Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның Isuzu (五十鈴) атты кемесі жеңіл крейсерлер класының алты кемесінің екіншісі болды. Ол Жапонияның Чубу аймағындағы Исе ғибадатханасының маңында орналасқан Исузу өзенінің атымен аталған. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гонконг шайқасында және Соломон аралдары науқанында және Лейте шығанағы шайқасында 1945 жылы сәуірде Голландияның Шығыс-Индиясында американдық субмариналар батырмас бұрын әрекет етті.

Өмірбаян

Бес "С" кемесі өндірілгеннен кейін, 1920 жылы Жапон императорлық әскери-теңіз флоты 8-4 флот бағдарламасы бойынша тағы үш, 5500 тонналық жеңіл крейсерді тапсырды. Дизайнға кішігірім өзгерістер енгізілгендіктен, негізінен торпеда технологиясының жетістіктеріне байланысты, бұл үш кеме бастапқыда "өңделді Кума класы" немесе "5500 тонналық класты II тип" деп аталды, содан кейін оларды жетекші кеме, жапон крейсері Нагараның есімімен аталатын жеке сынып ретінде қайта тағайындады. 1920 жылдың соңында үш кемеден тұратын екінші топқа рұқсат берілді.

Дизайн

Нагара класының кемелері бұрынғы Кума класының крейсерлеріне ұқсас болды, олар корпустың, қозғалтқыштардың және негізгі қару-жарақтың дизайнын сақтады, жаңа 610 мм типті 93 ұзын торпедалар қосылды, бұл үлкен ұшыруды қажет етті. Алайда, силуэт бойынша, Кума класынан негізгі айырмашылық көпірдің конфигурациясында болды, онда ұшақ ангары болды. Бастапқыда No2 пуляның үстінде 10 метрлік платформа орнатылды, ол көпірдің астындағы алдыңғы құрылысқа созылды. Кейіннен оны ұшақ катапультімен алмастырды. Дегенмен, бұл құрылғыны қолдану қиын болып шықты, ал катапульта 1929 - 1934 жылдары қайта жөндеу кезінде No5 және No6 пулеметтердің арасында, әр кеме класының артқы жағына көшірілді. Isuzu ұшаққа қарсы қару-жарақты көбейту үшін және екі торпедалы монументтерді екі төрт бұрышты монументтермен алмастыру үшін соғыс уақытында бірқатар өзгерістерге ұшырады. 1944 жылдың мамыр-қыркүйек айларында ол арнайы авиация крейсеріне айналдырылды. Бұл кезеңде оның 14 см-лік негізгі батареясы мен авиация катапульттары алынып тасталды және оның орнына 12,7 см/40 типті үш әскери-теңіз пулеметтері орнатылды. 1928 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін капитан Исороку Ямамото, ал 1929 жылдың қараша айынан 1930 жылдың желтоқсанына дейін капитан Широ Такасу командалық жасақта болды. Құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай Исузу Янцзы өзенінде қарауылдауға тағайындалды. Қытаймен соғыс жағдайы нашарлай берген сайын, Исузу Қытайдың орталық жағалауларын қарауылдауға және оңтүстік Қытайдағы жапон әскерлерінің қонуын қамтуға жіберілді. 1936 жылдың желтоқсанынан 1937 жылдың желтоқсанына дейін Исузуға капитан Тамон Ямагучи қолбасшылық етті.

