Кіріспе
Мексикалық академик (1645-1700) Дон Карлос де Сигуенза и Гонгора (14 тамыз 1645 - 22 тамыз 1700) - Жаңа Испанияның (Мексико қаласы) жаңа әлемдегі испан вице-корольдігінде туған алғашқы үлкен зиялылардың бірі. Ол жаңа Испанияны ескі Испанияға қарағанда жоғары бағалаған креол патриоты еді. Ол полимат және жазушы, көптеген отаршылдық үкімет пен академиялық лауазымдарды атқарды. Сигуенца мексикалық да Винчи ("Мексикалық да Винчи") деп саналады.
Don Carlos de Sigüenza y Góngora (August 14, 1645 – August 22, 1700) was one of the first great intellectuals born in the New World Spanish viceroyalty of New Spain (Mexico City). He was a criollo patriot, exalting New Spain over Old. A polymath and writer, he held many colonial government and academic positions. Sigüenza is considered the da Vinci mexicano ("Mexican da Vinci").
Ерте өмір
Сигуенза 1645 жылы Мехико қаласында туған, оның анасы Дон Карлос де Сигуенза и Бенито, бастапқыда Мадридтен, және Дона Дионисия Суарес де Фигероа и Гонгора, Испанияның Севилья қаласында туған, оны үлкен Дон Карлос 1640 жылы Жаңа Испанияға келгеннен кейін кездестірді. Сигуенца тоғыз бауырластың екіншісі және біріншісі болды. Ол анасы арқылы атақты испан барокколық ақыны Луис де Гонгорамен туысқан. Ол Испанияның патша отбасының мұғалімі болған әкесімен математика мен астрономияны зерттеді.
Иезуиттерден қуу
Сигуенца 17 тамызда Иса қоғамына жаңадан келген адам ретінде кірді, 15 тамызда 1662 жылы Тепотзолан қаласында қарапайым ант берді. Бірақ 1668 жылы иезуиттерден шығарылды, өйткені ол қайта-қайта иезуиттердің өсиеттерін бұзып, түнде жасырын шығып жүрді. Ол өкінді және қайтадан қабылдануды өтінді, бірақ иезуиттердің басшысы, орденнің генералы, оның өтінішін қабылдамады, "Бұл адамның шығарылуының себебі, ол өзі мойындағандай, өте жаман, сондықтан ол бұл игілікке лайық емес [қайта қабылдануға]". Бұл жұмыстан босату оның үлкен өкініші мен беделін ғана емес, сонымен қатар ол өмірінің қалған бөлігінде қаржылық жағынан қауіпсіз болмақ дегенді білдірді. Ол шіркеудің немесе тұрақты табыстың жоқ діни қызметкері болды, сондықтан өмір бойы іздеген бірнеше лауазымдар өзін және оның бүкіл отбасын қамтамасыз ету үшін болды, олардың барлығы, соның ішінде әкесі, өмірінің соңына дейін оған тәуелді болды. 1673 жылы діни қызметкер болып тағайындалды.
Ғылымдағы мансап
Ол иезуиттерден босатылғаннан кейін Реал-и-Понтифициал-Универсидад-де-Мексикода (Мексиканың Корольдік және Папалық университеті) оқыды, математикада үздік шықты және ғылымдарға өмір бойы қызығушылық танытты. Математика және астрология факультетінде орын табылғанда (оны ұстаған кезде ол негізінен астрономияны оқытты), Сигуенца сол пәндер бойынша докторлық дәрежесі болмаса да, оған үміткер болуға тырысты. Оның тіпті бәсекеге қабілетті болатыны анық емес еді, бірақ Сигуенца мұны сәтті дәлелдеді. Университеттерде лауазымдарға орналасу оппозиция немесе кандидаттар арасындағы бәсеке арқылы жүзеге асырылды. Сұрақ қойылып, үміткер 24 сағат ішінде жауап беруі керек еді. Кейде жұлдызды жазушылар немесе рингерлер жаттығуды аяқтады және Сигуенца өзінің басты бәсекелесінің лауазымына және Сигуенцаның тіпті бәсекеге түсе алмайтынын дауыстап айтқан адамға бәсеке кезінде алаяқтыққа жол бермеу үшін бақылауда болу керектігін сәтті дәлелдеді. 