Кіріспе
Атипиялық антипсихотикалық дәрі
Кветиапин, басқа атауларының ішінде Seroquel деген атпен сатылады, шизофрения, екіполярлық бұзылыс және үлкен депрессиялық бұзылысты емдеу үшін қолданылатын атипиялық антипсихотикалық дәрі. Оның ұйықтату әсеріне байланысты жиі ұйқы көмекші құралы ретінде қолданылса да, мұндай қолданудың пайдасы оның қолайсыз жағымсыз әсерлерінен басым болмауы мүмкін. Ол ауыз жолымен қабылданады. Жалпы қолданыстағы дәрі ретінде қолжетімді. 2021 жылы АҚШ-та 10 миллионнан астам рецепт бойынша 62-ші жиі тағайындалған дәрі болды. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген.
Медициналық қолданыстар
Кветиапин негізінен шизофрения немесе екіұштылық (биполярлық) бұзылысты емдеу үшін қолданылады. Кветиапин шизофренияның оң және теріс симптомдарын емдеуге бағытталған.
Биполярлық бұзылу
Биполярлық бұзылысы бар адамдарда кветиапин депрессиялық эпизодтарды емдеу үшін; биполярлық I тәртібіне байланысты жедел маниялық эпизодтарды (монотерапия ретінде немесе литийге, вальпроатқа немесе ламотригинге қосымша терапия ретінде); жедел аралас эпизодтарды; және биполярлық I тәртібін сақтау емдеуі үшін (литийге немесе дивальпроэкске қосымша терапия ретінде) қолданылады.
Үлкен депрессиялық бұзылыс
Қуэтиапин жеке қолданғанда тиімді, алайда, седация көбінесе жағымсыз қосымша әсер болып табылады.
Альцгеймер ауруы
Кветиапин Альцгеймер ауруымен ауыратын адамдардағы алағайлықты азайта алмайды. Кветиапин егде жастағы деменциямен ауыратын адамдардың зиякерлік қабілеттерін нашарлатады, сондықтан оны қолдануға кеңес берілмейді.
Ұсынысты тоқтату
Британдық ұлттық формуласы антипсихотикалық препараттарды тоқтату кезінде жедел тоқтату синдромы немесе күрт рецидивтің алдын алу үшін оларды біртіндеп тоқтатуды ұсынады. Препаратты тоқтату кезінде көнуі, құсу және тәбет жоғалту жиі кездеседі. Басқа да белгілерге алаңдаушылық, тершеңдік және ұйқының бұзылуы жатуы мүмкін. Бұл емделіп жатқан аурудың қайталануына да алып келуі мүмкін. Сирек жағдайларда, препарат тоқтатылғанда кесек дискинезия дамуы мүмкін.
Өте көп дозалау
Көптеген жедел дозадан асып кету жағдайлары тек седацияға, гипотонияға және тахикардияға алып келеді, бірақ ересектерде жүрек аритмиясы, кома және өлімге соқтырған жағдайлар да болған. Дозадан асып кеткеннен аман қалғандардың сарысуындағы немесе плазмасындағы кветиапин концентрациясы көбінесе 1–10 мг/л аралығында болады, ал қайтыс болғандардың қандағы постмортемдік деңгейі 10–25 мг/л құрайды. Постмортемдік қандағы уытсыз деңгей шамамен 0,8 мг/кг-ға дейін жетеді, ал постмортемдік қандағы уытты деңгей 0,35 мг/кг-дан басталуы мүмкін.
Фармакокинетика
Кветиапиннің ең жоғары концентрациясы доза қабылданғаннан кейін 1,5 сағаттан соң жетеді.
Химия
Кветиапин төрт сақиналы қосылыс болып табылады және құрылымдық тұрғыдан клозапин, оланзапин, локсапин және басқа төрт сақиналы антипсихотиктерге ұқсас.
Синтез
Кветиапин синтезі дибензотиазепиноннан басталады. Лактамды алдымен фосфорил хлоридімен өңдеп дибензотиазепин алады. Жақшалы тізбекті енгізу үшін нуклеофилдік алмастыру қолданылады.
Ұзаққа созылған босату
AstraZeneca 2006 жылдың екінші жартысында шизофренияны емдеу үшін Америка Құрама Штаттарында, Канадада және Еуропалық Одақта кветиапиннің ұзақ әсерлі нұсқасына жаңа дәрілік препаратқа өтініш берді. AstraZeneca 2017 жылға дейін ұзақ әсерлі кветиапинді нарыққа шығарудың эксклюзивті құқығын сақтады. Ұзақ әсерлі кветиапин негізінен Seroquel XR деген атпен сатылады. Басқа саудалық атаулары – Seroquel Prolong, Seroquel Depot және Seroquel XL.
