Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелсіз студенттер қауымдастығы (Niezależne Zrzeszenie Studentów, NZS) - Польша студенттері бірлестігі, 1980 жылы қазан айында Гданьск келісімінен кейін және үкіметті қарсы ереуіл әрекеттерінен кейін құрылған (қараңыз: Бірлестік тарихы). Ол "Солидарлық" студенттік ұйымының бір бөлігі болды және онымен бірге, сондай-ақ басқа да ұқсас ұйымдармен бірге Польшада әскери жағдай енгізілгеннен кейін (1981 жылдың 13 желтоқсанында) тыйым салынды. Кейбір белсенділер тұтқындалды, ал басқалары NZS жер асты ұйымын ұйымдастырды. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін ұйым қайта құрылды және оның саяси бағыты мәдени бағытқа ауыстырылды, бірақ ол әлі де өзінің шығу тегіне сай келеді, бұл Польша студенттерінің Украинадағы "қызғылт сары төңкеріске" қолдау көрсетуінен көрінеді. Қазіргі уақытта бұл Польшадағы ең ірі тәуелсіз студенттік ұйым, Польша университеттерінде 90 бөлімшесі бар және барлығы 20 000 мүшесі бар.
Independent Students' Association (Niezależne Zrzeszenie Studentów, NZS) is a Polish student society, created in October 1980, in the aftermath of the Gdańsk Agreement and the anti government strike actions (see: History of Solidarity). It was a student arm, or suborganization, of Solidarity, and together with it, as well as other similar organizations, was banned after the implementation of martial law in Poland (December 13, 1981). Some activists were arrested, and others organized an underground NZS. After the fall of Communism in 1989, the organization was recreated, and its focus was changed from political to cultural, although it still stands by its origins, as seen by Polish students’ support for the Orange Revolution in Ukraine. It now is the largest independent student organization in Poland, with 90 chapters at Polish universities and a total of 20,000 members.
Басталуы
Тәуелсіз қауымдастық құруды талап еткен студенттердің алғашқы кездесуі 1980 жылы 27 тамызда Гданьск қаласында өтті. 2 қыркүйекте Гданьск университетінің уақытша құрылтай комитеті құрылды, содан кейін Варшава, Познань және Краков сияқты Польшаның басқа қалаларында ұқсас органдар құрылды. 1980 жылдың 18-19 қазанында Варшава технология университетінде жаңадан құрылған студенттік ұйымның құрылтай жиналысы өтті, онда Польшаның әртүрлі университеттері мен колледждерін білдіретін 60 бөлім бар. Осы кезде "Тәуелсіз студенттер" қауымдастығы атауы бекітілді.
The first meeting of students demanding independent Association took place on August 27, 1980, in Gdańsk. On September 2, the Temporary Founding Committee of the University of Gdańsk was created, followed by similar bodies in other Polish cities, such as Warsaw, Poznań, and Kraków. Between 18 and 19 October 1980, at the Warsaw University of Technology, a founding meeting of a newly created student organization took place, with 60 chapters, representing different Polish universities and colleges. At this point, the name Independent Students’ Association was approved.
Заңдастыру
1980 жылы 20 қазанда Варшавадағы облыстық сотта НЗС-ті заңдастыру туралы алғашқы өтініш берілді, бірақ сот оны қабылдамады. 13 қарашада Варшава соты тек жұмысшылар ғана кәсіподақ құруға құқылы деп мәлімдеді. 1980 жылдың қараша айының соңында Варшава университетінің үмітсіз студенттері колледжді басып ала бастады, бірақ ректор Генрик Самсоновичтің делдалдық етуімен наразылық тоқтатылды.
The first request for legalization of the NZS was presented in the Provincial Court in Warsaw on October 20, 1980, but the Justice refused. On November 13, the Warsaw Court stated that only laborers were entitled to create trade unions. Desperate students of the Warsaw University began to occupy the college in late November 1980, but due to the mediation of rector Henryk Samsonowicz, the protest was terminated.
1981 жылы Лодзьдегі ереуілдер
1981 жылдың 11 қаңтарында Лодзь университетінің математика, физика және химия кафедрасының студенттері ереуіл бастады, ол 21 қаңтарда бүкіл колледжге таралды. NZS дереккөздерінің мәліметінше, бұл Еуропа тарихындағы студенттердің ең ұзақ жұмыс ереуілі болды, оған 10 000 студент қатысты. Тағы бір жеңілдік - міндетті марксистік-лениндік курстарды жою болды. Үкіметтің бірлестікті тіркеу туралы шешімін лодзь студенттерінің қошеметімен қарсы алды. Оқушылар орнынан тұрып, поляк әнұранын шырқады. Лодзь келісімі әлі күнге дейін студенттер үшін Гданьск келісімінің баламасы ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, Лодзьдегі студенттік ереуілдер коммунистік қызметтердің заңды құру себептерінің бірі ретінде аталды. 1981 жылдың қараша айының аяғы мен желтоқсан айының басында тағы бір маңызды оқиға болды. 25 қарашада Варшаваның Өртке қарсы қызмет офицерлері мектебінің студенттері өз колледжінің жоғары білім беру туралы заңға қарсы ішкі істер және әкімшілік министрлігіне тікелей бағынылуына наразылық білдіру үшін ереуілге шықты. Кадеттер полиция қызметінен босатуды және академиялық құқықтарды талап етті.
