Таж талап еткен субсидияларды бекітті.

Жеке билік (13011312)

1301 жылдың қарашасында сот Бургос қаласында болғанда, папа Бонифаций VIII Мария де Молинаның қайтыс болған король Санчо IV-ке үйленуін заңдастырған бұйрық жариялады, осылайша оның балалары сол сәттен бастап заңды деп танылды. Сонымен қатар, Фердинанд IV 1301 жылдың 6 желтоқсанында ресми түрде толыққанды құқыққа ие болды. Осының нәтижесінде Иоанн Кастильский мен Серда инфанттары таққа талап етудегі маңызды аргументтерінің бірін жоғалтты, Кастилия монархының заңсыздығын пайдалана алмады. Бұған қоса, Фердинанд IV-тің Португалияның Констанциямен некелесуіне папаның рұқсаты алынды. Папа Бонифаций VIII Фердинанд IV-ті заңдастырғанына наразы болған Кастилиялық Генрих, Фердинанд IV-ті анасы, жесір патшайыммен келіспеуге мәжбүр ету үшін Хуан Нунес II де Ларамен одақтасты. Оларға Кастилияның Иоанны да қосылды, ол әйелі Мария I Диас де Харо атынан Бискай иелігін талап етуді жалғастырды. 1301 жылы жесір патшайым Виторияда Кастилиялық Генрихпен бірге Наварра Корольдігінің Кастилия шабуылдарына қатысты шағымдарын тыңдап жатқанда, Кастилиялық Иоанн мен Хуан Нунес II де Лара корольді анасымен келіспеуге тырысты және Фердинанд IV-тің бала кезінен бергі сүйікті ойын-сауығы болған аң аулау арқылы Леон жерлерінде оның көңілін көтеруге ұмтылды. Виториядағы жесір патшайыммен бірге Арагон дворяндары өз монархтарына қарсы көтеріліп, Джеймс II-ден Мурсия Корольдігінде басып алған қалаларды Кастилияға қайтаруды сұрады. Сол жылы Кастилиялық Генрих Диего Лопес V де Харомен одақтасып, Фердинанд IV-тен корольдік қорғаушы лауазымынан бас тартуын (және бұрын жесір патшайымды ұлына соғыс жариялаумен қорқытып, олардың талабына келіспесе) Атиенца және Сан-Эстебан де Гормаз қалаларын беруді талап етті, бұл қалалар корольге берілді. 1302 жылдың 23 қаңтарында Фердинанд IV Вальядолиде Португалия королі Денистің қызы Констанцияға үйленді. 1302 жылдың мамырында Медина-дель-Кампо кортесінде Генрих және Иоанн Кастильский мен Хуан Нунес II де Лара корольді анасымен келіспеуге тырысты, оны Санчо IV берген зергерлік бұйымдарды сатқан деп айыптады, кейін бұл айыптаманың жалған екені дәлелденген соң, олар оны бұрынғы жылдардағы кортесте Корольге берілген жәрдемақыны иеленген деп айыптады, бұл айыптама да жалған болып шықты. Сантандер аббаты және жесір патшайымның канцлері Нуньо Мария де Молинаның есептерін тексеріп, жария етті, ол Корольдік қаражатын иеленбегені ғана емес, монархияны қолдау үшін өз кірісінен де үлес қосты. 1302 жылы Кастилия корольінің өкілі қатысқан Медина-дель-Кампо кортесінде Гранада сұлтаны Мухамед II аль-Факих қайтыс болды және оның орнына Кастилия мен Леон Корольдіктеріне шабуыл жасап, Бедмар муниципалитетін басып алған ұлы Мухамед III келді. 1302 жылдың шілдесінде Фердинанд IV анасымен бірге Кортес де Бургосқа барды, олмен қарым-қатынасын жақсартты, сондай-ақ Кастилиялық Генрихпен бірге болды. Король, оның жеке кеңесшісі, еврей тегіндес Самуэль де Белорадоның ықпалында болған (ол корольді анасынан алыстатуға тырысты), кортесте Иоанн Кастильский мен Хуан Нунес II де Лараның қатысуын қабылдамауға шешім қабылдады. Кортес аяқталғаннан кейін Фердинанд IV Паленсия қаласына барды, онда Альфонсо Валенсияның (Кастилиялық Иоаннның ұлы) Тереза Нунес де Ларамен (Хуан Нунес II де Лараның әпкесі) некесі тойланды. Осы кезде Кастилиялық Генрих, Мария де Молина және Диего Лопес V де Харо бір жақта, ал Кастилиялық Иоанн мен Хуан Нунес II де Лара екінші жақта болған бәсекелестік күшейді. Кастилиялық Генрих жесір патшайымға оның талаптары қабылданса, Фердинанд IV-ке және өзіне соғыс жариялаймыз деп қорқытты, ал магнаттар Мария де Молинаның ұлына тигізетін ықпалын жоюға тырысты, өйткені рикошомбрлердің оған әсері болғандықтан, халық оған сенімсіздік білдіре бастады. 1302 жылдың соңғы айларында Вальядолидте болған жесір патшайым 1302 жылғы Рождествоны Леон Корольдігінің жерлерінде өткізген Фердинанд IV-ке қарсы қарулы көтеріліс жоспарлаған байлар мен дворяндарды татуластыруға мәжбүр болды. 1303 жылдың басында Португалия королі Денис пен Фердинанд IV арасында кездесу жоспарланды, онда Кастилия монархы өзінің туысы және қайын атасы португал монархы оған кейбір аумақтарды қайтарады деп үміттенді. Өз кезегінде Кастилиялық Генрих, Диего Лопес V де Харо және жесір патшайым кездесуге қатыспағаны үшін кешірім сұрады. Мария де Молинаның кездесуге қатысудан бас тарту мақсаты - Кастилиялық Генрих пен Бискай мырзасын бақылау, олардың Фердинанд IV-пен қарым-қатынасы корольдің Кастилиялық Иоанн мен Хуан Нунес II де Лараға көрсеткен достығынан ушыққан еді. 1303 жылдың мамырында Денис Португалия мен Фердинанд IV арасындағы кездесу Бадахос қаласында өтті. Кастилиялық Иоанн мен Хуан Нунес II де Лара Фердинанд IV-ті Кастилиялық Генрих пен Диего Лопес V де Хароға қарсы қойды, ал португал монархының ұсыныстары, егер Кастилиялық Генрихке қарсы қажет болса, оған көмектесуге уәде бергені, Фердинанд IV-ті көңілсіздікке түсірді.

Торрелла келісім-шарты (1304)

