Кіріспе
Өліп кеткен австралиялық абориген тілі Мурувари (Муравари, Мурувари, Мурувари) - ПамаНюган отбасы құрамындағы оқшауланған австралиялық абориген тілінің түрі. Баранбинжа диалектісі болған болуы мүмкін. Мурувари - "қолда ұрыс таяғы бар (муру) күйіп құлау" деген мағынаны білдіреді. Мурувари тілдер аймағына Квинслендтегі Пароу және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Брюаррина аймақтары жатады. Мурувари тілі Brewarrina Jimmie Barker, Emily Horneville (Mrs Ornable) және Shillin Jackson of Goodooga және Weilmoringle Robin Campbell жазған көптеген таспалардағы тілдік материалдардан жинақталды. Муравари тілін алғаш рет 1900 жылдардың басында Р. Х. Мэтьюс және тағы да Ян Симс, Джуди Трефри, Джанет Мэтьюс және Линетт Ф. Оутс (1988) жариялады. Оутстың грамматикасы Джимми Баркер мен Джанет Мэтьюздың 1968-1972 жылдар аралығында, сондай-ақ Билл Кэмпбелл мен Джуди Трефридің 1967 жылы жазған жазбаларына негізделген, сондай-ақ Гуддугадағы соңғы қалған толық спикерлер, миссис Эмили Хорнвилл мен Мистер Робин Кэмпбеллмен бірге өзінің далалық жұмысымен толықтырылған.
Muruwari (also Muruwarri, Murawari, Murawarri) is an extinct Australian Aboriginal language of the Muruwari people, an isolate within the Pama–Nyungan family. Poorly attested Barranbinja may have been a dialect. Muruwari means 'to fall (warri) with a fighting club (murru) in one's hand'. The Muruwari language region includes the areas around the Paroo Shire in Queensland and Brewarrina Shire in New South Wales. The Muruwari language was collated from many tapes of language material recorded by Jimmie Barker of Brewarrina, Emily Horneville (Mrs Ornable) and Shillin Jackson of Goodooga, and Robin Campbell of Weilmoringle. The Murawari language was first published by R. H. Mathews in the early 1900s and again by Ian Sims, Judy Trefry, Janet Mathews, and Lynette F. Oates (1988). Oates' grammar is based on the recordings made by Jimmie Barker and Janet Mathews from 1968 to 1972, and Bill Campbell and Judy Trefry in 1967, and supplemented by her own field work in Goodooga with the last remaining full speakers, Mrs Emily Horneville and Mr Robin Campbell, among others.
Басқа тілдермен қарым-қатынасы
Линетт Оутстың Мурувари мен Барранбиния туралы жұмысы екі тілдің де диалекттік қатынаста болуы мүмкін деген пікірді растайды, бұл екі сорттың арасында 44% туыс санауды береді. Муруари мен Баранбиняны жазған Р. Х. Мэтьюс (1903) сөздік айырмашылықтардан басқа, Муруари мен Баранбиняның грамматикасы бірдей екенін айтты. Мұрувари мен Барранбиня тілдері бірге Пама-Нюган тілдері отбасының ішінде оқшауланған топты құрайды, олар көптеген жағынан географиялық көршілеріне (көптеген Пама-Нюган субтоптарына жататын) өте ерекшеленеді. Шығыс жағынан екеуіне де вирадхури тілдері, ювалиаи және юваларрай тілдері, оңтүстік жағынан нигиамбаа тілдері (сонымен қатар вирадхури тілдері), солтүстік жағынан мари тілдері, соның ішінде гуаму және баджри тілдері жатады. Батыста олар Курну тілінде сөйлейтіндерге көрші болды (Пааканти диалектілік континуумның бөлігі). Мурувари тілі осы көршілес тілдердің көпшілігімен қарым-қатынас арқылы әсер еткен, тіпті Карник тілдері мен Батыс шөлдің тілдеріне әсер етуі мүмкін. Жақында Клэр Боуэрн мен Квентин Аткинсонның лексикостатистикалық жұмысы мурувариді вирадхури тілдерімен біріктіріп, "Орталық NSW тобын" құрады, оған басқа да оңтүстік-шығыс пама нюган тілдері қатысты.
Морфосинтаксис
Оутстың айтуынша, Мурувари - бұл тіркесті көшіретін тіл (артур Капеллден терминді қарыз алған): көптеген жұрнақтар (әсіресе уақыт, аспект және тұлға жұрнақтары, сонымен қатар тамыр құрайтын жұрнақтар) етістіктен сөйлемдегі басқа сөздерге 'өткөрілуі' мүмкін. Есімдіктер, қосымша сөздер, демонстративтер, етістікті өзгертуші (пинья 'тек' және вори 'қалай екеніне сенімді емес'), қосымша сөздер (наруру 'қайта' сияқты), сұраныс және алмастырушылар сөздік жұрнақтар ала алады. Оның нақты қызметі белгісіз.