Кіріспе

Әлеуметтік қашықтық - бұл қарым-қатынас зерттеулеріндегі теория, ол адамдардың басқаларды бұқаралық ақпарат құралдарының әсеріне олар шын мәнінде қарағанда көбірек бейім деп санауға бейімделуіне қатысты. Бұл үрдіс үшінші тұлға әсерінің негізі болып табылады, бұл құбылысты алғаш рет Дэвисон анықтады және зерттеді (1983). Содан бері көптеген зерттеулер Дэвидсонның (1983) "коммуникацияның әсерін бағалауға тырысатындардың көзқарасы бойынша оның ең үлкен әсері 'мен' немесе 'сіз' емес, 'олар' - үшінші тұлғалар" деген сөзін тудырды. "Мен" және "сіз" бір санатқа жатқызылса да, өз-өзіңіз бен достарыңыз бен сүйіктілеріңіз сияқты жақын адамдар арасында белгілі бір арақашықтық бар екені айтылады (Tsfati & Cohen, 2004). "Мен және сіз" мен "олар" немесе басқалар арасында бірлік ретінде айқын алыстастық бар.

Әлеуметтік қашықтық

Әлеуметтік қашықтық ұғымын алғаш рет социолог Эмори Богардус (1925) енгізді, ол оны адамдар бір-біріне қатысты түсінеді және сезінеді деген дәрежесі деп атады. Әлеуметтік қашықтық құбылысын Дэвисонның (1983) үшінші тұлғалық қабылдауының бір аспектісі деп қарастыра отырып, Перлофф (1993) оны күрделі айнымалы ретінде түсіндірді, оның ішінде ұқсастық, таныстық және сәйкестендіру бар, және әлеуметтік қашықтықты тұжырымдауға кем дегенде екі түрлі жол бар екенін атап өтті. Біріншіден, әлеуметтік қашықтық - "мен сияқты" дегеннен "мен сияқты емес" дегенге дейінгі үзіліс. Екіншіден, әлеуметтік қашықтық аудиторияның әртүрлілігі мен көлемін көрсетеді. Перлофф (1993), үшінші тұлға әсерінің 16 зерттеуін қарап, гипотетикалық басқалар кең мағынада анықталған кезде құбылыстың ұлғаятынын мойындады. Осылайша, Перлоффтың (2002) сөздері бойынша, әлеуметтік қашықтықтың түйіні "өзін-өзі және басқаларды салыстыру арасындағы арақашықтықтың өсуімен өзін-өзі бағалаудағы айырмашылықтар шамамен өседі деген түсінік". Әлеуметтік қашықтықтың салдары медиа әсерінің бар-жоғына байланысты емес, бұл қабылдау құбылысы. Өзгелерге және өзіне әсерін бағалау үшін Брозиус пен Энгель (1996) үш тәуелсіз айнымалыдан тұратын сауалнама жасады: бірінші адам; үшінші адам, жақын қашықтық; және үшінші адам, алыс қашықтық. Басқаша айтқанда, Брозиус пен Энгел психологиялық қашықтықты өзгертті және "алыстан" басқалар үшін әсерлер үлкен екенін тапты. Сонымен қатар, үшінші тұлға әсері өздігінен жоғары жастағы және жоғары білімді адамдар арасында айқын көрінеді. Коэн, Муц, Прайс және Гунтер (1988) Стэнфорд студенттері медиа әсерін Стэнфордтың басқа студенттеріне қарағанда өздеріне аз әсер ететінін байқады; сонымен қатар, басқа калифорниялықтар "басқа Стэнфорд студенттерінен" медиа әсеріне бейімделген деп саналды. Осыған ұқсас зерттеу (Гунтер, 1991) Миннесота университетінде жүргізілді және әлеуметтік қашықтық құбылысы қолдау тапты. Топтар кеңінен анықталған сайын (Миннесота университетінің басқа студенттері, Миннесотаның басқа тұрғындары), қатысушылардың топтарға медиа әсерін қабылдау деңгейі өсті. Саяси сәйкестендіруге қатысты үшінші тұлға әсерін зерттеген Дак, Хогг және Терри (1995) өзін-өзі танудың басқа да айырмашылықтары медиа осалдықта өзін-өзі және басқалар арасындағы субъективті әлеуметтік қарым-қатынастың әсеріне ие екенін және өзін-өзі бағалау, әлеуметтік сәйкестік және басқалардан айырмашылық сияқты мотивациялық қажеттіліктермен реттелетінін анықтады. Басқа зерттеушілер (мысалы, Бургер, 1981; Шленкер және Миллер, 1977) өз-өзіне қызмет ету бейімділіктері жақын достары мен туыстарын өз-өзіне жалғау ретінде қарастыратынын, ал "басқа" сияқты бүктелген санат адамдардың санасында стереотиптерді оятатынын ұсынды (Перлофф және Фетцер, 1986). Бірнеше зерттеуден кейін әлеуметтік қашықтық ұғымы "әлеуметтік қашықтықтың нәтижесі" ретінде бекітілді (Meirick, 2005). Перлоффтың шолуы бойынша (1999) әлеуметтік қашықтық туралы түсінікті сынаған 11 зерттеудің 9-ы оны растады, бұл құбылысты "үшінші адамның әсерінің күші байланысты болатын тағы бір фактор" деп атап өтті.