Фердинанд IV билігінің ең маңызды оқиғаларының бірі – 1304 жылы Арагонның Джеймс II-мен бекітілген шекаралар туралы келісім, ол тарихта Торрелла келісімдері ретінде белгілі болды. Келісіммен сонымен қатар Кастилия-Леон тағына талапкер Альфонсо де ла Серданың талаптарына да нүке айыруға тырысты. 1304 жылдың 8 тамызында Торреллас қаласында Португалия королі Денис, Сарагоса архиепискобы Химено де Луна (Арагон корольдігін білдірген) және Джон Кастильский (Кастилия корольдігін білдірген) Торрелла келісімінің шарттарын жариялады. Келіссөздердің мақсаты – Кастилия және Арагон патшалықтары арасындағы Мурсия патшалығына иелік ету туралы дауларды тоқтату болды. Гранада сұлтаны Мұхаммед III Фердинанд IV-тің өтініші бойынша сөйлесулерге қатысты, ол Гранада билеушісінің жарым аралдағы христиан патшалықтары арасындағы келісімге және одаққа араласуын бұйырды, себебі Гранада жыл сайын Кастилия короліне төлеуге міндетті болған достық, бағыну және парияларды сақтауға мүдделі болды, бұл құнды ресурс болды. Сондықтан Арагон королі Джеймс II мен Португалия королі Денис Гранада сұлтанымен жақсы қарым-қатынас орнатуға келісті. Келісімнің талаптарына сәйкес, сол кезде Арагон королі Джеймс II қол астындағы Мурсия патшалығы Арагон және Кастилия патшалықтары арасында бөлінеді, ал Сегура өзенінің бойында Арагонның оңтүстік шекарасы белгіленді. Аликанте, Эльче, Ориуэла, Новельда, Эльда, Абанилла, Петрел, Кревилленте және Сакс қалалары арагон монархының қолында қалды. Келісімде сондай-ақ Кастилия Корольдігінің Мурсия, Монтеагудо, Альхама, Лорка және Молина-де-Сегура қалаларына иелігі мойындалды. Егемендіктің өзгеруіне ұшыраған азаматтар қалаларында және қалаларында қаласа, қалаларында қалуға немесе аумақтан еркін шығуға құқылы болды. Сонымен қатар, екі патшалық та соғыс тұтқындарына бостандық беруге келісті, сондай-ақ Киелі Тақ пен Франция патшалығын қоспағанда, олардың ортақ қарсыластарының жаулары болуға келісті. Вильена иелігі ханзада Хуан Мануэльдің қолында болды, бірақ ол орналасқан жерлер Арагон егемендігі астында қалды. 1304 жылдың 8 тамызында Португалия мен Арагон корольдері Кастилияның Иоаннның қатысуымен Инфанте де ла Серданың талаптары туралы мәлімдеді. Арагон королі Джеймс II қолдаған Альфонсо де ла Сердаға Кастилия тағына отставкаға кетуі үшін өтемақы ретінде бірнеше иеліктер мен мүліктер берілді (бірақ микромемлекет құрудан сақтану үшін Кастилия-Леон территориясында шашыраңқы орналасқан), оған Монсон де Кампос, Гатон де Кампос, Ла Алгаба және Лемос қамалынан басқа, Альба де Тормес, Вальдекорнея, Гибралеон, Бежар және Реал де Мансанарлар кірді. Сонымен қатар, Альфонсо де ла Серда Медина-дель-Кампо, Кордова, Толедо, Бонилья және Мадридте көптеген кірістер мен мүліктерді алды. Фердинанд IV өзінің туысы Альфонсо де ла Серданың жылдық кірісі 400,000 мараведиеске жетуін қалаған, егер оған берілген мүліктердің кірісі осы сомаға жетпесе, ол оған басқа аумақтарды кіріс күтілетін сомаға жеткенге дейін береді деп бұйырды. Сонымен қатар, Кастилия монархы осы жерлерді Альфонсо де ла Сердаға беретінін дәлелдеу ретінде Альфаро, Сервера, Куриел де лос Ахос және Гумиел қамалдарын төрт рикошомбрге отыз жылға беріледі. Альфонсо де ла Серда Кастилия-Леон тағына, патшалық атақтарды пайдалануға және патша мөрін пайдалануға құқығынан бас тартты. Сонымен қатар, ол корольге Алмазан, Сория, Деза, Серон, Алкала және Алменара қалаларын қайтаруға уәде берді. Алайда ол көп ұзамай Торреллада келісілгенге қайшы келетін патшалық рәміздерді қайтадан қолданды. Альфонсо де ла Серданың таққа құқығы туралы мәселе Фердинанд IV-тің ұлы мен мұрагері Альфонсо XI билік құрған кезде шешілді. 1331 жылы Бургильоста Альфонсо де ла Серда Кастилия мен Леон патшасына құрмет көрсетті. Фердинанд IV Торрелла келісімінің шарттарын байлар, магнаттар, Сантьяго, Калатрава, Темплер және Госпиталь ордендерінің иелері және оның патшалықтарының кеңестері ант беруі және құрметтеуі керек деп уәде етті. 1305 жылдың қысында Фердинанд IV Гвадалахара қаласына келген кезде монарх өзінің туысы Фердинанд де ла Серданың құрметін алды, ол ағасы Альфонсо де ла Серданың атынан әрекет етті, ол ағасы арқылы Торрелла келісімінде берілген қамалдар мен иеліктерді алғанын мәлімдеді және Фердинанд IV-ке құрмет көрсетті. 1305 жылдың қаңтар айында Фердинанд IV – әлі де Гвадалахарада, бірақ жесір патшайыммен бірге, Кастилияның Иоанны, Вильенаның Хуан Мануэлі, Хуан Нунес II де Лара, Диего Лопес V де Харо және Хуан Альфонсо де Харо – Диего Лопес V де Хародан оның қызы Мария I Диас де Хароға Биская иелігін қайтаруын қайтадан сұрады, бірақ ол бас тартты.

Эльше келісім-шарты (1305)

Мурсия аумағының бөлінісінен туындаған қиындықтарды шешу және басқа да шағын мәселелер үшін Фердинанд IV пен Арагонның Джеймс II арасында кездесуге келісім жасалды. Бұл кездесу 1305 жылдың 26 ақпанында Санта-Мария-де-Уэрта монастырында, Сория провинциясында өтті. Кездесуге Кастилия және Арагон патшалары, Кастилияның Иоанны, Хуан Нунес II де Лара, Вильенаның Хуан Мануэлі, Виоланте Мануэль және оның күйеуі Португалияның Инфанте Афонсо, Толедо архиепископы, Сигуэнца және Порто епископтары және тағы басқалар қатысты. Виоланте Мануэль (Хуан Мануэльдің қарындасы) Эльда және Новельда иеліктерінен бас тартудың орнына Фердинанд IV-тен Аройо-дель-Пуэрко және Медельин иеліктерін алды, ал Фердинанд IV Хуан Мануэльге Эльше иелігінен бас тартқаны үшін Аларкон иелігі мен қасқасын сыйлады. Хуан Мануэль 1305 жылдың 25 наурызында Алакон қаласын иеленді. Екінші жағынан, Арагонның Джеймс II, Фердинанд IV-тің қысымына қарамастан, Альбаррасин иелігін Хуан Нунес II де Лараға беруден бас тартты. Хуан Нунес II де Лара бұрынғы одақтасы Кастилияның Иоаннының өзінің ісіне жеткілікті ықпал етуіне наразылық білдіріп, одан алыстай бастады. Фердинанд IV және Джеймс II Диего Гарсия де Толедоға, Чистота мөрінің канцлеріне, және Гонсало Гарсияға, арагондық монархтың кеңесшісіне тиісінше, екі патшалық арасындағы Мурсия Корольдігінің бөлінісін аяқтау үшін уәкілеттік берді. Ақырында, екі монархтың өкілдері 1305 жылдың 19 мамырында қол қойылған Эльше шартында келісімге келді, ол Кастилия мен Арагон арасында бөлінген Мурсия Корольдігінің шегарасын анықтады. Екі патшалық арасындағы шекара Печин мен Алманса (Фердинанд IV-ке тиесілі) және Каудете (Джеймс II-ге өткен) арасында белгіленді. Мурсия аумағындағы екі патшалық арасындағы шекара Сегура өзенінің бағытымен Сьезадан өтті. Кастилияға Мурсия, Молина-де-Сегура және Бланка иеліктері, сондай-ақ Сегура өзенінің оңтүстігінде орналасқандықтан Джеймс II бас тартқан Картахена қаласы тиесілі болды. Картахена қаласының Кастилияға берілуі Фердинанд IV-тің Хуан Мануэль де Вильенаның Аларкон иелігіндегі меншігін құрметтеу шартымен болды, Кастилия монархы оған қарсылық көрсетпеді. Эльше шартында сондай-ақ Екла муниципалитеті Хуан Мануэльдің иелігінде қалатыны және оның юрисдикциясы Кастилияға бағынатыны туралы келісім жасалды. Мурсия Корольдігінің тарихи байланыстарын ескермеген бөлініс салдарынан солтүстік бөлігі Арагон Корольдігіне тиесілі болды, ол оны өзінің басқа иеліктеріне бірден қосып алуға тырысты, ал оңтүстік бөлігі, Картахена және Мурсия қаласын қамти отырып, Кастилияның қолына өтті.

