Кіріспе

Эдвард Хейстингс Чемберлин (18 мамыр 1899 жыл - 16 шілде 1967 жыл) - американдық экономист. Ол Вашингтон штатының Ла Коннер қаласында дүниеге келді және Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды. Чемберлин алдымен Айова университетінде оқыды (онда оған Франк Х. Найт әсер етті), содан кейін Мичиган университетінде аспирантураны аяқтады, ақырында Ph. Д. Гарвард университетінен 1927 жылы.

Экономика

Өзінің мансабының көп бөлігінде Эдвард Чемберлин Гарвардта экономиканы оқытты (1937-1967 жж.). Ол микроэкономикаға, әсіресе бәсеке теориясы мен тұтынушылардың таңдау қабілеті мен олардың бағамен байланысына елеулі үлес қосты. Ол "өнімнің әртүрленуі" деген терминді жеткізушінің өнімге толық бәсекелестікке мүмкіндік беретін бағадан жоғары бағаны қалай алуға болатынын сипаттау үшін қолданған. Чемберлиннің ең маңызды үлесі Чемберлиндік монополистік бәсеке теориясы болды. Ол өзінің "Монополистік бәсеке теориясы" атты кітабын 1933 жылы жариялады, сол жылы Джоан Робинсон өзінің осы тақырыпта: "Жекеме-жеке бәсеке экономикасы" деген кітабын жариялады, сондықтан бұл екі экономисті кемелсіз бәсекелестікті зерттеудің заманауи ата-анасы деп қарастыруға болады. Чемберлиннің кітабын Робинсонның "монопсония" терминімен салыстыруға болады. Монопсония әдетте жұмыс күшін сатып алушыларға қолданылады, онда жұмыс берушіге жалақы белгілеу билігі бар, бұл оған Пигувтық қанауды жүзеге асыруға және жұмысшыларға олардың шекті өнімділігінен төмен ақы төлеуге мүмкіндік береді. Робинсон монопсонияны тең өнімділіктегі әйелдер мен ерлер арасындағы жалақы айырмашылығын сипаттау үшін қолданды. Чемберлин өнімнің айырмашылығын, фирманың өзін басқа сатушылардан қалай ерекшеленетінін түсіндіру үшін қолдады. Мұның кілті - сатып алушының артықшылықтарын пайдалану және қараңғыда ұшып, кездейсоқ нәтижелерге үміттену емес; ол мақсатты болуы керек. Чемберлин сонымен қатар монополиялық дифференциацияның формасы патент немесе авторлық құқық түрінде болуы мүмкін деп ұсынды. Патенттер мен авторлық құқықтар эмпирикалық монополиялық болса да, ол монополисттің "өзінің бақылауындағы нарықтағы жалпы пайдасын барынша арттыратын" өкілі болып табылады, бұл басқа сатушыларға өз өнімдерін ажырату мүмкіндігін береді. Сауда белгілері де назарға алынады, бірақ тауарды сауда белгісі ретінде белгілеудің ескертуі, оны басқа ешкім пайдалана алмайтындығы үшін заңды түрде орындауға болады. Чемберлинді индустриялық ұйымның негізін қалаушы ретінде ресми түрде есептейді, бұл экономиканың бір саласы, ол фирмалардың бір-бірімен бәсекелесу жолдарына қатысты. Бұл сала көптеген тақырыптарды қамтиды, соның ішінде пайданы максимизациялау, нарықтық билік, өнім сапасы және монополияға қарсы құқық, бұл фирмалық мінез-құлық пен бизнес тәжірибені зерттегенде өте маңызды (Church and Ware, p. 12). Чемберлиннің экономикалық теориясында өнеркәсіптік ұйымның бірнеше аспектілері, соның ішінде өнімнің дифференциациясы және патенттерді пайданы барынша арттыру және нарықтағы монополиялық позицияны нығайту үшін пайдалану. Чемберлин сондай-ақ 1920-шы жылдардың аяғы мен 1930-шы жылдардың басында Курноның монополия теориясында көрнекі болып табылатын шекті кіріс идеясын қолданған алғашқы теоретиктердің бірі болып саналады. Чемберлин "бірінші нарықтық эксперимент қана емес, сонымен қатар кез-келген түрдегі алғашқы экономикалық эксперимент" жүргізді деп есептеледі, ол сыныпта бағалардың қалай тепе-теңдікке жетуі керектігін көрсету үшін қолданған эксперименттермен. Чемберлин нарықтық бағалардың көпшілігі монополиялық және бәсекелестік аспектілермен анықталады деген қорытындыға келді. Чемберлиннің монополистік бәсекелестік теориясын социолог Харрисон Уайт өзінің нарық құрылымы мен бәсекелестік моделі "желілердегі нарықтарда" қолданады. Чемберлин, Робинсон және Структуралық мінез-құлық парадигмасына басқа да үлестерін қосқандардың еңбектері 1960 жылдары ойын теоретиктерінің назарына алынды, бірақ Нобель сыйлығының иегері Пол Кругман және басқалар халықаралық сауданың жаңа теориясының негізін салған.