1672 жылы 20 шілдеде математика және астрология кафедрасына тағайындалды. Оның профессорлық қызметіне байланысты әр түрлі тақырыптар бойынша зерттеулер жүргізуіне байланысты сабаққа жиі қатыспауы және қаржылық себептермен басқа да міндеттерді атқаруы себеп болды. Оның өмірбаянын жазғандардың бірі оның университетте болмаған себебі астрологияны жек көруі болуы мүмкін деп болжайды, ол оны "шайтандық өнертабыс және содан кейін ғылымға, әдіске, принципке және шындыққа жат" деп қарастырды. 1681 жылы Сигуенца "Философиялық манифест кометаларға қарсы, олардың Тимидтегі билігінен айырылды" атты кітабын жазды. Онда ол кометаларды апатты оқиғалармен байланыстыратын ырым-жырымдардың жақындауынан қорқынышты жоюға тырысты; жұмыста ол астрология мен астрономия салаларын ажыратуға қадамдар жасайды. Жаңа Испанияға солтүстік шекарада ізгі хабарды уағыздау үшін келген тирольдік иезуит Еусебио Кино, Сигуензаны Мексикадағы үйінде кездестірді. Екі адам да 1680 жылы кометаны байқаған және екеуі де осы құбылысқа қатты қызықты. Екі арасындағы жылы сезімдер тез арада қызады, Сигуенца Киноның мексикалық туылған испандардың (креолдардың) білім деңгейін төмендеткеніне сенді. Кино Сигуензаның кометалар туралы пікірін нақты атамай, қатты сынға алды. Киноның сын-пікірлері олардың аспандағы қалыптасқан астрономиялық / астрологиялық сенімге қайшы келгені болды. Сигуенца Коперник, Галилей, Декарт, Кеплер және Тихо Браге сияқты авторларды жиі келтіреді. 1690 жылы Сигуенца өзінің бұрынғы жұмысын қорғау үшін "Libra Astronómica y Filosófica" атты еңбегін жариялады; бұл оның басқа көптеген жазбаларынан айырмашылығы, ол қолжазба түрінде қалды, өйткені ол оларды жариялауға мүмкіндік бермеді. Ол Киноға тікелей шабуыл жасап, былай дейді: "Мен осы арқылы оның құрметі [Кино] немесе кез-келген басқа математик, тіпті ол Птолемей болса да, осы ғылымдарда догмаларды орната алмайды, өйткені онда ешқандай билік жоқ, тек дәлел мен демонстрация ғана бар". Теология "Ғылымдар патшасы" деп аталды, бірақ Сигуензаның ұстанымы қазіргі замандағы ғылымның жағында.
Корольдік географ
1680 жылдары ол бүкіл Жаңа Испанияның алғашқы картасын дайындады, ол жоғары бағаға ие болды және кеңінен көшірілді. Сондай-ақ, Мексика алқабының гидрологиялық карталарын да жасаған. 1692 жылы король Карл II оны колонияның ресми географы етіп тағайындады. Патшалық географ ретінде ол 1692 жылы Флорида штатының Пенсакола шығанағына экспедицияға Андрес де Пездің командалығымен француздардың басып кіруіне қарсы қорғанысты шекараларды іздеуге қатысты. Ол Пенсакола шығанағы мен Миссисипи өзенінің сағасын картаға түсірді: 1693 жылы ол жерді Descripción del seno de Santa María de Galve, псевдоним Panzacola, de la Mobila y del Río Misisipi деп сипаттады. 1698 жылы Пенсакола шығанағын отарлауға арналған испандық әрекеті француз флотының келуімен бұзылып кеткен кезде, экспедиция басшысы Андрес де Ариола француз әрекеттерін қоздыруда Сигуензаны кінәлады. 1699 жылы ол осы айыптауларға қарсы өзін сәтті қорғады.