Бискай иелігін иелену туралы қақтығыстар (1305 1307)

1305 жылы Диего Лопес V де Харо Медина-дель-Кампо кортесіне шақырылды, бірақ ол бірнеше рет шақырылғаннан кейін келмеді, ал ниетінің немересі Мария I Диас де Хароның талаптарына жауап беру үшін, күйеуі Иоанн Кастильскийнің ықпалын пайдаланып, Бискай иелігін иеленуге талап етті. Бискай лорды болмаған кезде Иоанн Кастильский Фердинанд IV алдында оған қарсы сотқа шағымданып, Бискай иелігін Кастилияның Санчо IV заңсыз түрде басып алғанын дәлелдей алатынын мәлімдеді, сондықтан ол қазір әйелінің ағасы Диего Лопес V де Хароның қолында болды. Алайда, Иоанн Кастильский патша өкілдеріне дәлелдерді ұсынған кезде, Диего Лопес V де Харо 300 салт аттымен бірге келді. Бискай лорды өз иеліктерінен бас тартудан бас тартты, өйткені Иоанн Кастильский мен оның әйелі 1300 жылы салтанатты антпен өз құқықтарынан бас тартқан. Екі тараптың ұсынған аргументтеріне байланысты келісімге келе алмады, Диего Лопес V де Харо Бискайяға оралды, бірақ Медина-дель-Кампо кортесі 1305 жылдың маусым айының ортасына дейін аяқталмады. 1305 жылдың ортасында сот Бургос қаласында болды, және Диего Лопес V де Харо 1300 жылы Иоанн Кастильский мен оның әйелі Бискай иелігінен бас тартуға берген салтанатты антқа байланысты Папаға шағымдануды ұсынғанда, Фердинанд IV Мария I Диас де Хароға Бискай иелігінің бірнеше қалаларын беруді ұсынды, олардың ішінде Сан-Себастьян, Сальватиерра, Фуэнтеррабия және Гипускоа, бірақ ол Хуан Нунес II де Лараның кеңесімен (оның күйеуінен алыстағандықтан) бас тартты және Иоанн Кастильскийдің қысымына қарамастан. Көп ұзамай Иоанн Кастильский мен Диего Лопес V де Харо екі жылға жарамды бітімге қол қойды, оның ішінде король Бискай лордының Хуан Нунес II де Ларамен одағын бұзуға үміттенеді. Кейінірек, 1305 жылғы Рождествода Фердинанд IV Вальядолиде Диего Лопес V де Харомен кездесті, бірақ Бискай лордымен бірге Хуан Нунес II де Лара болды, оны король қаладан кетуге мәжбүр етті (өйткені ол одан алыстаған), өйткені ол Диего Лопес V де Харо мен оның арасындағы одақты бұзуды қалады, бірақ монархқа сәтті болмады, өйткені Бискай лорды Иоанн Кастильский өз талаптарынан бас тартпайтынына сенімді болды. 1306 жылдың басында Диего Лопес V де Хароның ұлы және мұрагері Лопе Диас де Харо да Хуан Нунес II де Ларадан алыстады және әкесіне Фердинанд IV ұсынған шешімді қабылдауға көндіруге тырысты. Сол жылы король бірінші майордомо лауазымын Лопе Диас де Хароға берді; Көп ұзамай Бискай лорды корольмен кездесу өткізді, бірақ оның ашуын қайтадан тудырды, өйткені онымен бірге Хуан Нунес II де Лара келді. Кездесу барысында Диего Лопес V де Харо Хуан Нунес II де Лараны егеменмен татуластыруға тырысты, ал соңғысы Бискай лордының одақтасымен қарым-қатынасын үзуге тырысты. Хуан Нунес II де Лараның көндіргенімен, Диего Лопес V де Харо корольдің келісімінсіз кетіп қалды, ал Франция Корольдігінен елшілер келді, екі ел арасындағы одақ туралы өтініш жасады, сонымен қатар Фернандо IV-нің әпкесі Кастилия инфантасы Изабелланың қолын сұрады. 1306 жылғы сәуірде Иоанн Кастильский, жесір патшайымның қарсылығына қарамастан, Фердинанд IV-ті Хуан Нунес II де Лараға соғыс жариялауға итермеледі, өйткені Диего Лопес V де Харо оны қорғайтынын білген және монархқа Хуан Нунес II де Лара болған Аранда-де-Дуэроны қоршауға алуға кеңес берді. Лагерьдегі шайқастан кейін Хуан Нунес II де Лара Аранда де Дуэроға тиесілі қоршаудан қашып құтылуға тырысты, және Диего Лопес V де Харо мен оның ұлымен кездесті және өздерінің жеке домендерінде Фердинанд IV-ке соғыс жариялауға келісті. Патша әскерлері Фердинанд IV-тен жеңілістерді талап етті, олар соғысқа ұмтылмаса да, оларды беруге мәжбүр болды, сондықтан король Кастилияның Иоаннасына Диего Лопес V де Харо мен оның жақтастарымен келіссөздерге кірісуді бұйырды, ол келісті, өйткені оның вассалдары соғысты қолдамады. Келіссөздер басталмады, соғыс жалғасты, бірақ Кастилияның Иоанны монархқа егер бұл мүмкін болса, бейбітшілікке қол қоюды ұсынды. Фердинанд IV анасының араласуын сұрады, ол Алонсо Перес де Гусман арқылы көтерілісшілермен келіссөздер жүргізгеннен кейін, олармен Панкорбода кездесуді ұйымдастырды. Кездесуде үш бүлікші магнаттың патшаға кепіл ретінде қамалдар бергені туралы келісімге қол жеткізілді, олар құлшылық ету үшін өздерінің меншіктерін құрметтеуге және әскерлеріне ақы төлеуге уәде берді. Алайда келісім Кастилияның Иоаннын қанағаттандырмады, ол Бискай иелігін әйелінің атынан қайтадан талап етті, ал Фердинанд IV, Иоанн Кастилияны қуанту мақсатымен, ағасы Кастилия инфантасы Филипптен Галасия мерінадасын алып, Иоанн Кастилияның жеке тұлғасы Диего Гарсия де Толедоға берді. Фердинанд IV, әлі де Иоанн Кастилияны қуантуға тырысып, Алонсо Перес де Гусман мен Хуан Нунес II де Лараны Диего Лопес V де Харомен сөйлесуге жіберді, ол Бискай иелігін Иоанн Кастильский мен оның әйелі Мария I Диас де Хароға беруден бас тартты. Иоанн Кастильский бұл туралы білгенде, Вильенаның Хуан Мануэлі мен оның вассалдарын өзінің ниеттерін қолдауға шақырды, ал король мен анасы Хуан Нунес II де Ларамен сөйлесіп, Диего Лопес V де Хароны Бискай иелігін қайтаруға көндіруге тырысты. 1306 жылдың қыркүйегінде король Бургоста Диего Лопес V де Харомен кездесті. Фердинанд IV Диего Лопес V де Хароның өмірі бойы Бискай иелігін сақтап қалуын ұсынды, бірақ оның өлімінен кейін мұрагерлік Мария I Диас де Хароға берілуі керек, бірақ Ордунья мен Вальмаседа қалалары Диего Лопес V де Хароның ұлы Лопе Диас де Хароға берілуі керек. Алайда, ұсыныс Диего Лопес V де Хароға қабылданбады, және оның жалғандығына байланысты монарх тағы да Хуан Нунес II де Ларамен одағын аяқтауға тырысты. Көп ұзамай Бискай лорды тағы да Папаға шағым түсірді. 1307 жылдың басында король, анасы және Иоанн Кастильский Вальядолидке бара жатқанда, Папа Климент V 1300 жылы Иоанн Кастильский мен оның әйелінің Бискай иелігінен бас тартуға берген анттың жарамдылығын мойындады; салдарынан, Иоанн Кастильский оны қабылдауға мәжбүр болды немесе Диего Лопес V де Хароның оған қарсы қозғалған сот ісіне жауап беруге мәжбүр болды. 1307 жылдың ақпанында Бискай иелігін шешуге тағы бір әрекет жасалды, ол 1306 жылдың қыркүйегіндегі Бургостағы кездесу шарттарын қайталады, бірақ Ордунья мен Вальмаседадан басқа, Лопе Диас де Харо корольден Миранда мен Вильальба де Лоса қалаларын да алатыны қосылды. Алайда, келісім тағы да Бискай лордынан қабылданбады. Одан кейін кортес Вальядолид қаласында шақырылды. 1307 жылғы Вальядолид кортесінде Мария де Молина байлар, Иоанн Кастильский басқарып, корольдің жеке тұлғаларының шараларына наразылық білдіргенін көргенде, Иоанн Кастилияны қуанту үшін Бискай иелігін анық аяқтауға тырысты. Осы үшін жесір патшайым өзінің жарты әпкесі Хуана Алфонсо де Молинаның көмегіне сенеді, ол қызы Мария I Диас де Хароны король ұсынған келісімді қабылдауға көндірді. Диего Лопес V де Харо мен оның ұлы Лопе Диас де Харо келісімге қол қоюға келісті, ол 1306 жылдың қыркүйегі мен 1307 жылдың ақпанындағы бұрынғы кездесулердің шарттарын сақтады: Мария I Диас де Харо ағасы өлгеннен кейін мұрагерлікке ие болуы керек және Лопе Диас де Харо Ордунья, Вальмаседа, Миранда және Вильальба де Лоса қалаларын алды. Бискай иелігін анықтау туралы келісім белгілі болғаннан кейін, Хуан Нунес II де Лара король мен анасынан қорланғанын сезінді және кенеттен кетіп қалды...

