Кіріспе
Фин математигі және компьютер ғалымы Jarkko J. Kari - фин математигі және компьютер ғалымы, Ван плиткалары мен жасушалық автоматтар теориясына қосқан үлесімен танымал. Қазіргі уақытта Кари Турку университетінің математика кафедрасының профессоры.
Jarkko J. Kari is a Finnish mathematician and computer scientist, known for his contributions to the theory of Wang tiles and cellular automata. Kari is currently a professor at the Department of Mathematics, University of Turku.
Өмірбаян
Кари филология ғылымдарының докторы болды . 1990 жылы Түрку университетінен; Диссертациясын Арто Саломаа жүргізді. Ол Лила Кариге тұрмысқа шықты, ол кейіннен Туркуда математика студенті болды; олар ажырасты, содан кейін Лила Кари Канададағы Батыс Онтарио университетінде компьютерлік ғылым профессоры болды.
Зерттеу
Ванг плиткалары - әр жағында түсті таңбалары бар бірлік квадраттар; оларды жазықтықты тескелеу үшін қолдануға болады, бірақ тек көршілес жиектерде сәйкес түстерге ие плиткалармен. Ван плиткаларының жиынтығы жарамды теселлацияны қалыптастыратынын анықтау проблемасы шешілмейтін болып табылады, ал оның шешілмеуі тек қана жазықтықты апериодты түрде теселлациялай алатын Ван плиткаларының жиынтықтарын табуға негізделген, яғни жазықтықтың аудармасы емес. Роберт Бергердің алғашқы апериодтық Ван плиткаларының жиынында 20 000-нан астам түрлі плиткалар бар еді. Кари осы жиынтықтың көлемін тек 14-ке дейін қысқартты, бұл (ұшақты плиткалау үшін пайдаланылған кезде) Бетти реттілігінің Мели машиналары арқылы жасалуын симуляциялайтын плиткалар жиынтығын табу арқылы. Кейіннен осы тәсіл 13 плиткадан тұратын, ең аз белгілі, апериодтық жиынтықтарға әкелетіндігі дәлелденді. Кари Ванның плиткалау проблемасының гиперболалық жазықтықта шешілмейтінін көрсетті және қосымша математикалық қасиеттері бар Ван плиткаларының жиынтықтарын тапты. Кари сонымен қатар Ванның плиткалау проблемасын жасушалық автоматтар теориясындағы бірнеше алгоритмдік проблемалардың шешілмейтінін дәлелдеудің негізі ретінде қолданды. Атап айтқанда, ол диссертациялық зерттеуде екі немесе одан да көп өлшемдегі берілген жасушалық автомат ережесінің кері қайтарылатындығын анықтау мүмкін емес екенін көрсетті. Бір өлшемді жасушалық автоматтар үшін кері айналу мүмкіндігі шешілетіндігі белгілі, ал Кари кері айналатын бір өлшемді автоматтардың кері динамикасын симуляциялау үшін қажетті көршіліктің көлеміне қатаң шектер берді.