Кіріспе

Ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығын ынталандырудың еркін экономикалық қоғамы (Вольное экономическое общество) Ресейдің ресми түрде үкіметке тәуелді емес алғашқы білімді қоғамы болды және ол Ресей либерализмінің қорғанышы ретінде қарастырылды.

18 ғасыр

Бұл әлемдегі алғашқы экономикалық қоғамдардың бірі, оны 1765 жылы Санкт-Петербургте граф Григорий Орлов бастаған бай жер иелері тобы құрды. Артур Янг пен Жак Некер сияқты құрметті мүшелері бар бұл қоғамның "жұмысы - шетелдерде қолданылып жүрген егін шаруашылығы мен жерді басқарудың озық әдістерін жариялау еді". Қоғамның өз бетінше тәуелсіздігіне қарамастан, оның алғашқы қызметінің артында Екатерина II Ресейдің экономикасының басты тірегі ретінде ауыл шаруашылығын қарастырған. Ол қоғамға кітапхана мен сарай алаңында ғимарат салуға қаражат берді; ол жасырын түрде "Қоғамға не пайдалырақ - шаруаның жері меншігі болсын, әлде тек жылжымалы мүлік болсын, және меншік құқығы қаншалықты кеңейтілсін?" тақырыбында атақты эссе конкурсын ұсынған. 1766 жылы өткен бұл халықаралық байқауда 160 эсседен тек бес-ақ орыс тілінде болды; кейбір жазбалар (соның ішінде Вольтердің де) ерекше консервативті болды; басқалары басылып шығарылмайтындай ерікті болды (мысалы, Мәскеу университетінің профессоры Десницкий "барлығының ең жаманы - мүлкінің ең кішкентай бөлігіне де ие бола алмайтын крепостной" деп мәлімдеді). Осы жобаның сәттілігіне қуанып, Қоғам кейіннен тағы 243 эссе конкурсын ұйымдастырды.

19 ғасыр

Қоғамның алғашқы мүшелері - ауыл шаруашылығы маманы Андрей Болотов, генерал Михаил Кутузов, адмирал Алексей Сенявин және ақын Гаврила Державин - сол кезде Францияда кең тараған физиократиялық идеалдарды бөлісті. Олар картоп өсіруді Ресейдің ауылдарына таратамын деп, жаңа өнімін "жер алмасы" деп мақтады. Наполеон соғыстары кезінде Ұлыбританиядағы ауыл шаруашылығының дамуына назар аударылды. Адмирал Мордвиновтың (1823-40 жж.) басшылығымен қоғам ағылшын ауыл шаруашылығы техникасын сатып алып, орыс шаруалары қолданатын дәстүрлі шаруашылық техникасына араласуға тырысты. Мордвиновтың өзі "англофиль болғандықтан, ол өз қожалықтарының жолдарын жабу үшін "ең жақсы" ағылшын шашырын импорттады". 1861 жылы Константин Кавелин президент болып сайланғаннан кейін, еркін экономикалық қоғам орыс ауылдарының (община) болашағын талқылауға толығырақ көңіл бөлді. Қоғам Ресей империясындағы ауыл шаруашылығы өнімінің статистикасын жинады, әр түрлі аймақтардың экономикалық жағдайын салыстырды, Ресейдің топырағын картаға түсіруге ықпал етті және Василий Докучаевтың чернозем туралы әйгілі монографиясын жариялады. Дмитрий Менделеев, Александр Бутлеров, Петр Семенов және Лев Толстой сияқты зиялы адамдар қоғамның практикалық қызметіне қатысты, олар ара шаруашылығын (Бутлеров) ілгерілетуден бастап шаруа балаларының (Толстой) ағартуына дейін.

Соңғы онжылдықтар

1895 жылы граф Гейден қоғамның президенті болды. Оның басшылығымен Қоғам "академиктер, ауыл шаруашылығы мамандары, журналистер және социалистік топтардың жетекші өкілдері қазіргі экономикалық және саяси мәселелер туралы еркін пікір алысқан кеңейтілген мәдени орталыққа" айналды. Мұндай іс-әрекеттердің нәтижесінде либералды мекеме 1900 жылы билік тарапынан жабылды. Көп ұзамай Қоғам өз қызметін қайтадан бастады, бірақ оған мүше еместер кездесулерге қатысуға рұқсат етілмеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Қоғамның қызметі тоқтатылды; ақыры, ол 1919 жылы большевиктермен жойылды. 154 жыл өмір сүрген қоғам түрлі арнайы журналдар, 280-ден астам томдық "Процессуалдар" және оларға қосымшалар шығарды. 1992 жылы 1982 жылдан бері КСРО-да жұмыс істеп келген Бүкілкеңестік экономикалық қоғам Ресейдің еркін экономикалық қоғамы деген атауға ие болды, оның президенті ретінде Мәскеу мэрі Гавриил Попов болды. Валентин Павлов, Кеңес Одағының бұрынғы премьер-министрі, 1990 жылдары еркін экономикалық қоғамның вице-президенті болды.