Кастилиядағы ішкі қақтығыстар және Грихотаның кездесуі (13071308)

1307 жылы Кастилияның қазір татуласқан Иоанн мен Диего Лопес V де Хароның кеңесімен король Хуан Нуньес II де Лараға Кастилия Корольдігін тастап, Куэнка провинциясында орналасқан Моя мен Канете қамалдарын қайтаруға бұйрық берді, оларды Фердинанд IV оған бұрын берген еді. Король Паленсияға барды, онда анасы болды, ол оған, егер ол Хуан Нуньес II де Лараны Корольдықтан қуған болса, байлар мен дворяндардың құрметін сақтағысы келсе, ол қатаң болуы керек деп кеңес берді. Фердинанд IV содан кейін бүлікші магнат Тордехумосқа барды және 1307 жылдың қазан айының соңында қаланы қоршады, оған көптеген рикошомбрлер мен Сантьяго орденінің Мастері өз әскерлерімен бірге келді. Біраз уақыттан кейін оларға Кастилияның Иоанны (жақында аурудан айыққан) және оның ұлы Альфонсо де Валенсия өз әскерлерімен қосылды. Тордехумосты қоршау кезінде Фердинанд IV Папа Климент V-тен Темплерлердің қамалдарын мен иеліктерін басып алу және понтифик олармен не істеу керектігін ретке келтіргенше оларды өз иелігінде ұстау туралы бұйрық алды. Сонымен қатар, Кастилияның Иоанны корольге Тордехумоста қоршауда тұрғандардан келетін бейбітшілік туралы ұсыныс ұсынды, бірақ Фердинанд IV оны қабылдамады. Қоршау кезінде патша әскерлеріне ақы төлеуде қиындық көріп, әйелі королева Констансаны және олардың жаңа туған қызы Кастилиялық инфанта Элеонораны өзінің атына Португалия королі Дениске, оның қайын атасына қарыз алуды сұрауға жіберді. Сонымен қатар, Кастилияның Иоанны, ренжіген, монархқа қоршаудан бас тартуды және оны аяқтауды немесе Искарды алуды, немесе Фердинанд IV-тің Арагон патшасымен Таразонада оның орнына кездесуіне қатысуды ұсынды. Алайда король Иоанн Кастильскийге күдікпен қарап, оның ұсыныстарын қабылдамады және оны басқа жолдармен қанағаттандыруға тырысты. Кейбір рикошомбрлердің, соның ішінде Альфонсо де Валенсияның, Родриго Альварес де лас Астурияның және Гарсия Фернандес де Вильямоордың қашып кетуіне байланысты, сондай-ақ оған кеңес бере алмайтын жесір патшайымның ауруына байланысты Фердинанд IV Хуан Нуньес II де Ларамен соңғысының берілуін келіссөздер жүргізуді шешті. 1308 жылдың басында Тордехумос қаласының капитуляциясынан кейін Хуан Нуньес II де Лара корольге өзінің барлық жерлерін, Ла Буреба мен Ла Риохадан басқаларын, Диего Лопес V де Хароға беруді уәде етті, сонымен бірге Фердинанд IV-ке құрмет көрсетті, ол осы келісімге анасының білмеуінен қол қойды, сол сәтте ауыр науқастанып қалды. Тордехумостың қоршауынан кейін көптеген магнаттар мен рыцарьлар корольді Хуан Нуньес II де Ларамен және Иоанн Кастильскиймен келіспеуге тырысты, олардың әрқайсысына Фердинанд IV екеуінің де өлімін қалайтынын жеке айтты; бұл үшін екеуі де король олардың өлімін қалайды деп қорқып, өздерін одақтастырды, бірақ Диего Лопес V де Хароның қолдауысыз. Дегенмен, оларды Мария де Молина Фердинанд IV оларға ешқандай жамандық тілемейтіндігіне сендірді, бұл туралы кейіннен оларға өз билеушісі растады. Алайда, Кастилияның Иоанны және оның серіктері өз өтініштерін оған емес, жесір патшайымға ұсынуды өтінді, оған билік иелері қосылды. Талаптар (Грихотаның шақырылған жиналысында талапкерлер ұсынған) билік иелері Родриго Альварес де лас Астурияға Галисияның мериндатын және Фернан Руис де Салданяға Кастилияның мериндатын берді және оның жеке қызметшілері Санчо Санчес де Веласко, Диего Гарсия және Фернан Гомес де Толедоны соттың қатарынан шығарып салды. Магнаттардың талаптары монархтың мақұлдауына ие болды. 1308 жылы Кастилия Корольдігінің Темплер рыцарьларының Мастері Родриго Яньес Мария де Молинаға Корольдіктегі орденнің бекіністерін тапсырды, бірақ жесір королева оларды ұлының келісімінсіз алуға келіспеді, соңғысы берді. Алайда, Мастер қамалдарды жесір ханышаға бермеді, бірақ оларды Фердинанд IV-нің інісі Кастилиялық Инфант Филипке ұсынды, ол корольден өз атынан сұраса, ол патшалығының прелаттарына Темплирлердің талаптарын орындай алады. 1308 жылы Бургос Кортесінде корольден басқа, жесір королева, Кастилияның Иоанны, Кастилияның Инфанте Петр, Вильенаның Хуан Мануэлі және байлар мен магнаттардың көпшілігі болды. Фердинанд IV өз иеліктерінің істеріне тәртіп орнатуға, сондай-ақ бюджет тепе-теңдігіне жетуге және соттың әкімшілігін қайта ұйымдастыруға тырысты, сонымен бірге Иоанн Кастильскийдің атрибуцияларын азайтуға тырысты, бұл соңғысы монарх үшін мүмкін емес болып шықты. Иоанн Кастильский Кастильскийдің инфанты Филиппен Ponferrada, Alcañices, San Pedro de Latarce және Haro қамалдарын иелену үшін сотқа шағымданып, оларды корольға тапсыруға мәжбүр болды, ал Темплер рыцарьларының Мастері Фердинанд IV-ке әлі де өзінің билігінде болған қамалдарды тапсыруға міндеттелді.

Алкала-де-Энарес келісім-шарты (1308)