Басқа да кәсіби іс-әрекеттер
Профессор ретінде алатын кішігірім жалақысын толықтыру үшін ол басқа да бірнеше лауазымға орналасты. Ол 1682 жылдан өлімге дейін Hospital del Amor de Dios (қазіргі Academia de San Carlos) ауруханасының капелланы болды. Бұл лауазым оған тұрғын үймен қамтамасыз етті, бұл оның қаржылық жағдайына байланысты үлкен пайда болды. Сондай-ақ, бұл - белгіленген ақыға арналған құлшылық етуден тұрақты табыс. Сондай-ақ, ол Мексиканың архиепискобы Дон Франсиско де Агиар и Сейхастың бас қайыршысы болып қызмет етті, кедей әйелдерге қайыр-садақа таратты, бұл "хатын-келіншекті жек көретін прелатқа төтеп бере алмады". 1690 жылы Сигуенца Латын Америкасының алғашқы романы болып саналатын қарақшы тұтқындық туралы баяндама жариялады, Алонсо Рамирестің бақытсыздықтары. Алайда Фабио Лопес Лазаро (2007, 2011), Хосе Ф. Бускалья (2009, 2011) және А. Маргарита Пераза Ругли (2013) тапқан жаңа мұрағаттық деректер Филиппин аралдарында ағылшын пираттары тұтқындаған Пуэрто-Риколық адамның бұл керемет оқиғасы - тарихи оқиға, ойдан шығарылған емес екенін дәлелдейді. Мұрағаттық құжаттарда Рамирестің өмір сүргенін, оның Мексика қаласында үйленгенін, сондай-ақ 1687 жылы тұтқындалғанын, қарақшылармен өмір сүргенін (әсіресе Уильям Дампиер), олармен ынтымақтастық жасағанын және 1690 жылы Мексикаға оралғандығын растайтын ондаған куәгерлердің мәліметтері бар. Сол кезде испан отаршылдық билігі Алонсоны қарақшылыққа күдікті деп санайды. Лопез Лазаро Рамирестің тарихи өмір сүруі, оның Жаңа Испанияның вице-королімен кездесуі және 1690 жылы Лос-инфортуниос жазғаны туралы мұрағаттық дәлелдерді алғаш рет (2007 жылы жарияланған) тапты. Лопес Лазаро мен Бускальяның зерттеулері кітапты зерттеудің бір ғасырдан астам уақытында ең маңызды табыстар болып табылады. Жаңа мұрағаттық деректерге сүйенсек, Алонсо Рамирездің "Бақытсыздықтары" шығармасын жазуда Сигуензаның басты рөлі Алонсоның қарапайым әңгімесін жоғары әдеби шығармаға айналдыруда болды. Лопез Лазароның талдауларына сәйкес, бұл кітап Испанияның Людовик XIV-ге қарсы соғысы кезінде Мадридтің француз отаршылдарына және олардың пираттық әріптестеріне қарсы күреске деген міндеттемелерін нығайту үшін, сонымен қатар Испанияның сенімді емес ағылшын және голланд одақтастарына қатысты ескерту үшін тапсырылды. Сол басылымда Бускалья Мексиканың Юкатан жағалауындағы Пунта-Эрадурадан Рамирес фрегатының кеме апатын тапқаны туралы нақты дәлел келтіреді.
Сор Хуана Инес де ла Крузбен достық
XVII ғасырда Мексика қаласында екі ғалым болды, Дон Карлос де Сигуенза и Гонгора және Дона Хуана Инес де Асбадже и Рамирес де Сантильяна, кейінгі ұрпаққа иеронимдік монах, Сор Хуана Инес де ла Круз ретінде белгілі. Екі адамның қай кезде танысқаны белгісіз, бірақ олар бір-бірінен аз қашықтықта тұрды, ол Амор-де-Диос ауруханасында, ал ол - вице-король сотында өткізген уақытынан кейін ант берген монастырда. Сор Хуана монастырьға кірмегенмен, иеронимдіктар ережесі жеңілдетілген және монахтар монастырьдағы локуторийде немесе арнайы әңгімелесу бөлмесінде қонақтарды қабылдай алатын. "Оныншы муза" деп аталатын ол айтарлықтай ақылды және ақын болған және өзінің ғылыми зерттеулерінде Сигуенцадан жігер алған. Олардың әрқайсысы билік шеңберінде танымал болды және Жаңа Испанияға жаңа вице-король келген кезде, әрқайсысына оны қарсы алу үшін триумф аркасын жобалау тапсырылды, бұл екеуіне де үлкен құрмет. Сор Хуананың соңғы жылдары өте қиын болды, ал 1695 жылы ол қайтыс болғанда, Сигуенца оның жерлеу рәсіміне арналған мақтау сөзін айтты. Бұл сөйлеудің мәтіні қазір жоғалып кетті, бірақ 1680 жылы ол оны мақтаған болатын: "Оның о'ертопс [шүкіршілігінің] жоғарылауына дейін көтеріле алатын ешқандай қалам жоқ. Сор Хуана Инес де ла Круз тек әлеммен бірге аяқталады".
