Кіріспе
1927 жылғы қылмыстық іс француз пароходы Лотус ісі - Халықаралық Соттың тұрақты сотының алдында Франция мен Түркияға қатысты халықаралық құқықтық іс. Бұл іс халықаралық құқықта "Лотос принципі" деп аталатын принципті орнату үшін белгілі.
the French steamer
The Lotus case was an international legal case involving France and Turkey in front of the Permanent Court of International Justice. The case is known for establishing the so called "Lotus principle" in international law.
Өмірбаян
1926 жылы 2 тамызда S.S. Lotus француз пароходы мен S.S. Bozkourt түрік пароходы Митиленнен (Грекия) солтүстікке қарай соқтығысты. Апат салдарынан "Бозкурт" кемесі "Лотус" кемесімен жарылып, сегіз түрік азаматы суға батып кетті. Түркия "Лотус" кемесінің капитаны Демонс мырзаны тұтқындады; кейіннен ол түрік соттарымен апат салдарынан болған залал мен өлім үшін айыпталды және сотталды.
PCIJ-ге шағымдану
Франция Түркияның әрекеттеріне наразылық білдіріп, қылмыс ашық теңізде жасалғандықтан, мырза Демонсқа қатысты кез келген айыптаулар туындайтын мемлекеттің, яғни француз сот жүйесінің құзырына тиесілі деп мәлімдеді. 1927 жылдың 7 қыркүйегінде бұл іс Біріккен Ұлттар Ұйымының алдыңғы ісі - Ұлттар Лигасының сот тармағы - Халықаралық Соттың Тұрақты сотына ұсынылды. Франция Түркияны халықаралық құқықтарды бұза отырып, Демонс мырзаны заңсыз тұтқындады деп айыптады. Франция өз позициясын қолдауға арналған кем дегенде мемлекеттік практиканы көрсетуге тырысқан сот үкімін ұсынды. Алайда бұл екі жағдайда да бір мемлекеттің туын көтерген кемелер қатысты. Сондықтан, Сот, көпшілік дауыспен, Франция ұстанымын қабылдамады, бұл ретте халықаралық құқықта бұған қатысты ереже жоқ деп мәлімдеді.
Лотос принципі
Халықаралық құқықтың негізі ретінде қарастырылатын "Лотос" принципі немесе "Лотос" әдісі бойынша егемен мемлекеттер белгілі бір тыйым салуға қайшы келмейтін жағдайда, қалағандай әрекет ете алады. Бұл принципті - Лотус ісі болашақта ашық теңіздегі адамдарға қатысты юрисдикция мәселесін көтеретін оқиғаларға қолдану Ашық теңіз туралы конвенцияның 11-бабымен өзгертілді. Женевада өткен конвенцияда ашық теңізде болған оқиғалар бойынша теңізшілерге тек қана туы бар мемлекет немесе қылмыскер деп саналатын мемлекет ғана билік ететіндігіне баса назар аударылды.
Халықаралық құқықтың кейінгі дамуы
Бұл "барақ мемлекетінің қағидаты" кейіннен БҰҰ теңіз құқығы туралы конвенциясында (UNCLOS) де, мысалы, 92-бапта және қоршаған ортаны қорғау заңнамасын орындау бойынша 217-бапта жүзеге асырылды. Бұл принцип Америка Құрама Штаттарының Халықаралық қылмыстық соттың (ХІС) болуына қарсылық білдіруіне қарсы дәлелдемелерде де қолданылған.
Махмұт Есет Бозқұрт
Түркия тарапынан сотқа әділет министрі Махмут Эсат Бозкурт келді. 1934 жылы Түркия ресми тегін қабылдау жүйесін қабылдаған кезде Махмут Есат Бозкурт тегін таңдады.
Ресурстар
The Case of The S. S. Lotus шешімнің толық мәтіні The Case of The S. S. Lotus French and English version combined Spanish version / Versi ́çon en español
The Case of The S. S. Lotus combined French and English version
The Case of The S. S. Lotus Spanish version / Versi´çon en español