1306 жылдың наурыз айында Фердинанд IV Арагон королі Джеймс II-мен кездесуді сұрады, және сол кезден бастап Кастилия және Арагон корольдіктерінің елшілері екі патшаның кездесуі үшін күнді белгілеуге тырысты, бірақ екі корольдіктегі ішкі қақтығыстарға байланысты кездесу бірнеше рет кейінге шегерілді. 1308 жылдың 19 желтоқсанында қол қойылған Алкала-де-Энарес шартының шарттары 1308 жылдың желтоқсанында Санта-Мария-де-Хуэрта және Монреаль-де-Ариза монастыңдарында Кастилия мен Арагон патшаларының өткізген кездесулерінде қалыптасты. Кездесулерде талқыланған мәселелер екі егеменнің де қалауынша, Реконкиста соғыстарын қайта бастау, сондай-ақ Фердинанд IV-тің үлкен қызы және мұрагері, Кастилия инфантасы Элеонораның, Джеймс II-нің үлкен ұлы және мұрагері, Арагон инфанты Джеймспен некелесуі және, соңында, Альфонсо де ла Сердаға берілген міндеттемелерді орындау болды, олар әлі толыққанды орындалмаған еді. Кастилия инфантасы Элеонора мен Арагон инфанты Джеймс арасындағы неке 1319 жылдың қазан айында тойланды, бірақ ешқашан толыққанды жүзеге аспады, себебі Инфант Джеймс үйлену рәсімінен кейін қашып кетіп, Арагон тағына құқығынан бас тарды және Госпитальдік орденге қосылды. Инфанта Элеонора жылдардан кейін (1329), Джеймс II-нің екінші ұлы және мұрагері, Арагонның Альфонсо IV-іне үйленді. Билеушілердің кездесулерінде талқыланған екінші мәселеге қатысты, Фердинанд IV Альфонсо де ла Сердаға әлі алған жоқ 220 000 мараведи берді, ал оның орнына патшаға Деза, Серон және Алкала қалаларын тапсырды. Гранада корольдігіне қарсы күресті қайта бастау идеясы екі патша тарапынан да ынтамен қабылданды, олар Марокко королі Әбу әл-Раби Сулейманның қолдауын алды, ол Гранада сұлтаны Мухаммед III-ке қарсы соғысып жатқан еді. Екі патша арасында өткен кездесулерден кейін Фердинанд IV Алмасан қаласында анасымен кездесті және екеуі де Алмасан мен Атиенца арасындағы аймақты қылмыскерлерден тазарту және оларға пана ретінде қызмет еткен бекіністерді жою туралы келісті, бұл жұмысты Фердинанд IV-тің ағасы, Кастилия инфанты Филипп жасады. Жесір патшайым өз кезегінде ұлы мен Арагон патшасы арасындағы келісімдерге риза болды. Содан кейін патша Алкала-де-Энареске баруға кетті. 1308 жылдың 19 желтоқсанында Алькала-де-Энарес қаласында Фердинанд IV және Арагон елшілері Бернальдо де Сарриа мен Гонсало Гарсия Алкала-де-Энарес шартын қол қойды. Кастилия егемендігі, оның інісі Инфант Петр, Диего Лопес V де Харо, Толедо архиепископы және Замора епископы қолдауымен, 1309 жылдың 24 маусымында Гранада корольдігіне қарсы соғыс бастауға келісті және Арагон монархы сияқты, Гранада билеушісімен жеке бейбітшілікке қол қоймауға уәде берді. Фердинанд IV және Джеймс II экспедиция үшін әрқайсысы он галереядан беруге келісті. Екі тараптың келісімімен Кастилия және Леон корольдігінің әскерлері Алгесирас және Гибралтар қалаларына шабуылдайтын, ал Арагон корольдігінің әскерлері Альмерия қаласын жаулайтын болды. Фердинанд IV Гранада корольдігінің алтыдан бір бөлігін арагондық патшаға беруге уәде берді және оған Бедмар, Локубин, Алкаудет, Кесада және Аренас қалаларын қоспағанда, Алмерия корольдігін толық көлемде берді, себебі бұл қалалар бұрын Кастилия және Леон корольдігіне қараған. Фердинанд IV егер Альмерия корольдігі Гранада корольдігінің алтыдан бір бөлігіне сәйкес келмейтін жағдай туындаса, Толедо архиепискобы (Кастилия тарапынан) және Валенсия епискобы (Арагон тарапынан) есептеудегі мүмкін кемшіліктерді шешуге жауапты болады деп белгіледі. Арагон корольдігіне Гранада корольдігінің осындай үлкен бөлігін беруге байланысты Кастилияның Иоанны мен Вильенаның Хуан Мануэльі келісімді ратификациялауға қарсылық білдірді, бірақ олардың наразылықтары ешқандай нәтиже бермеді. Алкала-де-Энарес шартының шарттарының күшіне енуі Арагон корольдігінің болашақ шекараларының елеулі кеңеюін білдірді, бұл Казола және Альмизра шарттарында көзделгеннен жоғары шекке жетті, онда Кастилия және Арагон корольдіктерінің болашақ кеңейту аймақтары бұрын белгіленетін еді. Сонымен қатар, Фердинанд IV Гранада корольдігіне қарсы күрес үшін Арагон королі Джеймс II-ге Марокко королімен одақ құруға келісім берді. Алкала-де-Энарес шартын жасасқаннан кейін Кастилия мен Арагон патшалары Авиньон сотына елшілерін жіберіп, папа Климент V-тен Иберия түбегінің оңтүстігіндегі мұсылмандарға қарсы күреске крест жорығы мәртебесін беруді және Кастилия инфантасы Элеонора мен Арагон инфанты Джеймс арасындағы некеге қажетті рұқсатты беруді сұрады, онда папа келісті, себебі мұндай қажетті рұқсат елшілер Авиньонға келмес бұрын берілген еді. 1309 жылдың 24 сәуірінде папа Климент V "Indesinentis cure" бұйрығы арқылы Арагон королі Джеймс II-нің иеліктерінде крест жорығын жариялауға рұқсат берді және осы күреске Корсика мен Сардинияны жаулауға арналған ондықтан бөліп берді. 1309 жылғы Мадрид кортесінде (қазіргі Испания астанасында өткен алғашқы кортес) патша Гранада корольдігіне қарсы соғысқа бару ниетін білдірді, сонымен қатар осы іске субсидиялар талап етті. Осы кортесте Фердинанд IV патшасы және оның әйелі патшайым Констанция, жесір патшайым Мария де Молина, инфанттар Петр мен Филипп, Кастилияның Иоанны, Вильенаның Хуан Мануэльі, Хуан Нуньес II де Лара, Диего Лопес V де Харо, Альфонсо Тельез де Молина (патшаның анасының туысы), Толедо архиепискобы, Сантьяго және Калатрава әскери ордендерінің магистрлері, қалалар мен кеңестердің өкілдері және басқа да ақсүйектер мен дін қызметкерлері қатысты. Кортес солдаттарға жалақы төлеу үшін арналған бес қызметті беруге келісті. Корольдіктің көптеген дәулеттілері, Кастилияның Иоанны мен Вильенаның Хуан Мануэльі бастап, Алгесирас қаласын басып алу жобасына қарсы болды, оның орнына Гранада Вегасында тонау және қирату науқанына шығуды жөн көрді. Сонымен қатар, Кастилияның Иоанны патшаның оған Понферрада муниципалитетін беруден бас тартуына ренжіді, ал Вильенаның Хуан Мануэльі, Гранада корольдігіне қарсы соғысты Мурсиядағы жерлерінен бастауға ниеттенсе де, Фердинанд IV оны Кастилия инфанты Филипппен бірге Алгесирасқа қамалуға қатысуға мәжбүр етті. Осы уақытта Калатрава орденінің магистрі шекараға шабуыл жасап, айтарлықтай олжа алды, ал 1309 жылдың 13 наурызында Картехена епископы, Картехена соборының келісімімен, қала мен Любрин қамалын басып алды, кейіннен ол Фердинанд IV оған сыйлады. Мадрид кортесінен кейін патша Толедоға кетті, онда әскерлері оған қосылғанша күтті, ал корольдіктің үкіметін анасы Мария де Молинаға тапсырып, оған патшалық мортабаларын сақтауды тапсырды.

Гибралтарды жаулап алу және Алгесирасты қоршау (1309)