2007 жылдың 18 мамырында AstraZeneca компаниясы АҚШ-тың FDA мекемесі Seroquel XR-ді шизофренияны жедел емдеуге мақұлдағанын хабарлады. 2007 жылғы екінші тоқсанның табыс туралы конференциясында AstraZeneca компаниясы 2007 жылдың тамызында АҚШ-та Seroquel XR-ді іске қосу жоспарларын жариялады. Алайда, Seroquel XR АҚШ дәріханаларында тек 2007 жылдың 16 қарашасында FDA шизофренияны емдеу үшін, соның ішінде аурудың жедел сатысында Seroquel XR-ді пайдалануға рұқсат бергеннен кейін ғана қолжетімді болды. Компания Seroquel XR-ді шығаруды кейінге жылдыру себебін түсіндірген жоқ. Health Canada 2007 жылдың 27 қыркүйегінде Seroquel XR-ді сатуға рұқсат берді. 2008 жылдың қазан айының басында FDA биполярлық депрессия мен биполярлық манияны емдеу үшін Seroquel XR-ді мақұлдады. AstraZeneca компаниясы мәлімдегендей, Seroquel XR – "биполярлық аурумен байланысты депрессиялық және маниакалды эпизодтарды күндіз бір рет жедел емдеуге FDA-ның мақұлдаған алғашқы дәрісі". 2008 жылдың 31 шілдесінде Калифорния штатының Фримонт қаласында орналасқан Handa Pharmaceuticals компаниясы FDA-ның кветиапин фумаратының ұзартылған босатылу таблеткаларына арналған қысқартылған жаңа дәрілік препарат өтінімін ("ANDA") қабылдағанын хабарлады, бұл AstraZeneca компаниясының SEROQUEL XR дәрісінің генериктік нұсқасы. 2008 жылдың 1 желтоқсанында Biovail компаниясы FDA компанияның ұзақ әсерлі кветиапиннің өзінің нұсқасын нарыққа шығаруға арналған ANDA өтінімін қабылдағанын мәлімдеді. Biovail компаниясының ұзақ әсерлі таблеткалары AstraZeneca компаниясының Seroquel XR дәрісімен бәсекелеседі. 2008 жылдың 24 желтоқсанында AstraZeneca акционерлеріне FDA компанияның депрессияны емдеу үшін ұзақ әсерлі кветиапиннің қолданылу аясын кеңейту туралы өтінішіне қосымша ақпарат сұрағанын хабарлады.
Регламенттік мәртебе
Құрама Штаттарда Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) кветиапинді шизофренияны, биполярлық бұзылысқа (биполярлық манияға) байланысты жедел маниакалды эпизодтарды және биполярлық депрессияны емдеуге бекітті. 2009 жылы кветиапин XR ірі депрессиялық бұзылысты қосымша емдеу ретінде мақұлданды. Кветиапинге АҚШ-тың FDA-сынан шизофренияны емдеуге алғашқы рұқсат 1997 жылы берілді. 2004 жылы манияға байланысты биполярлық бұзылысты емдеу үшін екінші рұқсатын алды. 2007 және 2008 жылдары кветиапиннің жалпылама алаңдаушылық және ауыр депрессияны емдеудегі тиімділігі зерттелді. Өнімнің патенттік қорғанысы 2012 жылы тоқтады, бірақ бірқатар аймақтарда ұзақ әсерлі түрі 2017 жылға дейін патентпен қорғалды.
Сот іс-әрекеттері
2010 жылдың сәуірінде АҚШ Әділет департаменті Astra Zeneca компаниясына Seroquel дәрісін мақұлдамаған жағдайларда қолдану үшін агрессивті маркетинг жасағаны үшін 520 миллион доллар айыппұл салды. AstraZeneca компаниясына қарсы шамамен 10 000 сот талабы берілді, онда кветиапиннің нашарлауынан сөйлеу қиындықтары, созылмалы ұйқысыздық және тіпті өлімге дейін салдары болғаны айтылуда.
Дау
2004 жылы Дэн Маркинсон есімді жас жігіт Миннесота университетінде даулы Seroquel клиникалық сынағы кезінде, сот шешімімен міндетті түрде емделуде болғанда, өз-өзіне қол жұмсады. Миннесота университетінің биоэтиктер тобы бұл сынақта алаңдатарлықтай көп этикалық бұзушылықтар болғанын мәлімдеді.
Nurofen Plus-пен қақтығысу жағдайы
2011 жылдың тамызында Ұлыбританияның Дәрілік заттар мен денсаулық сақтау өнімдерін реттеу агенттігі (MHRA) Nurofen Plus кейбір партияларында Seroquel XL таблеткалары кездесетіні туралы хабарламалардан кейін 4-санаттағы дәрілік препарат туралы ескерту жариялады. 4-санаттағы дәрілік препарат туралы ескертуден кейін Reckitt Benckiser (UK) Ltd компаниясына Nurofen Plus таблеткаларының тағы екі партиясының қаптамаларында бұрыс пластинкалар туралы қосымша хабарламалар келіп түсті. Жаңа партиялардың бірі Seroquel XL 50 мг таблеткаларын, ал екіншісі Pfizer компаниясының Neurontin 100 мг капсулаларын қамтыды. MHRA-ның Ақаулы дәрілік заттарды есептеу орталығымен (DMRC) келіссөздер жүргізгеннен кейін, Reckitt Benckiser (UK) Ltd компаниясы кез келген мөлшердегі Nurofen Plus таблеткаларының жарамдылық мерзімі өтпеген барлық қалдықтарын қайтарып алу туралы шешім қабылдады, нәтижесінде 1-санаттағы дәрілік препарат туралы ескерту жарияланды. Кейіннен бұл зақымдануды бір клиент дүкенде жасағаны анықталды.