Кіріспе

VIII ғасырдағы ислам ой мектебі қазіргі Оңтүстік Азия қозғалысы Ахл әл Хадиф (أَهْل الحَدِيث) - ислам дәуірінің 2-ші және 3-ші ғасырларында (б.з.д. Олар "Атари" деп аталды, өйткені олар рационалистік тәсілдерді қабылдамаған және Жазбаларды сөзбе-сөз оқып шығуды жақтаған дәстүрлі теологиялық ілімдерді қолдады. Оның ұстаздарын дәстүршіл деп те атайды, кейде дәстүршіл деп те атайды ("дәстүрлер", атап айтқанда, хадистер). Дін ұстанымындағылар төртінші ғасырда мадхабтар (заңды мектептер) пайда болғанға дейін сүнни православын ең беделді және басым блок болды. Құқықтану саласында Ахл әл Хадид өздерінің көптеген заманауи заңгерлеріне қарсы болды, олар өздерінің құқықтық ой-пікірлерін ақылды пікірге негіздеді. Раи (ра'и) немесе жергілікті тәжірибеде өмір сүру. Иман мәселесінде Ахл әл Хадис мутазилиттер мен басқа да теологиялық ағымдарға қарсы шықты, олардың ілімдерінің көптеген тұстарын, сондай-ақ мутазилиттер өздерін қорғау мен ақтауда қолданған шамадан тыс рационалистік әдістерді айыптап отырды. Бұл қозғалыстың ең көрнекті басшысы Ахмад ибн Ханбал болды. Бұл теологиялық мектеп, ол дәстүрлі теология деп те аталады, соңғы уақытта салафи қозғалысы қолдады. Ахл әл хадис термині кейде хадиске деген ерекше ынталылықты және Мұхаммедтің замандастары мен сенушілердің алғашқы ұрпақтарының көзқарастары мен өмір салтын білдіру үшін кеңінен қолданылады.

Терминология

Ахл әл Хадид (немесе Ашхабаб әл Хадид (Асхаб) немесе Атариййун (Атарийун)) жиі Ахл әл Сунна (Ахл) деп аталатын, бұл олардың ортодоксалды (яғни, әдет-ғұрыпқа негізделген) сунниттік исламды білдіретіндіктеріне қатысты, ал олар әл Хашвия (Ашвия) деп аталатын, бұл олардың шығармалары мен жинақтарындағы аңыздар мен дәстүрлердің көптігіне қатысты. Теологиялық айтыстарда олар көбінесе әл-Мужассимун (المُجَسِّمُون) деген атаумен аталды, бұл олардың ислам құдайының бейнелерін идеологиялық қарсыластары, әсіресе Мұтазилиттер қалай қабылдағанын білдіреді.