Бұл жорыққа Кастилияның Иоанны, Вильенаның Хуан Мануэлі, Диего Лопес V де Харо, Хуан Нунес II де Лара, Алонсо Перес де Гусман, Фернан Руис де Сальданя және басқа да Кастилия магнаттары мен рикошомбры қатысты. Сондай-ақ, Саламанка, Сеговия, Севилья және басқа қалалардың кеңес ополчениялары да бұл іске қатысты. Өз кезегінде Португалия королі Денис, Фердинанд IV-тің қайын атасы, Мартин Гил де Соузаның басшылығымен 700 салт аттыдан тұратын контингент жіберді, ал Арагон королі Джеймс II 10 галереямен Альгесирасқа қарсы экспедицияға үлес қосты. Папа Климент V 1309 жылы 29 сәуірде Авиньон қаласында "Prioribus, decanis" атты бұйрығымен Фердинанд IV-ке Гранада Корольдігіне қарсы соғысты ұстап тұру үшін үш жыл бойы өзінің патшалықтарының барлық шіркеу кірістерінің оннан бір бөлігін берді. Толедо қаласынан Фердинанд IV Кордобаға барды, онда Арагон королі Джеймс II-нің елшілері оның Альмерияны қоршауға алуға дайын екенін жариялады. Кордоба қаласында Фердинанд IV тағы да жорық жоспарын талқылады, өйткені оның ағасы Кастилияның инфанты Петр, Кастилияның Иоанны, Вильенаның Хуан Мануэль және Диего Лопес V де Харо, басқалар арасында, Альгесирас қаласын қоршау жобасына қарсы болды, өйткені олардың барлығы Гранада мұсылмандарын ымыраға келтіретін бірінен соң бірі шабуылдар арқылы Вега-де-Гранаданы тонап, қиратуды жөн көрді. Дегенмен, Фердинанд IV-тің еркі басым болды және Кастилия-Леон әскерлері Альгесирасты қоршауға дайындалды. Бұл жорықтың соңғы дайындықтары 1309 жылдың шілде айының басында Фердинанд IV келген Севилья қаласында жасалды. Кастилия-Леон әскерінің Севилья қаласында жинаған азық-түліктері мен жабдықтары Гуадалкивир өзенімен, содан кейін теңіз арқылы Альгесирасқа жеткізілді. 1309 жылы 27 шілдеде Кастилия-Леон әскерінің бір бөлігі Альгесирас қаласының қабырғалары алдында табылды, ал үш күннен кейін, 30 шілдеде Фердинанд IV және Кастилияның Иоанны көптеген рикошомбрлермен бірге келді. Арагон королі Джеймс II 15 тамызда Альмерия қаласын қоршауға ала бастады, ал қоршау 1310 жылдың 26 қаңтарына дейін жалғасты. Альгесирасты қоршау басталғаннан бірнеше күн өткен соң Фердинанд IV Хуан Нунес II де Лараны, Севильяның архиепискобын, Севилья қалалық кеңесін және Калатрава орденінің магистрін Гибралтарды қоршауға жіберді, олар 1309 жылы 12 қыркүйекте қысқа және қиын қоршаудан кейін Кастилия әскерлеріне берілді. 1309 жылдың қазан айының ортасында Кастилияның Иоанны, оның ұлы Альфонсо де Валенсия, Вильенаның Хуан Мануэлі және Фернан Руис де Сальданя, басқа 500 салт аттылармен бірге қашып, Альгесирас алдында орналасқан христиан лагерінен кетіп қалды. Бұл әрекет, Фердинанд IV-тің оларға солдаттарына ақы төлеу үшін белгілі бір ақша сомасын төлеуімен, Еуропалық сарайлардың ашуын туғызды және Арагонның Джеймс II-нің наразылығын туғызды, ол дезертирлерді, сәтсіз болса да, Альгесирасты қоршауға қайтаруға көндіруге тырысты. Алайда Фердинанд IV, ағасы, Инфанте Петр, Хуан Нунес II де Лара және Диего Лопес V де Хароның қолдауына ие болған, Альгесирасты жаулап алу әрекетіне табандылықпен барды. Христиан лагеріндегі қаражаттың тапшылығы мен кедейлігі соншалықты алаңдаулы болды, Фердинанд IV жауынгерлер мен галереялардың экипаждарына ақы төлеу үшін әйелі королева Констанцияның зергерлік бұйымдары мен тәждерін кепілге беруге мәжбүр болды. Көп ұзамай христиан лагеріне Кастилияның инфанты Филипп пен Сантьяго-де-Компостеланың архиепискобының әскерлері келді, олар 400 салт аттылармен және көптеген жаяу әскермен бірге келді. 1309 жылдың соңында Диего Лопес V де Харо подаградан қатты ауырады, бұл Алонсо Перес де Гусманның өліміне, христиан лагерін су басқан жаңбыр маусымына және Кастилияның Иоанны мен Вильенаның Хуан Мануэлінің дезертирлігіне себеп болды. Алайда, осы қиындықтарға қарамастан, Фердинанд IV соңғы сәтке дейін Альгесирас қаласын басып алу мақсатын ұстанды, бірақ ақырында бұл мақсаттан бас тартты. 1310 жылдың қаңтар айында Фердинанд IV Гранадалықтармен келіссөздер жүргізуді шешті, олар христиан лагеріне елші ретінде Андаракс арраесін жіберді. Альгесирастың қоршауын алып тастау үшін Кастилияның егемендігі Квесада мен Бедмарды, сонымен қатар 50 000 алтын дубланы алады деген келісімге қол жеткізілді, Фердинанд IV 1310 жылдың қаңтар айының соңында қоршауды алып тастауды бұйырды. Алдын ала келісімге қол қойылғаннан кейін Диего Лопес V де Харо қайтыс болды, ал Кастилияның Иоаннының әйелі Мария I Диас де Харо Бискай иелігін иеленді. Осыдан кейін Кастилияның Иоанны патшаға Паредес-де-Нава, Кабрерос, Медина-де-Риосеко, Кастронуньо және Мансилья қалаларын қайтарды. Сонымен бірге Фердинанд IV Альгесирас қоршауын тоқтатуды бұйырғанда, Арагон королі Джеймс II Альмерия қоршауын тоқтатуды бұйырды, қаланы басып алуға қол жеткізбей. Жалпы алғанда, 1309 жылғы жорық Кастилия және Леон Корольдігінің қарулары үшін Арагон Корольдігінен гөрі тиімдірек болды, өйткені Фердинанд IV Гибралтарды өз иелігіне қоса алды. Корольдің екі туысы, Вильенаның Хуан Мануэлі мен Кастилияның Иоаннының сатқындағы және дезертирлігі барлық Еуропалық сарайлармен жаман қабылданды, олар екі Кастилиялық магнатты сынауға сөздерді аямады.

Иоанн Кастильскиймен және Хуан Мануэль Вильенскиймен қақтығыстар (13101311)

