Кіріспе
Артур Салливанның 1893 жылғы комедиялық операсы Хэддон Холл - Артур Салливанның музыкасы мен Сидней Грандидің либреттосы бар ағылшындық жеңіл опера. Операда Дороти Вернонның Джон Маннерспен қашып кетуі туралы аңыз драматизацияланып, оқиға 17 ғасырда қайта орнатылады. Ол 1892 жылы 24 қыркүйекте Савой театрында 204 спектакльдің қарапайым табысты өтуімен, 1893 жылы 15 сәуірде жабылды. Бұл шығарма 1920-жылдарға дейін әсіресе Ұлыбританияда әуесқой театр топтарында танымал болды, бірақ содан бері тек кейде ғана шығарылды. Ұлттық Гилберт және Салливан опера компаниясы операны 2018 жылдың тамызында Англияның Бекстон және Харрогейт қаласында ұсынды.
Haddon Hall is an English light opera with music by Arthur Sullivan and a libretto by Sydney Grundy. The opera, set at the eponymous hall, dramatises the legend of Dorothy Vernon's elopement with John Manners, resetting the tale in the 17th century. It premiered at the Savoy Theatre on 24 September 1892 for a modestly successful run of 204 performances, closing on 15 April 1893. The piece was popular with amateur theatre groups, particularly in Britain, up to the 1920s, but has been produced only sporadically since then. The National Gilbert & Sullivan Opera Company presented the opera in August 2018 in Buxton and Harrogate, England.
Өмірбаян
Гилберт пен Салливанның серіктестігі 1889 жылы "Гондольелер" қойылымынан кейін тараған кезде, импресарио Ричард Д'Ойли Карте Салливан Савой театры үшін комикалық опералар жаза алатын жаңа серіктес табуға тырысты. Гранди Картке таныс болды, ол 1882 жылы Карттың досы Эдвард Соломонмен бірге "Брейдің викарі" атты роман жазды, сондай-ақ француз шығармаларының ағылшын тіліндегі көптеген адаптацияларынан. Хэддон-холл кішігірім табысқа ие болғанымен, Салливанның У. С. Гилбертпен бірге жазған Савой операларына қарағанда әлдеқайда аз болды, ал Салливан Грандимен бірге басқа опералар жазған жоқ. Хэддон Холл - 19 ғасыр аңызының драмалық көрінісі: 1563 жылы Дороти Вернонның Джон Маннерспен, Томас Маннерстің ұлы, 1-ші Ратланд графты құтқарып қалуы. Опера үшін Гранди оқиғаны 1660 жылға дейін жылжытты, сюжеттің фон ретінде роялистер мен дөңгелек бастаушылар арасындағы қақтығысты қосты. 1892 жылы ашылу кешіндегі актерлік құрамға Джон Мэннерс ретінде Куртис Пунт, Освальд ретінде Чарльз Кеннингэм, Руперт Вернон ретінде Ратланд Баррингтон, МакКранки ретінде У. Х. Денни және Леди Вернон ретінде Розина Брэндрам сияқты Савой театрының фавориттері кірді. Флоренс Истон Дебораның кішігірім рөлін ойнады, кейіннен Дороти Вернонның рөлін сомдады. Джон Д'Обан қойылымның хореографиясын жасады. Тарихтың күлкілі эпизодтары болса да, жұмыстың тоны Савой аудиториясына қарағанда әлдеқайда маңызды. Комедияның көп бөлігі Руперт Вернонмен келген екіжүзді пуритандарға сатирикалық шабуылдан алынған. Олардың арасында "МакКранки" атты шотландтық комик бар. The Times басылымының алғашқы шолуында: Осылайша комикалық элементті нығайту керек деген әсерден немесе Мистер Денниге жақсы рөл берудің табиғи қалауынан автор М'Кранкиде сюжеттің дамуына мүлдем қажет емес және шотландтық сипаттамалардың таңқаларлық қоспасында кез-келген кезеңде сенуге болмайтын, жаңа шығарманың сәттілігіне кез-келген кейіпкер сияқты көп нәрсе айтатын тұлғаны енгізді. Рас, бұл бөлімнің ақымақтықтары бұрынғы либретто жазушының шынымен де экстравагантты өнертабыстарының бірінде, тарихи деп аталатын және барлық басқа жағынан таңдалған орын мен кезеңнің адал суреттерін көрсететіннен гөрі қабылдауға қолайлы болар еді. Бұл шығарма Салливанның жалғыз "Иванхо" операсынан (1891) кейін жазылған. Хэддон-холл 20-ғасырдың алғашқы үш онжылдығында Ұлыбританияда әуесқой опералық қоғамдар арасында жиі орындалған, бірақ содан бері ол сирек орындалады. Оның соңғы кәсіби өндірісі бір ғасырдан астам уақыт бойы 1899 жылы Карттың тур компанияларының бірі жасаған британдық провинциялық тур болды. Ұлттық Гилберт және Салливан опера компаниясы алғашқы кәсіби сахналауды 2018 жылдың тамызында Англияның Бекстон және Харрогейт қалаларында 2018 жылы 25-ші Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде Ричард Сьюарт пен Дональд Максвеллдің қатысуымен ұсынды. Алғашқы толық кәсіби жазбаны 2020 жылы Даттон шығарды. Композитордың автографы қойылған музыкасының қайда екені 1966 жылы аукционнан Теренс Риз сатып алғанға дейін жұртшылыққа мәлім болған жоқ.
