Кіріспе

1885 жылғы реформалық иудаизмдегі құжат Питтсбург платформасы - американдық реформалық қозғалыстың тарихындағы 1885 жылғы маңызды құжат, ол еврейлерді өз сенімдерін жүзеге асыруға заманауи тәсіл қабылдауға шақырды. Ол ешқашан ресми түрде қабылданбаған болса да Америка еврей қауымдарының одағы (UAHC) немесе Америка раввиндерінің орталық конференциясы оның шығарылуынан төрт жыл өткен соң құрылды, және бірнеше раввиндер Реформамен байланысты болды, оның салдарынан өздерін одан алыстатуға тырысты, платформа келесі елу жылда қозғалысқа үлкен ықпал етті және әлі күнге дейін классицистік көзқарасты ұстайтын кейбір реформалық яһудилерге әсер етеді.

Тарихи контекст

Бұл "Классикалық реформа" идеологиясы деп аталатын іргетастық құжат реформа раввиндерінің 1885 жылы 16-19 қарашада Питтсбургтегі Конкордия клубында өткен кездесуінің қорытындысы болды. Ол моральдық емес, әдет-ғұрыпқа негізделген заңдарды қабылдамауды талап етеді. Питтсбург платформасы қабылдамаған рәсімдердің бірі - кашрут, яғни яһудилердің тамақтану заңдарын сақтау. Бұл салт-дәстүр заңдары этикалық ойларға қарағанда, салт-дәстүрге тым көп мән беріп, қазіргі дәуірдегі яһуди өмірінен аластатындай болып көрінді. Платформа Құдайдың бар екендігін растайды және барлық діндердің "Құдайдың адамда болуын" сезінудің жалпыға ортақ қалауын мойындады. Осы тұрғыда Питтсбург платформасы христиандық пен исламның табиғи құндылығын мойындауға шақырады, бірақ ол әлі де иудаизм "Құдай идеясының ең жоғары тұжырымдамасы" деп санайды. Питтсбург платформасы ұлттың орнына қазіргі заманғы әлемдегі еврейлерді олардың плюралистикалық ұлттарының ішіндегі діни қауымдастық ретінде айқындайды. Осы себепті сионизмді еврейлер қазіргі Израильден басқа жерде "көшіп-қонып" жүр және барлығы мүмкіндігінше тезірек Израильге көшіп кетуі керек деп ұстану формасында ашық түрде қабылдамады; сионизмнің бұл нұсқасы американдық яһудилерге мүлдем қолданылмайды деп қарастырылды, өйткені олар Америкада және әлемнің басқа да елдеріндегі еврейлердің басқа да қоғамдастықтарында үйде болды. Бұл платформа еврейлердің таңдауы туралы түсінікті мойындайды, өйткені ол "Иудей халқының жалғыз Құдайдың діни қызметкері ретінде өз миссиясына бағышталуын" қабылдайды. Реформалық яһудилердің иудаизмінің түрі литвалық, хасидтік, сефардтық және мизрахи яһудилерінің дәстүрлі және тарихи үрдістеріне мүлдем қарама-қайшы болды. Дәстүрлі яһуди басшылары яһуди дінін оқытады және ұстанады. Бұл дін тарихи дәстүрлерді атап өтеді, соның ішінде дұға мен рәсімдегі жыныстық рөлдер, яһудилердің киім үлгілері мен әдет-ғұрыптары, еврей тілін діни қызметте қолдану, еврей тілдерінде сөйлеу (идиш, ладино, юдео араба), яһуди еместермен әлеуметтік бауырласуды азайту. Яһуди өмірін және дәстүрін ең көп қолдағандардың бірі Моше Софер, сонымен қатар Хатам Софер деп аталады (1762 1839), ол Братиславадағы беделді семинарияны басқарды. Оның ұстанымының басты негізі "қазақ уақыттан бері қалыптасқан нәрсенің қандай да бір түрін және қандай да бір дәрежеде өзгерту халахқа [Ортодоксальдық діни заңға] қайшы келмеуі мүмкін және бұл ереже абсолютті және бәрін қамтиды. Ешқандай мәселеде үлкен және кіші мәселелерді, үлкен және кіші өсиеттер мен бұйрықтарды ажырату мүмкін емес. Жаңалықтардың қандай да бір формасы мен контекстінде болуы мүмкін емес еді". Дәстүрлі православиелік яһудилер үшін XVI ғасырда Джозеф Кароның яһуди заңдарын кодекстеуі, Шулхан Арух деп аталады, бұл православиелік практиканы өлшейтін "соңғы критерий". Реформаторлар үшін бұл ұстаным яһуди дінінің тұрақтанғандығына ықпал етті. Питтсбург платформасы американдық яһудилерді дәстүрлі әдет-ғұрыптарға емес, этикалық өмір сүруге (әдет-ғұрыптар мен рәсімдер емес) және еврей Киелі кітаптарының пайғамбарлары үйреткендей әлеуметтік әділдік актілеріне қатысуға шақыру арқылы американдық реформалық яһудиліктің болашағын қалыптастыруға көмектесті. Бүгінгі таңда бұл принципті, басқалармен қатар, реформа қозғалысы кейбірде Тикун Олам (әлемді сауықтыру) деп аталатын міндеттемесі арқылы сақтайды. "Классикалық реформа" идеологиясының көптеген ертедегі көшбасшылары болды, соның ішінде раввин Кауфман Колер (Исраилдік одақ колледжінің төрағасы), раввин Исаак Майер Уайз (реформалық иудаизм институттарын құруға ықпал еткен) және раввин Дэвид Вулф Маркс.