Тарих

Мұсылман тарихшылары мен заңгерлері Зөбейр ибн әл-Ауам есімді сахабаның (Пайғамбардың жолдасы) кейінгі дәуірдегі атарлық ғалымдарға әсер еткен ең алғашқы дәстүршілiк және мәтіндік ғалымдардың бірі болғанын болжады. Құран мен хадисті тек мәтіндік тұрғыда түсіну үшін, негізінен, Ахл Раидің (Логика ғалымдары) Qiyas (аналогия) әдісін қабылдамау үшін, олардың көзқарасымен сипатталған Ахл әл Хадид ғалымдарына Зубайрдың прототекстуализм әдістемесі үлкен әсер еткенін заңгерлік тарихтың стипендиясы атап көрсетті. Құранның түсіндірме саласына қатысты Зубайрдың қатаң көзқарастары оның қазіргі мұсылман ғалымдары сақтаған негізгі өмірбаянында жазылған, мысалы, аз Зубайр балаларының біріне Құран мәтіндері туралы ешқашан логикамен айтыспауға кеңес берген кезде. Құранның түсіндірілуі, аз Зубайрдың пікірінше, Хадис пен Сүнне дәстүрін түсінумен қатаң байланысты болуы керек. Мұндай антирационалистік, дәстүршіл және хадиске бағдарланған көзқарастарды тарих бойы көптеген ықпалды ғалымдар бөлісті, олардың көбі абсолютті муджахидтер қатарына жетті (білімдерінің кеңдігіне байланысты өздерінің мәдхабтарын ашуға рұқсат еткен ғалымдар), мысалы, шафиит Ибн Катир, ханбалит Ибн Таймия, Ибн Хазм, Бухари тәуелсіз мәдхабтары, сондай-ақ Джәрири және Захири мадхабтары ғалымдары. Пайғамбардың тағы бір серігі, осы текстильдік ұстанымға ие болған Абдулла ибн Умар. Тәбиини шәкірттерінің бір тобы Қадарьия сектасына қатысты көзқарасы туралы сұрағанда, Ибн Омар Қадарьия тобының қадарьияны қабылдамау туралы пікірін қабылдамай, текфир (Исламнан шығарылу) деп жауап берді. Ибн Омар осы Қадарияларды айыптап, шәкірттеріне олардың аналогты әдістемесін қолданудан сақтанды. Қазіргі ғалымдардың айтуынша, Ибн Умардың қадарилерді айыптауының себебі, олардың дуализм философиясына байланысты зороастризм мен манихейшілдікке ұқсас болғандығы, бұл "қадарилер осы үмметтің сиқыршылары" деп жазылған хадистермен (Пайғамбарлық дәстүрлер) сәйкес келген. Ахл әл-Хадис қозғалысы VIII ғасырдың аяғында Құран мен шынайы хадистерді заң мен діни сенімнің жалғыз қолайлы көзі деп санайтын хадис ғалымдары арасында пайда болды. Бастапқыда бұл ғалымдар діни зерттеулер шеңберіндегі азшылықты құрады, бірақ 9-ғасырдың басында Ахмад ибн Ханбалдың басшылығымен жеке қозғалысқа бірікті. Ахли хадис өткен имамдардың пікірлеріне сүйене отырып, Тәқлидті қолдануға қатаң қарсы болды. Олар ижтихадты жазды, ол хадистерді қолдануға негізделген. Ахл әл-Хадис ғалымдары өздерін ресми мадхабқа (заң мектебіне) стандарттаған жоқ және әртүрлі заңдық тәсілдерді ұстаныды. Олар сенім мәселесінде мутазилиттер мен басқа да теологиялық ағымдарға қарсы шығып, олардың ілімдерінің көптеген тұстарын, сондай-ақ оларды қорғау үшін қолданған рационалистік әдістерді айыптап отырды.

Сенімі

Дәстүршілердің өзін-өзі түсінуі бойынша, олардың негізгі көзқарастары мен ілімдері ислам пайғамбарының ілімдеріне, исламдық ортодоксияның адам пікірлерімен (ра'и) және халықтардың әдет-ғұрыптарымен қабылдауға болмайтын қоспасы ретінде қарастырылғанға дейін, гетеродоксияға немесе ереске әкеледі. Олар "философиялардың" (яғни, исламдық емес идеяларының) ислам пайғамбары үйреткен және оның серіктері түсіндірген дін ілімдерімен синтезін айыптап, осылайша барлық діни дауларды ислам жазбалары мен пайғамбарлық дәстүрлердің сөзбе-сөз түсіндірілуіне бағындыруды талап етті. Сонымен қатар, ертедегі мұсылмандар ортодоксальдықтың профессоры деп саналғандықтан, кейінгі заңгерлер мен судьяларға қарағанда ертедегі дін өкілдерінің пікірлерін бағалады. Олардың көбі, соның ішінде Ханбали заң мектебінің негізін қалаушы Ахмад ибн Ханбал, ислам пайғамбарының замандастарының пікірлері мен әрекеттерін, мысалы, Абу Умама әл-Бахилидің христиандарға сәлем беруі сияқты, олар ортодоксальдыққа қайшы келеді деп есептелген кезде, қарсылық білдіруден және сынға алудан тартынбады. Алайда, сандарға ортодоксалдылық пен ортодоксалдылық емес атрибуция әртүрлі діни полемикалар арасында, әсіресе Ханафи мектебінің және оның епонимді негізін қалаушы Әбу Ханифаға қатысты әртүрлі. Ахмад ибн Ханбалдың ұлы Абдулла өзінің "Китаб әл-Сүнна" жинағында Әбу Ханифаны бірнеше рет айыптағанын әкесінен алғанмен, ортағасырлық және қазіргі дәстүршілдер төрт негізгі сүнни ислам заң мектебінің епонимдерін (Әбу Ханифа, Мәлік ибн Анас, Әл-Шәфии және Ахмад ибн Ханбал) "Әхл әл-Хадис" ұстаздары деп санайды. Ахл әл Хадис ғалымдары Калам (ақылға қонымды теология) және оның Аш'аризм және Мутазилизм сияқты әртүрлі мектептерінің ілімдерін қатты айыптап, оларды Құран мен Хадисінен ауытқуда деп айыптады. Олар Таухидті (Исламның бір тәңірге табынуын) Құран мен Хадис негізінде түсіну керек деп сенді, Каламды тастап, Киелі жазбаларды Bila Kayfa деп растады, "неліктен деп сұрамай". Ахл әл-Хадис Құран мен хадистің захир (сөзбе-сөз; көрнекті) мағынасы сенім мәселесінде жалғыз билік иелері болып табылады және рационалды дауды қолдануға тыйым салынады, тіпті ол шындықты растаса да. Олар Құранның мағыналарын, әсіресе Аллаһтың қасиеттеріне қатысты мағыналарды ұтымды тұжырымдауға тырыспады, оларды "неліктен" (би ла кайфа) деп сұрамай-ақ қабылдады және олардың шындықтары тек Аллаға (тафвид) берілуі керек деп мәлімдеді. Олар Құранның әр бөлігін, оның ішінде араб әріптерін де жаратылмаған деп санайды (гаир махлук); өйткені олар Құдайдың сөзі мәңгілік Құдайдың қасиеттері деп санайды. Ахл әл Хадис сондай-ақ иманы (иман) күн сайын бес рет намаз оқу сияқты белгіленген рәсімдер мен міндеттерді орындаумен байланысты және төмендейді деп санайды.