Тынық мұхит соғысының алғашқы кезеңдері

Перл-Харборға шабуыл кезінде Исузу Гонконгқа шабуылға қатысып, вице-адмирал Киёши Хараның Екінші Қытай экспедициялық флотының 15-ші эскадрильясының құрамында болды. Isuzu Гонконгта 1941 жылдың желтоқсанының соңынан 1942 жылдың сәуіріне дейін болды, ол Мако портына қысқа уақытқа оралды, Пескадореске Жапондық 25-ші армияның Сингораға, Таиландқа және Камарань шығанағына, Француз Индокитайына күш-жігерін алып бару үшін. 15-ші эскорт эскадрильясы 1942 жылдың 10 сәуірінде өшірілді және Isuzu вице-адмирал Ибо Такахашидің 2-ші оңтүстік экспедициялық флотының астында контр-адмирал Кензабуро Хараның CruDiv 16-ға қайта тағайындалды. Оған жапондық Natori және Kinu крейсерлері қосылды. Ол Голландияның Шығыс Үндістандағы Макассарда, Селебестен Баликпапанға, Борнео мен Сурабаяға, Яваға дейінгі аймақта патрульдік аймақ тағайындалды. 1942 жылы 28 маусымда Исузу Жокосука әскери-теңіз арсеналына жөндеу жұмыстары мен күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін оралды. Бұл жұмыстар Исузудың 1942 жылы 26 шілдеде Банда теңіз операциясына қатысуы үшін уақытында аяқталды. 1942 жылдың тамызында Исузу Үнді мұхиты театрына қайта тағайындалды, Сингапур, Мергуи, Бирма, Сабанг порты, Суматра және Пенанг, Малайя арасында патрульдік қызмет атқарды; алайда 1942 жылдың 24 тамызында Исузу Макассарға қайта тағайындалды.

Соломон аралдарындағы науқандар

1942 жылдың 16 қыркүйегінде Исузу мен Кинуға генерал-лейтенант Масао Маруяманың 2-ші жаяу әскер дивизиясының Батавиядан Соломон аралдарына (Рабаул, Жаңа Британия және Шортленд аралы мен Бугенвилл) алғашқы көліктік толқынын алып бару тапсырылды. Шортлендтен Исузу Каролин аралдарындағы Трукка жіберілді. Ол зақымдалған жапон крейсері Цинцуды ретер-адмирал Райзо Танаканың DesRon 2 десантының 15, 24 және 31 девизияларының флагманы ретінде алмастырды. 1942 жылдың 11-12 қазанында Гуадалканалға қарсы DesDiv 31 командасын басқарып, оны жапондық жауынгерлік кемелері Haruna және жапондық жауынгерлік кемесі Kongō және ұшақ тасымалдаушылар жапондық ұшақ тасымалдаушы Jun'yō және жапондық ұшақ тасымалдаушы Hiyō, CruDiv 4-тің жапондық крейсері Maya және CruDiv 5-тің жапондық крейсері Myōkō ертіп жүрді. Isuzu DesDivs 15 және 31мен қорғаныш жасады және Гуадалканалдағы Хендерсон алаңындағы конго мен Харунаның бомбалауы кезінде Тулаги аралында теңіз батареяларына от алды. 1942 жылдың 24-25 қазанында Исузу Санта-Крус шайқасына қатысқан, бірақ зақымдалмаған. 1942 жылдың 3-5 қарашасында ол 38-ші жаяу әскер дивизиясының күш-жігерін Shortland-қа алып барды. Исузу 1942 жылы 13 қарашада Гуадалканалдың екінші теңіз шайқасына қатысты. Ол екі рет SBD Dauntless әскери-теңізшілердің құлап ұшақтарынан қаза тапты. Оның "жоқ" 3 қазандық бөлмесі су астында қалды және оның жылдамдығы төмендеді. Оған жапондық эсминец Асасио көмек көрсетті және шұғыл жөндеулер үшін Шортлендке оралды, мүмкін жөндеу кемесі Ямабико Мару. 1942 жылы 20 қарашада Трук қаласында қосымша жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ Исузу 1942 жылы 14 желтоқсанда Йокосукаға кетуге мәжбүр болды. Мицубиси Йокогама кеме жасау зауытында Исузу жөндеуден өтіп, 21 типті әуе іздеу радарларын орнатумен өзгертілді. Жоқ. 7 14 см/50 3-ші жыл типті әскери-теңіз пулеметінің орнына 12,7 см/40 типті 89 типті әскери-теңіз пулеметінің орнына берілді. Жоқ. 5 қару алынып тасталды. Екі үштік 25 мм-лік амулеттер қосылды, бұл жеңіл АА-ны он 25 мм АА-ға дейін жеткізді және көпірдің алдындағы бір төртеулік 93 типті 13,2 мм пулемет. 1943 жылдың 1 сәуірінде жөндеу жұмыстары аяқталмағандықтан, Исузу Наккамен Контр-адмирал Кензо Итоның жаңа CruDiv 14 кемесіне тағайындалды. Isuzu ақыры 1943 жылдың 21 мамырында Йокосукадан шығып, 21 маусымда Трукқа жеткізілімдер мен әскерлерді күшейтумен оралды. Ол 1943 жылы 25 маусымда Науруды басып алу үшін әскерлерді тасымалдауға тағайындалды. Исузу 1943 жылдың 15 қазанына дейін Трукта тұрақтады, содан кейін Токусимаға шақырылды және (Накамен бірге) Шанхайға әскерлерді тасымалдау үшін қайта тағайындалды. 1943 жылы 23 қазанда "Исузу" кемесі Шығыс Қытай теңізінде "Шад" атты торпедамен шабуылға ұшырады, бірақ "Исузу" мен "Нака" кемелеріне тиісе алмады. Исузу 1943 жылы 28 қазанда Трукка оралды және Кавиенгке, Жаңа Ирландияға аскер конвойын алып баруды тапсырды. Конвойға Кавиенгтен солтүстікке қарай 60 миль (97 км) жерде USAAF 13-ші Әуе күштері B 24 Liberator бомбалаушы ұшақтары шабуыл жасады, ал Исузу субмарина Сильверсайдс қойған минадан зақымдалды, корпус алдыңғы жағынан зақымдалып, екі пулеметті сөндірді. Isuzu жөндеу үшін Рабаулға оралды және осылайша 5 қараша 1943 жылы Рабаулға американдық авиакомпания шабуыл жасағанда Рабаул портта болды. Алайда, 38-ші операциялық топтың самолет тасымалдаушылары Саратога мен Принстонның ұшақтары Isuzu-ға соққы беруден басқа ештеңе істемеді, ол кейіннен жөндеу үшін Труққа қайтып келді.