Икстлильхокитль-Сигуенца-Ботурини жинағы
Сигуенца Мексиканың түпкүллі халқының өткеніне қатты қызығушылық танытты және 1668 жылы иезуиттерден шығарылғаннан кейін науатль тілін үйрене бастады. Ол кітаптар мен жергілікті мәдениетке қатысты басқа да материалдарды жинады. Сигуенца Дон Хуан де Альвадағы Альва Икстлильхошитльге Сан-Хуан Теотиуакандағы үлкен пирамидалар маңындағы иеліктерін тартып алуға тырысқан испандарға қарсы сот ісімен көмектесті. Дон Хуан Сигуензаның көмегіне ризашылық білдіріп, оған өзінің тарихшы әкесі Дон Фернандо Альва Икстлильхохитльдің қолжазбалары мен кодекстерін сыйлады. Бұл оның патша ата-бабалары мен Текскоко патшаларының құжаттарынан тұратын бай жинақ еді. 1668 жылы Сигуенца ацтек тарихы мен толтек жазуын зерттей бастады. 1650 жылы Альва Истлильхочиттл қайтыс болғаннан кейін ол құжаттар жинағын мұра етті және өмірінің соңғы жылдарында Мексика тарихын үздіксіз зерттеуге арнады. Өлер алдындағы өсиетін жазғанда, Сигуенца өзінің кітапханасының тағдыры туралы қатты уайымдаған, өйткені оның "жинағы үлкен ауырсыну мен қамқорлыққа және едәуір ақшаға шықты". Оның бастапқы ниеті - кітапханасын Еуропаның қоймаларына, соның ішінде Ватикан мен Эскориалға және Флоренция герцогының кітапханасына беру еді, бірақ ақырында ол оларды Сан-Педро және Сан-Пабло колледжіне қалдырды. Ол әсіресе өзінің жинағындағы жергілікті материалдар туралы уайымдаған. Сигуенца қайтыс болғаннан кейін осы құжаттармен не болғанын білу үшін Лоренцо Ботурини Бернадуччиді қараңыз.
Гваделупаның құдайы
Сигуенза жазған Үнді көктемі, оның толық атауы испан тілінде Primavera indiana, poema sacrohistórico, idea de María Santíssima de Guadalupe (1662). Бұл еңбек XVII ғасырдың ортасында Гвадалупаның құдайы Мәриям туралы жазбалардың көбеюіне ықпал етті. Сигуенза Гваделупаны, әсіресе креол патриотизміне көмектесудегі рөлін мақтап жазды. Бұл құжаттар арасында 1531 жылы Гвадалупедегі біздің ханым ретінде Марияның пайда болуын растайтын "карта" (кодекс) болды, оны Луис Бесера Танко 1666 жылы пайда болу дәстүрін қорғаудың кіріспесінде көргенін мәлімдеді. Гуадалупа туралы Сигуенцаның жазбалары көп болған жоқ, бірақ ол Бесера Танко мен Франсиско де Флоренсияны тақырыпты зерттеуге шақырды. Осы ертедегі құжаттармен байланысты болғандықтан, Сигуенца Гваделупа оқиғасының дамуында маңызды рөл атқарды. Ол Ежелгі Анаға құлшылық етіп, 1662 жылы оған арнап парнассиандық өлеңдер жазған. Бірақ оның аян тарихына әсер еткен ең маңыздысы - Никан мопохуасын, яғни аңыздың науаль тіліндегі аудармасын Антонио Валериано жазған деген пікірін білдіргені, бұл пікір әлі күнге дейін сақталып келеді. Ол Никан мотеспанасының авторы ретінде Фернандо Альва де Икстлильхокитті анықтады. Бұл мәлімдемені Франсиско де Флоренсияның "Пользестр Мексика" атты еңбегі қозғап, ол түпнұсқадағы науаль тіліндегі жазбаны францискандық Фрай Джеронимо де Мендиета жазған деп мәлімдеген.