Мұра

Питтсбург платформасының қабылдануы дін мен еврейлік ұлтшылдық мәселелерін шешкеннің орнына, американдық иудаизмнің ішінде Халахқа, еврей халқына және сионизмге қалай қарауға болатыны туралы пікірталасты күшейтті. Осы тұжырымдамаларды ашық түрде жоққа шығара отырып, жетекші реформаторлар еврейлік сабақтастықты жақсырақ сақтайтынына сеніп, Халахқа компромистік көзқараспен қарауға шақырған Сабато Морейс сияқты қалыпты реформаторларды аластатты. Морайс және оның қолдаушылары (оның ішінде раввин Александр Кохут және Бернард Драхман) дәстүрлі қауымдастық ішіндегі орташаларға, мысалы, раввин Соломон Шехтер сияқты, 1880-ші жылдардың соңында Консервативті еврей қозғалысына айналатын еврей теологиялық семинариясын құруға қосылды. Қазіргі таңда консервативті иудаизм Америкадағы екінші ірі еврей конфессиясы болып табылады. Питтсбург платформасының сионисттік емес идеялары реформа қозғалысы ішінде, әсіресе қозғалысты қолдағандар үшін, даулы болды (және әлі де бар). UAHC (қазіргі Реформалық иудаизм одағы) әрбір келесі негізгі платформасы Питтсбург платформасында қамтылған идеялардан одан әрі кері шегінді. 1937 жылы Одақтың Колумб платформасында сионизмді нығайта отырып, "Біздің халқымыз тұратын барлық елдерде олар азаматтардың барлық міндеттері мен жауапкершілігін адалдықпен атқаруға тырысады және еврей білімдері мен діндерінің орындықтарын құруға тырысады. Естер мен үміттер құрметіне айналған Палестинаның қалпына келуінде біз көптеген бауырластарымыздың жаңа өмір сүруіне үміт артамыз. Біз бүкіл яһудилердің оны қанаушылардың бас сауғалайтын жері ғана емес, яһуди мәдениеті мен рухани өмірінің орталығы етіп жасауға тырысу арқылы яһудилік отаны ретінде оны құруға көмектесу міндетін растаймыз". "Реформалық иудаизмнің басшылық принциптерін" қайталаудың бұл негізгі нұсқауы сионизмге тартылған шығыс еуропалық еврей иммигранттарының жақында болған толқындары, сондай-ақ Стивен С. Уайз, Абба Хиллель Сильвер және Макс Райсин сияқты сионистік реформаны жақтаған раввиндер, бәсекелес және "жәнемі сионистік" американдық еврей конгресінің құрылуы және фашизмнің көтерілуі салдарынан Еуропадағы антисемитизмнің жақында күрт өскенін қабылдады. Америка Құрама Штаттарында және әлемнің басқа елдерінде еврейлер еркін және тең азаматтар ретінде өмір сүруі керек деген қағидадан бас тартуға дайын емес, және 1942 жылы Достастармен бірге соғысу үшін діни жағынан бөлінген еврей армиясының идеясын қабылдамаған белгілі реформа раввиндары Американың еврейлік кеңесі құрды. Израильдің құрылуынан кейін отыз жылға жуық уақыт өткен соң, 1976 жылы америкалық раввиндердің орталық конференциясы (CCAR) Сан-Францискода қабылданған "Жүз жылдық перспективасында" еврей "халықтарының" танылуын атап өтті. Бұл Америка еврей қауымдарының одағы мен еврей одағының еврей дін институтының құрылуының жүз жылдығын атап өтті. 1997 жылы саяси сионизмнің 100 жылдығын атап өту кезінде CCAR алғаш рет сионизмге қатысты мәселелерді "Реформалық иудаизм және сионизм: жүз жылдық платформа" деп аталатын "Маями платформасы" деп атады. Перспективада реформалық еврей ой-пікірінің дінге, оның халқына және діни практикасына қатысты, олардың төмендеуден егемендікке көшуіне, олардың Израильмен қарым-қатынасы мен міндеттемелеріне, сондай-ақ Израильдің диаспорадағы яһудилерге және құтқарылуға қатысты міндеттемелеріне қатысты үрдістер ескерілді. 1999 жылы "Реформалық иудаизм қағидалары туралы мәлімдеме" деп аталатын жаңа Питтсбург платформасы реформалық еврейлер арасындағы тенденцияларды тағы да атап өтті және оларды діни тәжірибе мен қазіргі Израиль мемлекетіне қатысты кодтады. 1999 жылғы баяндамада "қасиетті міндеттерге" "жаңадан көңіл бөлу" талап етілді. Бұл мәлімдеме алғаш рет алия (Исраилге көшіп келу) туралы мәлімдеме жасады және Израиль елі мен реформалық иудаизм арасындағы айырмашылықтарды атап өтті. Бұл айырмашылықтар Мединат Исраэль (қазіргі Израиль мемлекеті) мен Эрец Исраэль (Киелі кітаптағы Израиль) арасындағы қарым-қатынас туралы, Сионизм туралы түсініктер туралы талқылауларға кіреді. Реформалық иудаизм әлі күнге дейін Халаханың міндетті емес екенін айтады және содан бері оны иудаизмнің дәстүрлі қозғалыстарымен және Израильдегі діни заңды бақылауда ұстайтын патрилинейлік шығу тегі сияқты басқа да ұғымдарды қабылдады. Платформаның принциптерін көбінесе реформалық иудаизмге "классикалық" көзқараспен қарайтын ұйымдар, мыс�...