Оңтүстік Тынық мұхиттағы операциялар

1943 жылы 20 қарашада АҚШ Гилберт аралдарын қайтару үшін "Гальваник операциясы" басталды. Исузу әскерлерді Понапеден Кваджалейн мен Милиге (Миллге) тасымалдайтын. Ройде болған кезде, 1943 жылдың 5 желтоқсанында, Исузуға Дуглас SBD Dauntless секіруші бомбалаушылары және Грумман TBF Avenger торпедо бомбалаушылары TG 50.1 ұшақ тасымалдағыштарынан Йорктаундан және Лексингтон шабуыл жасады. Кваджалейн мен Трукта жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ Исузу 1944 жылдың 17 қаңтарында Йокосукаға тағы да қайтаруға мәжбүр болды. Жапонияда жүргенде, Исузу Mitsubishi Heavy Industries компаниясында әуеге қарсы крейсерге айналдырылды. Оның қалған 14 см/50 3-жылдық типті әскери-теңіз пуляларының барлығы алынып тасталды және қосымша екі 12,7 см/40 типті 89 әскери-теңіз пулялары орнатылды. 96 типті 25 мм АА-ға арналған пулялардың саны 50 данаға дейін арттырылды. Катапульті мен гидросамолет жабдықтары алынып тасталды. 13-ші типтегі әуедегі іздеу, 21-ші типтегі әуедегі іздеу және 22-ші типтегі жер бетіндегі іздеу радарлары орнатылды немесе өзгертілді. Сонар мен тереңдіктегі зарядты рельстер қосылды. 1944 жылдың 20 тамызында Исузу контр-адмирал Хейтаро Эдоның CruDiv 31 (су асты кемелерге қарсы) флагманы болды, ал Исузу 1944 жылдың 14 қыркүйегінде қайтадан жауынгерлік дайын деп жарияланды.