Whether from the impression that even thus the comic element needed strengthening, or from the very natural desire to provide a good part for Mr. Denny, the author has introduced, in the M'Crankie, a figure which, though wholly unnecessary to the development of the plot, and in his surprising mixture of Scottish characteristics scarcely credible in any period, will probably have as much to say to the success of the new piece as any of the characters. It is true that the absurdities of the part would be more acceptable in one of the frankly extravagant inventions of the older librettist than in a more professedly historical, and one which presents in all other respects, faithful pictures of the place and period chosen. The piece followed Sullivan's only grand opera, Ivanhoe (1891). Haddon Hall was performed with some regularity by amateur operatic societies in Britain in the first three decades of the 20th century, but it has rarely been performed since then. Its last professional production for over a century was a British provincial tour by one of Carte's touring companies in 1899. The National Gilbert & Sullivan Opera Company presented the first professional staging in August 2018 in Buxton and Harrogate, England, in 2018 at the 25th International Gilbert and Sullivan Festival, starring Richard Suart and Donald Maxwell. and the first complete professional recording was released in 2020 by Dutton featuring the BBC Singers and BBC Concert Orchestra, conducted by John Andrews. The whereabouts of the composer's autograph score were not publicly known until Terence Rees purchased it at auction in 1966.
Тарихи контекст
Джордж Вернон Дербиширдегі табысты және қонақжай жер иегері болды, ал оның отбасылық резиденциясы Хэддон-холл болды. Оның екінші қызы Дороти (1545 жылы 24 маусым 1584 жылы) Джон Маннерске (1534 жылы 4 маусым 1611 жылы) ғашық болды. Аңыз бойынша (солардың ешқайсысын растауға болмайды), сэр Джордж бұл одақты мақұлдамады, мүмкін, өйткені Маннерс отбасы протестанттар, ал Вернондар католик болғандықтан немесе, мүмкін, графтың екінші ұлының қаржылық перспективалары белгісіз болғандықтан. Сэр Джордж Джон Мэннерске әйгілі сұлу және сүйкімді Доротимен кездесуге тыйым салды және қызының Мэннерспен көрісуіне тыйым салды. Егер бұл шынымен де болса, ерлі-зайыптылар екі жылдан кейін қайтыс болғаннан кейін мүлкіне мұрагер болғандықтан, көп ұзамай сэр Джорджпен татуласты. Хэддон Холл Мэннерс отбасында қалды. Либреттода Гранди былай деп жазды: "Уақыт сағаты бір ғасыр алға жылжытылды, ал тарихпен бірге басқа да бостандықтар алынды". Джордж Вернонның Маргарет пен Дороти есімді екі қызы болған. Операда Вернонның да үлкен ұлы бар, ол теңіз қызметінде қайтыс болып, Дороти оның жалғыз мұрагері болды. Оның әкесі таңдаған еркек - олардың туысы Руперт Вернон Грандидің ойлап тапқан еркегі. Операның сюжетіне енгізілген кейбір негізгі өзгерістер басқа бір комедиялық операға, Альфред Смайттың либреттосына, Эдгар Литтлдің музыкасына, 1892 жылы ақпанда Дублинде (Айрландия) шығарылған "Варлок" операсына таңғажайып ұқсастықтар бар.
І акт "Ғашықтар"
Сценалық. Терраса. Дорроти Вернонның үйлену күні. Вернонның қызметші қызы Доркас "жақсылықпен ұйқыға кеткен мысық" (Дороти) және "тақырықсыз қарт шаяндар" (Руперт) туралы аллегориямен ән салады. Ол өзінің Доротиге деген жанашырлығын білдіреді, ол "жас ақсүйекке" (Джон Маннерс) ғашық. Сэр Джордж, леди Вернон және Дороти кіреді. Сэр Джордж Доротиге көңілін көтеруге шақырады, сонда ол өзінің ағайындысына, Рупертке жақсы әсер қалдырады. Дороти әкесіне Джон Мэннерсті жақсы көретінін еске салады. Сэр Джордж Манерс парламентті қолдауға ант берген жағдайда ғана оған лайықты күйеу болатынын айтады. Дороти Мэннерстің бұлай істемейтінін біледі, сондықтан сэр Джордж оған өзінің туысына үйленуге бұйырады. Дороти анасының қолдауын сұрайды, бірақ леди Вернон оған көмектесе алмайды. Освальд үйге сауыт-саймандар сатушы ретінде кіріп келеді. Ол шын мәнінде солдат және Джон Мэннерстің досы және қызметшісі, Доротиге хат алып барады. Ол Доротидің қызметшісі Доркасқа кездеседі, екеуі бірден бір-біріне ғашық болады. Дороти пайда болған кезде Освальд оған хатты береді, онда Маннерс екеуінің қашып кетуін ұсынады, ал Дороти өзінің адалдығын кімге беруге болатынын шешуі керек. Манерс келгенде Дороти оған әкесі патшаға қолдау көрсетуден бас тартса, үйленуге рұқсат бермейтінін айтады. Манерс өзінің принциптерін бұзбайтынын қайталап айтады, ал Дороти оның сүйіспеншілігі бұрынғыдан да күшті екенін айтады. Руперт Вернон өзінің серіктерімен, пуритандар тобымен келеді. Ол оларға қосылды, өйткені олардың қазіргі үкіметпен байланыстары оған Хэддон Холл титулын алуға көмектеседі. Бірақ ол пуритандықтардың бойдақ болу және өзін-өзі құрбан ету идеалдарына қарсы екенін мойындайды. Руперт пуритандарды Вернонның үйіне таныстырады, олар оларды қарсы алмайтынын анық көрсетеді. Сэр Джордж қызының қолын ұсынады, бірақ леди Вернон мен Дороти оны тағы да жеңілдетуге шақырады. Дороти жүрегіне адал болуы керек дейді. Ашулы сэр Джордж оған бөлмесіне кіруді бұйырады және одан бас тартумен қорқытады. Руперт пен пуритандар өздерінің қабылдамағанын білгенде шошынады.