1310 жылы Альхесирас қоршауынан кейін Фердинанд IV Хуан Нуньес II де Лараны Папа Климент V-пен кеңесу үшін жіберді, ол 1301 жылы Фердинанд IV-тің ата-анасының некесін заңды деп таныған бұрынғы Папа Бонифаций VIII-ге қарсы сот процесіне рұқсат бермеуді өтінді. Хуан Нуньес II де Лара Папаға Альхесирас қоршауын көтеруге себеп болған жағдайлар туралы хабарлауға тиіс болды, сондай-ақ Фердинанд IV атынан Гранада Королдығына қарсы соғысты жалғастыру үшін қаржы сұрауға міндетті болды. Папа Климент V Франция королі Филипп IV-тің қайтыс болған Папа Бонифаций VIII-ге деген ашуын жұмсартуға тырысты, Альхесирас қоршауы кезінде Кастилияның Иоанны мен Вильенаның Хуан Мануэлінің мінез-құлқын айыптады, Кастилия монархына бір жылға жиналған оннан бір бөлігін берді және Кастилия мен Леон Королдығының дінбасыларына хаттар жіберді, онда Фердинанд IV-пен Реконкиста ісінде ынтымақтаспағандарды қатаң сөкпеуге бұйрық берілді. Осы уақытта Фердинанд IV Гранада Королдығына қарсы соғысты қайта бастады. Оның інісі, Инфант Педро Темпуль қамалын бағындырды, кейіннен корольдің орналасқан жері Севильяға барды. 1310 жылдың қарашасында екі бауыр да Кордоваға барды, онда қаланың бірнеше рыцарларына қарсы халық көтерілісі болды. Тем уақытта Вальядолидте болған жесір королева Мария де Молина ұлын өзіне қосылуға шақырды, осылайша монарх өз әпкесі, Инфанта Изабелланың Лимож графы және Бретань герцогтығының мұрагері Джонмен үйлену тойына қатыса алады. Бургосқа бара жатқанда Фердинанд IV Толедо қаласында тоқтады және Хуан Нуньес II де Лараға Кастилияның Иоаннын тұтқындауды немесе өлтіруді жоспарлағанын мойындады, өйткені ол әлі де тірі болса, оған зиян келтіреді және барлық мақсаттарына кедергі келтіреді деп ойлады. Алайда Хуан Нуньес II де Лара, Кастилияның Иоаннына деген жек көруіне қарамастан, корольдің оған деген құрметінен емес екенін, егер ол Фердинанд IV-ке Кастилияның Иоаннынан құтылуға көмектессе, бұл оның өзінің құлдырауына әкеледі деп түсінді. Фердинанд IV 1311 жылдың қаңтарында Бургосқа келді, ал әпкесінің үйленуінен кейін ол Альхесирас қоршауындағы дезертирлік үшін кек алу үшін және сонымен бірге патша билігіне қарсы қайтадан көтерілген аристократияны бағындыру үшін Кастилияның Иоаннын өлтіруді жоспарлады. Алайда жесір королева Кастилияның Иоаннына ұлының мақсаттары туралы ескертті және ол қашып құтыла алды. Фердинанд IV өзінің ағасы Инфант Педро, Лопе Диас де Аро және Бургос кеңесінің әскерлерімен бірге Кастилияның Иоанны мен оның жақтастарын қудалады, олар Сальданья қаласына сиынды. Содан кейін король Кастилияның Иоаннын Аделантадо Майор титулынан айырды (ол Хуан Нуньес II де Лараға берілді) және оған және оның ұлдары Альфонсо де Валенсия мен Хуанға берген жерлерін және иеліктерін тәркілеуді бұйырды. Сонымен қатар, Вильенаның Хуан Мануэлі монархпен татуласып, оған Бірінші Майордомо лауазымын беруді өтінді; Фердинанд IV, Хуан Мануэльдің Кастилияның Иоаннымен достығын бұзуын қалаған, Инфант Педроны Бірінші Майордомо лауазымынан айырып, оны Хуан Мануэль Вильенаға берді, ал лауазымнан айырылғандығы үшін өтемақы ретінде король ағасына бұрын уәде еткен Алмазан және Берланга де Дуэро қалаларын берді. 1311 жылдың ақпан айының басында, Фердинанд IV-пен татуласқанмен, Вильенаның Хуан Мануэлі Бургос қаласынан шығып, Пенафиелге барды, көп ұзамай Дуэнас қаласында Кастилияның Иоаннымен қайта қосылды. Кастилияның Иоаннының жақтастары мен вассалдары корольдің қаһарынан қорқып, оны қорғауға дайындалды, олардың арасында Санчо Кастильский мен Хуан Альфонсо де Аро болды. Осы жағдайды ескере отырып, Фердинанд IV, Кастилияның Иоаннының жақтастарының ашық көтерілісін қаламай, өзін тек Гранада Королдығына қарсы соғысқа арнағысы келгеннен басқа, анасын Вилламуриэль де Серратода Кастилияның Иоаннымен, оның балаларымен және жақтастарымен кеңесу үшін жіберді. Әңгімелесулер он бес күнге созылды және жесір королеваға Сантьяго-де-Компостела архиепископы және Леон, Луго, Мондоньедо және Паленсия епископтары еріп барды. Кездесу Кастилияның Иоанны (өзінің жеке қауіпсіздігіне алаңдайтын) мен Фердинанд IV арасындағы бейбітшілікпен аяқталды. Бұл келісімге королева Констанция да, әлі де Кастилияның Иоаннынан алыстаған Хуан Нуньес II де Лара да қарсы болды. Көп ұзамай Фердинанд IV Кастилияның Иоаннымен Грихота муниципалитетінде кездесті және екеуі де Вилламуриэль де Серратода жесір королева ұйымдастырған бұрынғы келісімді ратификациялады. 1311 жылдың 20 наурызында Паленсия қаласында дінбасылардың жиналысында Фердинанд IV өз Королдығының шіркеулері мен дінбасыларына жаңа жеңілдіктер берді және олардың талаптарына жауап берді. 1311 жылдың сәуір айында Паленсияда Фердинанд IV ауыр сырқатқа шалдықты және әйелі королева Констанцияның қарсылығына қарамастан, Вальядолидке көшірілуге мәжбүр болды, ол оны Карион де лос Кондесқа көшіруді қалаған, осылайша оның жақтасы Хуан Нуньес II де Ларамен бірге монархты бақылауға алуға болады. Фердинанд IV ауырған кезде Инфант Педро, Хуан Нуньес II де Лара, Кастилияның Иоанны және дон Хуан Мануэль арасында келіспеушіліктер туды. Король Торо қаласында болғанда, королева Саламанкада 13 тамыз күні 1311 жылы ұл табалды, болашақ Альфонсо XI Кастильский. Кастилия тағының жаңа мұрагері Саламанканың Ескі соборында крещение алды, және корольдің ұлына қамқорлықты анасы, жесір королеваға тапсыруға деген ниетіне қарамастан, королева Констанцияның еркі басым болды, ол (Хуан Нуньес II де Лара мен Лопе Диас де Ароның қолдауымен) ұлының қамқорлығын Инфант Педроға тапсыруды қалады. 1311 жылдың күзінде Фердинанд IV-тің інісі Инфант Педроның пайдасына Фердинанд IV-ті құлатуды көздеген құпия жоспар пайда болды. Бұл жоспарды Кастилияның Иоанны, Хуан Нуньес II де Лара және қайтыс болған Диего Лопес V де Ароның ұлы Лопе Диас де Аро жүзеге асырды. Алайда жоба жесір королеваның қатысты күшті қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды.

Паленсия келісімдері мен Калатаюд кездесуі (1311-1312 жж.)

1311 жылдың ортасында Кастилияның Иоанны және Корольдіктің басты магнаттары Фердинанд IV-ге қызмет етуді тоқтатумен қауестетті, егер монарх олардың талаптарын қанағаттандырмаса. Иоанн Кастильский мен оның ізбасарлары корольдің кеңесшілерін және жеке адамдарын Иоанн Кастильскийдің өзіне, жесір патшайымға, Инфанте Петрге, Вильенаның Хуан Мануэліне, Хуан Нунес II де Лараға және Асторга, Замора, Оренсе және Паленсия епископтарына алмастыруды талап етті. Вильеналық Хуан Мануэль Фердинанд IV-ке адал болды, себебі 15 қазанда король оған Вальдеморо мен Рабридоның барлық патшалық табыстарын (пехос) және құқықтарын берді, екі жердің де монета форерасы мен Мартиниега (басқа сыйлық) де Рабридо, ол Альфонсо де ла Сердаға берілген еді. Реконкистаны жалғастыру үшін бейбітшілікке қол жеткізуді көздеген Фердинанд IV 1311 жылы 28 қазанда Иоанн Кастильский мен қалған магнаттармен Паленсия келісімін жасасуға келісті. Оның шарттары 1312 жылы Вальядолид Кортесінде бекітілді. Патша ақсүйектердің, прелаттардың және қалалардың азаматтарының әдет-ғұрыптарын, фюэростарын және артықшылықтарын құрметтеуге және ақсүйектерді Корольге тиесілі жерлер мен еншіктерден айыруға тырыспауға уәде берді. Фердинанд IV өзінің ұлы Альфонсоның қамқорлығын ағасы Петрге тапсыруды растады, сондай-ақ оған Сантандер қаласы да берілді. Король Джон Кастилияға Понферрада муниципалитетін Джонның Хуан Нунес II де Ларамен ешқандай одақ жасамауы шартымен берді; Джон 5 қарашада, келісімге қол қойғаннан кейін сегіз күн өткен соң сөзін бұзды. 1311 жылдың желтоқсан айында Фердинанд IV Калатаюдта Арагон королі Яков II-мен кездесті. Сол сәтте Кастилияның Инфанте Петрі мен Арагонның Инфанта Мариясының, Яков II-нің қызының некесі тойланды, бірақ кейбір авторлар бұл неке 1312 жылдың қаңтар айында өткенін көрсетеді. Сонымен қатар, Фердинанд IV Яков II-ге өзінің үлкен қызы Кастильдің Инфантасы Элеонораны берді, ол Яков II-нің тұңғыш ұлы және мұрагері Арагонның Инфанты Джеймске үйленуге тиісті жасқа жеткенше Арагон сотында тәрбиеленуге тиіс болды. 1311 жылғы Калатаюд кездесуінде Гранада Корольдігіне қарсы соғысты қайта бастау туралы да келісім жасалды, бірақ әр Корольдік мұны жеке-жеке жасауы керек деп шешілді, ал Яков II Фердинанд IV пен оның қайын атасы арасындағы дауды реттеуге уәде берді. Алайда 1312 жылдың қыркүйегінде Фердинанд IV қайтыс болғаннан кейін Арагон мен Португалия билеушілері арасындағы келіссөздер тоқтатылды. 1312 жылы 3 сәуірде Калатаюд кездесуінен кейін көп ұзамай Вильеналық Хуан Мануэль Хатива қаласында король Яков II-нің тағы бір қызы Арагондық Инфанта Констансамен үйленді.