Лейте шығанағы шайқасы

1944 жылы 20 қазанда Исузу лейте шығанағы шайқасына вице-адмирал Джисабуро Озаваның Солтүстік мобильді ("Ақбана") күшінің құрамында қатысты. 1944 жылы 25 қазанда Энганьо мысығының алдындағы шайқаста Озаваның күштеріне VT 21 әуе кемесі мен VT 51 Сан-Хассинтодан келген VT 21 ұшақтары шабуыл жасады. Жапондық авианосец Читосе қатты соққыға ұшырады, ал Исузу кемесін сүйреп алуға тырысты. Читосе суға батқаннан кейін Исузу 480 тірі қалған адамды құтқарып алды. Сол күні "Исузу" "Лексингтон" және "Франклин" ұшақтарының екінші соққысынан зақымдалған "Чиода" жапондық авианосегін қорғауға тырысты. Алайда, төрт американдық крейсер мен тоғыз эсминецтен тұратын күш оқиға орнына келіп, Чиоданы барлық қолмен батты. Құтқарушыларды құтқарып жатқанда, Isuzu-ның өзі американдық бөлімшелердің атысына ұшырап, 13 экипаж мүшесі қаза тапты. 1944 жылы 27 қазанда Окинаваға оралды, содан кейін Куреге, Манила мен Брунейге әскер тасымалын жүргізуге тағайындалды. 1944 жылы 19 қарашада Коррегидордан батысқа қарай 89 км жерде "Исузу" кемесі "Хейк" кемесімен шабуылға түсіп, 6 торпеданың біріне түсіп, кеменің артқы бөлігі қатты зақымдалып, рульді жойды. Теңізде апаттық жөндеуден өткен соң, "Исузу" уақытша жөндеу үшін Сингапурға жетті.

Голландиялық Шығыс Үндістандағы операциялар

Уақытша жөндеуден кейін 1944 жылдың 10 желтоқсанында Сурабаяға толық жөндеу жұмыстары үшін ауыстырылды. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, 1945 жылы 4 сәуірде Исузу Купангтан Сумбава аралына әскери бөлімді тасымалдау үшін жіберілді. 1945 жылы 6 сәуірде Сумбавадан солтүстікке қарай 10 Б-25 Митчелл бомбалаушы ұшақтарымен шабуылға ұшырады. 18 (Нидерланд Шығыс Үндісі) RAAF эскадрильясы, Австралияның Дарвин қаласының оңтүстігіндегі Батчелор әуеайлағында орналасқан. Исузу кемесі оң жақ жақтан 60 бомбадан аздап зақымдалған. Кейін 6 сәуірде ол әскерлерін Сумбаваның солтүстік-шығыс жағалауындағы Бима шығанағына түсірді. Кейін Флореске жақын жерден кері шегінген кезде Исузу B 24 Liberator бомбалаушыларының бомбаларына ұшырады. 21 ұшақ RAAF және No. Австралияның Солтүстік территориясында орналасқан 24 эскадрилья. Екі В-24 ұшағын Жапон әскерінің ұшақтары атып түсірді. Сумбава мен Комодо аралдары арасында "Бесуго" кемесі "Исузу" тобына тоғыз торпеда атқан. Isuzu зақымданбаған, ал бір жапондық мина сығушы кеме батып кеткен. Келесі күні, 1945 жылдың 7 сәуірінде Бимадан солтүстік-батысқа қарай, Исузу USS Gabilan атқан бес торпеданың біріне соқты. Торпеда көпірдің астындағы портқа соқтығысып, алдыға су басуды тудырады. Исузу жылдамдығы төмендеп, тізімге кіріп, кеменің алдыңғы жағына қарай жайғасты. Екіпаж апаттық жөндеу жұмыстарын жүргізген кезде, "Шарр" төрт торпеда атып, екі рет Исузудың кеме жағасына, артқы машина бөлмесінің жанында соқты. Чарр тағы екі торпеда атқанда, оның бірі Исузус буынан бөлінді. Isuzu Spark куә болған жерде батып кетті. Оның капитаны мен 450 экипаж құтқарылды; 190 экипаж кемемен бірге суға батты. Сол күні бірнеше сағат аралығында Жапондық "Ямато" атты жауынгерлік кеме мен оның эскорттарын Окинаваға жасалған жанкешті шабуыл кезінде АҚШ ұшақтары батты. Исузу 1945 жылы 20 маусымда Әскери-теңіз флотының тізімінен алынып тасталды.