1680 жылы креол патриотизмі және вице-корольді қарсы алу үшін триумф аркасы
1680 жылы оған жаңа вице-король Серда и Арагонның келуіне арналған триумф аркасын жобалау тапсырылды. Сора Хуана Инес де ла Крузға басты алаңның немесе Зокалоның жанында Санто-Доминго алаңында тұрғызылған жалғыз басқа бір ғимаратты жобалау тапсырылды. Жеңіс аркаларының суреті сақталғаны белгісіз, бірақ Сигуенца мен Сор Хуана екеуі де жұмыстардың сипаттамасын жазды. Сигуензаның еңбегі "Мексиканың аса асыл императорлық қаласы тұрғызған арканы әшекейлейтін Мексика империясының ежелгі монархтарында байқалған билеушіге тән саяси ізгіліктердің театры" деп аталды. Сигуензаның атағы жаңа вице-корольге оның биліктегі қызметі Мексика монархтарының ұзақ кезеңіне жататынын білдіру үшін жасалды. Ацтектердің он екі билеушісінің бейнелері дуалдың үстінде орналасқан. Сондай-ақ, Сигуензаның айтуынша, Хуицилопочтли құдай емес, "Анауак провинцияларын іздеу үшін оның бұйрығымен жасалған сапарда мексикалықтардың басшысы және жетекшісі" болған. Сигуензаның ағаштан жасалған алып аркасы (биіктігі 90 фут, ені 50 фут) креол патриотизмінен көрініс тапқан, ацтектердің гүлденуін өздерінің патриоты үшін мақтаныш көзі ретінде қабылдады. Ол "бір кезде мексикалық монархтар ұмытылып қалған күлден қайта туылып, Батыс фениксі сияқты атақ-даңқпен мәңгілікке сақталады" және "батыр императорлық қасиеттері" бар деп танылады деп үміттенді. Сигуенза Сор Хуананың жобалаған аркасын мақтады, бірақ оның Нептун тақырыбын аңызға айналдырды және "креол патриотизміне үлес қосатын" нақты тақырыпты білдірмеді.
Ежелгі мексикалықтар туралы түсініктер
Сигуензаның ежелгі мексикалықтар туралы идеялары Альва Истлильхохитльдің аса құнды қолжазбаларынан хабардар болды, бірақ ол мексикалықтардың шығу тегі туралы өз идеяларын да дамытты. Ол испандықтардың тұсында Теотиуакандағы Күн пирамидасының айналасын қазып көрген алғашқылардың бірі болды. Ол итальяндық саяхатшы Джованни Франческо Джемелли Карериді сол ежелгі жерге алып барды. Сигуензаның ежелгі мексикалықтардың шығу тегі туралы идеяларына ежелгі Мысырды барлық табиғи даналықтың көзі деп санайтын неміс иезуиті Афанасиус Кирхер әсер етті. Сигуенца Кирхердің идеяларын қабылдады және жаңа вице-корольдің келуі үшін оның триумф аркасын қоса жүретін "Патша құрайтын саяси ізгіліктер театры" атты басылымда "оның Мексикалық үндістер Мысырдың негізін қалаушы және билеушісі Мисраимнің ұлы Нафтухимның ұрпақтары екенін батыл жариялады" және Нафтухим Мысыр отаршылдары мекендеген Атлантиданың билеушісі Нептунның атауының өзгеруі екенін мәлімдеді. Сигуенца, сондай-ақ Торкемадаға қарсы, Қасиетті Тома елші Мексиканы евангелизациялады және оны Кетцалькоатлмен бірдейленді деп сенді. Ол батыстың Феникс деп аталатын кітапшасын жариялады. Кетцалькоатль есімімен табылған Сент-Томас басылып шығарылады, бірақ ол оны жазды ма, жоқ па, белгісіз, өйткені Сигуензаның көптеген еңбектері тек атаулары ғана қалды.
1692 жылы Мехикодағы тәртіпсіздік
Мексикадағы испан халқының аз үлесін, ал индейлер мен аралас нәсілді касталардың саны аз екенін және испан билігіне он алтыншы ғасырдың басында қол жеткізгеннен бері аз сын-қатерлер болғанын ескерсек, 1692 жылы 8 маусымдағы үлкен көтеріліс испандықтар үшін шоқ болды. Үндістер мен касталардың толқыны патша ордасы мен қалалық кеңестің (cabildo немесе ayuntamiento) ғимаратын ішінара қиратты. Суретші Кристобаль де Виллалпандоның 1696 жылғы Зокало кескіні әлі күнге дейін жау қоқан-лоқысының оны өртеп жіберуге тырысуынан вице-король сарайының зақымдануын көрсетеді. Сигуенца ұзақ "төсектес, жан-жақты баяндады, сонымен қатар драматикалық оқиғаларға өзінің реакциясын қызықты сипаттады". 1692 жылы Жаңа Испанияда қатты құрғақшылық болды. Тақ астананың жалпы сатып алу аймағынан тыс жүгері көздерін іздеді, бірақ жүгері бағасы айтарлықтай өсті. Бұл кедейлерге қатты азық-түлік тапшылығын туғызды. Елордада шиеленістер едәуір көтеріліп, вице-король де, архиепископ та, өтініш берушілердің көпшілігі заңды билік ретінде оларға жүгінген кезде, олармен тікелей кездесуге келмейді. Ресми тұрғыдан көру немесе көмек уәдесі берілмеуіне байланысты, көпшілік тас лақтырып, астананың басты алаңындағы негізгі ғимараттарды өртеп жіберді. Сигуенца өз өмірін қауіпке тіге отырып, мұрағаттағы құжаттардың көпшілігін және кейбір суреттерді сақтап қалды. Бұл акт басқа жағдайда жоғалып кететін колониалды мексикалық құжаттардың едәуір санын сақтады. Ғалымдар 1692 жылғы көтерілістің Мексика тарихындағы маңыздылығын атап өтті.