On January 11, 1981, students of the Mathematics Physics Chemistry Department of the University of Łódź began a strike, which on January 21 spread across the whole college. According to NZS sources, it was the longest occupational strike of students in the history of Europe, with 10 000 students participating. Another concession was the elimination of compulsory Marxist Leninist courses. The Government's decision to register the association was met by Łódź student's applause. The students stood up and sang the Polish national anthem. The Łódź Agreement is still regarded as the student equivalent of the Gdańsk Agreement. Furthermore, the student strikes in Łódź were mentioned by the Communist services as one of reasons for establishing the law. In late November and early December 1981, another important event took place. On November 25, students of Warsaw's School of Fire Service Officers went on strike to protest their college's being subjected directly to the Ministry of Interior and Administration versus the Higher Education Bill. The cadets demanded both an exemption from police duties, and academic rights.
Тыйым салу және қайта құру
Польшалық студенттер көп уақыт бойы еркіндікке ие бола алмады. Польшада әскери жағдай енгізілгеннен кейін 1981 жылы 5 ақпанда Ассоциацияға тыйым салынды, ал оның көптеген белсенділері тұтқындалды. НЗС жер астындағы, әсіресе Варшава, Вроцлав және Краков сияқты үлкен халық орталықтарында белсенді болды. Оның кейбір мүшелері, мысалы Варшавадан келген Теодор Клинцевич, үкіметті қарсы алуан түрлі түрдегі наразылықтарға белсене қатысты. Сонымен қатар, Лодзь университетінің заң факультетінің студенттері әскери тәртіпке қарсы тұрып, тәртіпсіздік полициясымен қатыгездікпен бұзылған отырыс ұйымдастырды. Польшаның көпшілігі оқу орындарында шабуыл жасалды, ал Краковта көшеде ұрыстар басталды. 1989 жылы маусымда өткен жартылай еркін сайлау кезінде NZS белсенді түрде "Солидарлық" кандидаттарына көмектесті. 1989 жылы 22 қыркүйекте Ассоциация қайта заңдастырылды, ол кезде Польшада Тадеуш Мазовецкийдің оппозициялық үкіметі билік жүргізді. 1990 жылдары NZS өзінің саяси қызметін шектеп, мәдени іс-шараларға, сондай-ақ ойын-сауыққа назар аударды. Жылдар бойы НЗС-ке 180 000-ға жуық адам мүше болды. Оның белсенділерінің көбісі қазір қоғам қайраткерлері, саясаткерлер, журналистер, бизнесмендер, суретшілер. Ең танымалдар арасында Дональд Туск, Грегорц Шетина, Вальдемар Павлак, Цезари Грабарчик, Богдан Здрожевский, Мацей Пляжинский, Марек Юрек, Влодзимиерц Юлиан Кораб Карпович, Ян Мария Рокита, Мацей Курон, Бронислав Вайлдштейн, Марцин Меллер, Пауэль Пискорский, Адам Билан, Тадеуш Новицки бар.
Polish students did not enjoy their freedom for long. Following the martial law in Poland, the Association was banned on February 5, 1981, and many of its activists were arrested. The NZS was still active in the underground, especially in large population centers, such as Warsaw, Wrocław and Kraków. Some of its members, such as Teodor Klincewicz from Warsaw, were actively involved in various forms of anti government protests. Also, students of the Law Department at Łódź University, in opposition to martial law, organized a sit in, which was brutally broken by the riot police. Most Polish colleges began a sit in, and in Kraków, street fights erupted. During the historic semi free June 1989 elections, the NZS actively helped Solidarity candidates. The Association was re legalized on September 22, 1989, when Poland was already ruled by the oppositional government of Tadeusz Mazowiecki. In the 1990s, NZS limited its political activities, concentrating on cultural events, as well as entertainment. Across the years, NZS total membership has been around 180 000. Several of its activists are now public figures politicians, journalists, businessmen, artists. Among the most prominent are Donald Tusk, Grzegorz Schetyna, Waldemar Pawlak, Cezary Grabarczyk, Bogdan Zdrojewski, Maciej Płażyński, Marek Jurek, Włodzimierz Julian Korab Karpowicz, Jan Maria Rokita, Maciej Kuroń, Bronisław Wildstein, Marcin Meller, Paweł Piskorski, Adam Bielan, Tadeusz Nowicki.