Теологиялық даулар

833 жылы халифа әл-Мамун барлық діни ғалымдарға мутазилиттік теологияны таңбалауға тырысты және инквизицияны (михна) енгізді, ол оларды Құранның жаратылған зат екендігі туралы мутазилиттік ілімді қабылдауға мәжбүр етті, бұл оны халифалар мен ғалымдардың түсіндіруіне бағындырды. Ибн Ханбал осы саясатқа қарсылық білдірген дәстүршілдерге басшылық етіп, Құранның жаратылмаған және сондықтан Құдаймен бірге мәңгілік екенін азаптаумен растады. Мұтазилизм 851 жылға дейін мемлекеттік ілім болып қала бергенімен, оны енгізуге тырысу тек теологиялық дауды саясаттастыруға және қатаңдатуға қызмет етті. Бұл дау Әбу әл Хасан әл Аш'ари (874 936) Ахл әл Хадис ілімінің көпшілігін қорғау үшін Мутазилиттер қолдаған рационалистік әдістерді қолдана отырып, Мутазилиттер рационализмі мен Ханбалиттер литерализмі арасындағы орта жолды тапқанға дейін жалғасты. Рационализм мен традиционализм арасындағы бәсекелестік келісім әл-Матуридидің (944 ж.ж.) еңбегінен пайда болды. Бұл екі теология мектебінің біреуін барлық сунни мазхабтарының мүшелері қабылдады.

Қазіргі заман

Аш'аризм мен матуридизмді әдетте сунниттік "ортодоксия" деп атағанмен, дәстүрші мектеп онымен қатар өркендеп, ортодоксалды сунниттік сенім деп аталады. Қазіргі заманда бұл ислам теологиясына шамадан тыс әсер етті, оны уахаби және басқа салафи ағымдары қолдады және Ханбали заң мектебінің шегінен тыс тарады. Классикалық теолог Таки әл-Дин Ибн Таймия (ж. 1328 ж. / 728 ж. А. Х.) көптеген трактаттары арқылы Ахл әл-Хадистің ілімдік және ілімдік ұстанымдарын ресмилендіруде ең ықпалды рөл атқарды. Ибн Таймия салафийлер қозғалысының ұстаздары үшін ең маңызды классикалық ғалым болды және оның теологиялық трактаттары салафий семинарияларында оқытылатын негізгі классикалық ғылыми сілтемелер болып табылады.