Кейінгі мансабы және өлімі
1693 жылы ол (адмирал Андрес де Пез и Мальзаррагамен бірге) Мексиканың Веракрус штатынан теңізге шығып, Флориданың Шығыс шығанағы өзенін және қазіргі Наварра қаласының орналасқан жерін тапты. 1694 жылы университеттен зейнеткерлікке шықты. Оның соңғы жылдары одан да көп қаржы және жеке қиындықтармен ерекшеленді. Ол ауруына шалдықты, дәрігерлер оны өт немесе бүйрек тастары деп атады, ол қатты ауырады. Оның қамқоршысы архиепископ Агиар и Сейхас қайтыс болды, ал Сигуенца өзінің табысты бас қайыршы лауазымын жоғалтты. Сонымен қатар, университет бухгалтері лауазымынан айырылды. Оның қамқоршысы архиепископтың өлімі Сигуенцаның әкесі мен сүйікті ағасының өлімімен бірге болды. Оның жақын досы Сор Хуана Инес де ла Круз қайтыс болды және ол оның жерлеу рәсіміне арнап сөз сөйледі. 1699 жылдың қарашасында Сигуенца Инквизицияның генерал-коррегидоры (кітаптарды тексеруші) болып тағайындалды. Осы жағдайларға байланысты денсаулығы нашарлай түскендіктен, Сигуенца 1700 жылы өлімге ұшырауы мүмкін жағдайға дайындалды. Өмірінің соңына дейін ғалым болған ол өзінің денесін өлтіруді сұрады, осылайша дәрігерлер оның неден зардап шеккенін анықтай алады. Ол себептерін нақты айтып, туыстарының діни немесе басқа да себептермен осы радикалды қадамға қарсы болуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді. Ол былай деді: "Мен Құдайдың атынан жалпы игілік үшін осы [экспертиза] жасалуын сұраймын және мұрагерімге араласпауға бұйырамын, өйткені бұл бірнеше күн ішінде бүліну мен шіріуге ұшырайтын денеге жасалуы маңызды емес". Аутопсиядан кейін бүйрек тасы персик мөлшерінде екені анықталды. Ол сондай-ақ басылмаған бірнеше қолжазбаларды қалдырды, олардың тек бөлшектері ғана 1767 жылы Иса қоғамының вице-корольдіктан қуылғанынан аман қалды.
Испан тілінде
12 мың шағын өмірбаян. Панама қаласы: Америка редакциясы, 1991. Гарсия Пурон, Мануэль, Мексика және оның үкіметтері, 1. Мексика қаласы: Хоакин Порруа, 1984. Карлос де Сигуенза и Гонгора, Мексиканың сеңінің тарихы, Хосе Франсиско Бускалья Салгадо, редактор, кіріспе. Гавана: Америка үйі, 2009. Карлос де Сигуенса и Гонгора, Алонсо Рамирестің бақытсыздықтары: Хосе Ф. Бускальяның сын басылымы, Хосе Ф. Бускалья Сальгадо, редактор, кіріспе, Мадрид: Polifemo/Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 2011. Орозко Линарес, Фернандо, Мексиканың губернаторы. Мексика қаласы: Панорама редакциясы, 1985, Пераза Ругли, А. Маргарита, Llámenme el mexicano: los almanaques y otras obras de Carlos de Sigüenza y Góngora. Нью-Йорк: Питер Ланг баспасы, 2013. "Солтүстік Американың салыстырмалы роман тілдері мен әдебиеттеріндегі ағымдар" сериясы. Толығырақ: 215 - ші. Солчага Замудио, Ноэ және Солчага Пенья, Луиза А., Эфемеридс Мексиканас, 1. Мексика қаласы: "Аванте" редакциясы, 1992 жыл.