ІІ акт "Қоқыс қашуы"
Бірінші көрініс. Дороти Вернонның есігі. Бұл дауыллы түн. Руперт пен пуритандар үйдің сыртында қостарын тігеді, өйткені олардың ар-ождандары үй ішіндегі тойға қатысуға рұқсат бермейді. Оларға Шотландиядағы Ром аралынан шыққан, әсіресе қатаң пуритандық The McCrankie қосылады, ол қаламұзда ән шырқады. Алайда ол виски флаконынан кез-келген тұншықтырып, пуритандарға "драппи" ұсынады. Қалған пуритандар кеткеннен кейін Руперт пен МакКранки әлемді қалай билеп-төстейтіні туралы дуэт жырлайды, "егерде біз өз жолымыз болса". Доркас Освальдпен кездесуге кіреді, бірақ олар оны ұстап алады. Басқа ешкім қарамайтындықтан, Руперт пен МакКранки бір-бірінен сүйеді, бірақ Доркас оларды қабылдамайды. Освальд Доркасқа аттардың отырғызылып, жолға шығуға дайын екендігін айтады. Ол Доротидің қауіпсіздігі үшін қорқады, ал Освальд оны қорғауға уәде береді. Әдептілік бірінші, содан кейін Дороти. Ол үйіне қоштасу әнін айтады, олар қалың дауылға ұшырап қашады. 2-ші көрініс. Ұзын галерея. Дауыл басылғанда, сахна Ұзын галереяға ауысады. Сэр Джордж "Ескі күндердің ұлылығына" тост айтады. Руперт пен МакКранки Доркасқа Дороти Манерспен бірге қашып кеткенін хабарлап, әкеледі. Сер Джордж аттарымен еріп, Руперт пен пуритандардың соңынан еріп, еріп жүруге бұйрық береді. Леди Вернон қуғын-сүргіннің сәтсіз болатынын болжайды.
ІІІ акт "Қайта оралу"
Сценалық. Құмырсқалар палатасы. Руперттің басшылығымен хордың бәрі пуританға айналды. Руперт оларға сот ісі оның пайдасына шешілгенін және ол енді Хэддон-холлдың лорды екенін хабарлайды. Ол сер Джордж пен леди Вернонның қоныста қалуына кеңпейілділікпен рұқсат бергенімен, олардың қалуға ниеті жоқ. Леди Вернон үйлерін жоғалтуды гүлдің өліміне теңеген. Бірге-бірі жалғыз қалғанда, ол күйеуінің кешірімін сұрайды, содан кейін қызын қашуға итермелегенін мойындайды. Олар өздерінің сүйіспеншілігін растайды. Озвальд, енді киімін киіп, Коммуналдық мемлекет құлдырап, монархия қалпына келтірілгенін хабарлап кіреді. Король Карл II Хэддон-холлді патшалық меншікке иелік етуді талап етті. Руперт бұған сенбейді, әрі мойынсұнудан бас тартады. Осы арада пуритандар күніне сегіз сағат қана өздерін-өзі жою принциптерін қолдана отырып, ереуілге шығуға шешім қабылдайды. Хор кітаптарын тастап, өз өмірлерін "Купидонға" арнауға шешім қабылдайды. Руперт МакКранкидің кеңесін сұрайды, бірақ оның досы кильтін шұлықпен ауыстырғанын біледі. МакКранки өзінің флаконынан бірнеше рет сорғаннан кейін, ақыры пуритандықты тастауға шешім қабылдағанын түсіндіреді. Қаңтар дауысы естіліп, Манерс сарбаздармен кіріп келеді. Оның патшадан алған ордері бар, ол сэр Джорджты Хэддон-холлдың лорды етіп қайта тағайындады. Ол Доротиді әйелі ретінде таныстырады. Ол жүрек қалауын орындағанын түсіндіреді, ал әкесі оны кешіреді.