Фердинанд IV өмірінің соңғы кезеңі (1312)

Калатайуд қаласында болғаннан кейін Фердинанд IV Кортес жиыны өтетін Вальядолид қаласына баруға жөн салды. 1312 жылғы Вальядолид Кортесінде, Фердинанд IV билігінің соңғы кезеңінде, Гранада Корольдігіне қарсы жаңа жорық үшін әскерді ұстап тұруға қаражат жиналды, сондай-ақ сот жүйесі, аймақтық және жергілікті басқарулар қайта ұйымдастырылды. Осы арқылы король әкімшіліктің барлық саласында терең реформалар жасауға ниеттенгенін көрсетті, сонымен қатар ақсүйектерге қарсы патшалық билікті нығайтуға тырысты. Кортес корольдің вассалдарына, Хуан Нунес II де Ларадан басқа (ол Португалия королі Денис I-нің вассалы болғандықтан), бес қызмет пен бір монета-форраны сарбаздарына жалақы төлеу үшін беруге келісім берді. 1311 жылдың қазан айында Фердинанд IV Гранада Корольдігіне қарсы соғысты жалғастыру үшін Англия королі Эдуард II-ден қарыз сұраған болатын, бірақ ағылшын монархы Шотландияға қарсы соғысының шығындары көп болғандықтан оны беруден бас тартты. 1312 жылдың шілдесінде Фердинанд IV Гранада Корольдігіне қарсы соғысты жалғастыру үшін қажет болған 3600 маркаға Бургильос-дель-Серро және Алконшельдегі тамплиерлер қамалдарына кепілдік берді. 1312 жылдың сәуір айының соңында Кортес жұмысын аяқтағаннан кейін король Вальядолид қаласын тастап кетті. 1312 жылы Фердинанд IV-тің туысы, Кастилияның Санчосы қайтыс болды. Король дереу туысының иеліктерінің астанасы болған Ледесмаға барып, марқұмның заңды балалары болмағандығы дәлелденгеннен кейін осы иеліктерді патшалық мұрасына қосты. Содан кейін Фердинанд IV Саламанкаға сапар шегіп, өзінің туысы Альфонсо де ла Серданы (оған қарсы тағы да көтеріліс жасаған) Бежар және Альба де Тормес қалаларынан айырды. 13 шілдеде 1312 жылы король Толедоға келді, таққа мұрагер болған Инфанте Альфонсоны Авила қаласында қалдырып, өзінің ағасы, Кастилиялық Инфанте Петр Алькаудете қаласын қоршап тұрған Хаэн провинциясына аттанды. Король Хаэн қаласында қысқа уақыт болғаннан кейін Мартос қаласына барды, онда Паленсияда Фердинанд IV-тің жеке күзетшісі Хуан Алонсо де Бенавидесті өлтірді деген айыппен Карвахал бауырларын өлімге кесуді бұйырды. Аңыз бойынша (бұл оқиға Фердинанд IV-тің жылнамасына енбеген), бауырлардың ішкі жағында өткір ұштар бар темір торға қамалып, содан кейін Мартос жартасынан лақтырылған. Фердинанд IV-тің жылнамасында айтылғандай, олар өлер алдында корольді отыз күн ішінде Құдайдың алдында жауап беруге шақырды. Мартоста болғаннан кейін король Алькаудетеге барып, Кастилиялық Иоаннның әскерлерімен қосылып, қаланы қоршауға алуы керек еді. Алайда, Иоанн Фердинанд IV оның өлімін бұйырды деп қорқып, келмеді. Ауыр сырқатқа шалдыққан Фердинанд IV 1312 жылдың тамыз айының соңында Алькаудете қоршауын тоқтатып, Хаэн қаласына қайтты. 5 қыркүйекте 1312 жылы үш айлық қоршаудан кейін Алькаудете гарнизоны капитуляциялады, ал Инфанте Петр ағасы, король күтіп тұрған Хаэн қаласына келді. 7 қыркүйекте, Фердинанд IV қайтыс болған күні, екеуі де Гранада сұлтаны Насрға көмектесуге келісті, онымен бітімге келді және оның күйеуі Феррашенге қарсы күресіне көмектесуге уәде берді.

Жерлеу

1312 жылдың қыркүйегінде, оның қайтысынан кейін көп ұзамай Фердинанд IV-тің мәйіті Кордова қаласына көшірілді, ал 13 қыркүйекте Кордова мешіт-соборында жерленді. Бірақ оның мәйіті әкесі Санчо IV-тің қабірінің жанында Толедо соборында немесе әкесінің атасы Альфонсо X және әкесінің бабасы Фердинанд III-тің қабірінің жанында Севилья соборында жерленуі тиіс еді. Алайда, 1312 жылдың қыркүйегіндегі ыстыққа байланысты, Португалия королевасы Констанция, Фердинанд IV-тің жесірі, және оның інісі Кастилиялық Петр Фердинанд IV-тің мәйітін Кордова мешіт-соборында жерлеуге шешім қабылдады. Королева Констанция сондай-ақ алты капелландық құрды және марқұм корольді еске алу үшін қыркүйек айында мәңгілік жылдық тойлауды бұйырды. Патшаның қайтысынан кейін бір жыл ішінде оның қабірінде төрт шам жанып тұрды, және сол жыл бойы қаланың епископы мен соборлық тарап күніне бір рет корольдің жаны үшін дұға оқыды. 1371 жылы Фердинанд IV және оның ұлы Альфонсо XI-нің мәйіттері сол жылы құрылысы аяқталған Кордова мешіт-соборының корольдік капелласына қойылды. 1728 жылы Папа Бенедикт XIII Кордова мешіт-соборының корольдік капелласын Кордованың Киелі Ипполит шіркеуіне қосу туралы бұйрық шығарды. Сол жылы Филипп V-тен Фердинанд IV және Альфонсо XI-нің мәйіттерін өздерінің колледждік шіркеуіне көшіруді сұраған Киелі Ипполит канондарының бірнеше өтініштерінен кейін король екі монархтың мәйіттерін көшіруге рұқсат берді. 1729 жылы Киелі Ипполит шіркеуін аяқтау жұмыстары басталды, олар 1736 жылы аяқталды. 1736 жылдың 8 тамызында Фердинанд IV және Альфонсо XI-нің мәйіттері барлық құрметпен Киелі Ипполит шіркеуіне көшірілді және содан бері сол жерде жатыр. Сонымен қатар, Киелі Ипполит канондары Кордова мешіт-соборының корольдік капелласының барлық жиһаздарын өздерінің колледждік шіркеуіне аударды. Киелі Ипполит корольдік колледждік шіркеуінің пресвитериінің алғашқы бөлімінде екі аркосолийде Фердинанд IV-тің мәйіті (Епистол жағында) және оның ұлы Альфонсо XI-нің мәйіті (Евангелие жағында) орналасқан қабірлер орналасқан. Екі монархтың мәйіті де жойылған Кордованың Сан-Херонимо монастырынан әкелінген мәрмәрден жасалған қызыл мәрмәр сандықтарда сақталған. Екеуі де 1846 жылы Ескерткіштер комиссиясының тапсырысымен жасалды. Осы уақытқа дейін екі монархтың мәйіті де шіркеудің пресвитериісіндегі екі ағаш қаптамада сақталған және олар маңызды қонақтарға көрсетілді. Қабірлердің үстінде патшалық биліктің белгісі – тәж мен скипетр орналасқан жастықтар қойылған.

Неке және балалылық

1302 жылы 23 қаңтарда Вальядолиде Фердинанд IV Португалия королі Денистің қызы Констансаға үйленді. Олардың үш баласы болды:

Элеонора (1307–1359), 1319 жылы алғаш рет Арагонның Джеймсімен (одақ толыққанды болған жоқ және күшін жойды) және 1329 жылы оның бірінші күйеуінің ағасы Арагон королі Альфонсо IV-пен үйленді. Ол Кастрохеризде өзінің немере інісі, Кастилия королі Петрдің бұйрығымен өлтірілді. Констанция (1308–1310), бала кезінде қайтыс болды. Ол бастапқыда Мадридтегі Санто-Доминго-эль-Реал монастырында жерленген, ал 1869 жылы оның қалдықтары Сан-Антонио-де-лос-Алеманес шіркеуінің криптасына көшірілді, онда әлі күнге дейін сақталып тұр. Альфонсо XI (1311–1350), әкесінен кейін Кастилия және Леон тағына мұрагер болды. Ол Гибралтардың бесінші қоршауы кезінде Қара өлімге шалдығып қайтыс болды.