Кіріспе
1974 жылы түсірілген Сидни Люмет режиссері түсірген фильм - Сидни Люмет режиссері түсірген 1974 жылғы британдық құпия фильм, Джон Браборн мен Ричард Гудвин түсірген, Агата Кристидің 1934 жылы шыққан сол атты романының негізінде. Фильмде бельгиялық детектив Геркуле Пуаро (Альберт Финни) бейнеленген. Ол Ориент экспресстегі пойызда америкалық бизнес магнатының өлтірілуін тергеуді тапсырады. Күдіктілердің кейіпкерлерін Лорен Баколл, Ингрид Бергман, Шон Коннери, Джон Джилгуд, Жан Пьер Кассель, Ванесса Редгрейв, Майкл Йорк, Рейчел Робертс, Жаклин Биссет, Энтони Перкинс, Ричард Видмарк және Венди Хиллер сияқты жұлдыздар ойнайды. Сценарийді Пол Дэн жазды. Фильм коммерциялық және сыншылдардың табысына қол жеткізді. Бергман "Оскар" сыйлығын ең үздік екінші пландағы әйелге ие болды, ал фильм 47-ші "Оскар" сыйлығының тағы бес номинациясын алды: "Ең үздік актер (Финни), ең үздік адаптацияланған сценарий, ең үздік түпнұсқалық сазды, ең жақсы кинематография және ең жақсы костюм дизайны".
Murder on the Orient Express is a 1974 British mystery film directed by Sidney Lumet, produced by John Brabourne and Richard Goodwin, and based on the 1934 novel of the same name by Agatha Christie. The film features the Belgian detective, Hercule Poirot (Albert Finney), who is asked to investigate the murder of an American business tycoon aboard the Orient Express train. The suspects are portrayed by an all star cast, including Lauren Bacall, Ingrid Bergman, Sean Connery, John Gielgud, Jean Pierre Cassel, Vanessa Redgrave, Michael York, Rachel Roberts, Jacqueline Bisset, Anthony Perkins, Richard Widmark and Wendy Hiller. The screenplay is by Paul Dehn. The film was a commercial and critical success. Bergman won the Academy Award for Best Supporting Actress, and the film received five other nominations at the 47th Academy Awards: Best Actor (Finney), Best Adapted Screenplay, Best Original Score, Best Cinematography, and Best Costume Design.
Сюжет
Фильмнің ашылуында 1930 жылы британдық армияның бай полковнигі Хамиш Армстронг пен оның әйелі Соняның кішкентай қызы Дейзи Армстронгты ұрлап, өлтірген жаңалықтардың үзінділері көрсетіледі. 1935 жылдың желтоқсан айында атақты детектив Геркуле Пуаро "Ориент экспрессте" Стамбулдан Лондонға саяхаттайды. Оның ескі досы, темір жол желісіне иелік ететін компанияның директоры Синьор Бьянки, Поароның бірінші сыныптағы барлық бөлмелері маусымның ішінде ерекше сатылып кеткеннен кейін, оның орналасуын ұйымдастырды. Басқа жолаушылар арасында американдық жесір Хариет Хаббард; ағылшын гувернанты Мэри Дебенхам; швед миссионері Грета Ольссон; американдық бизнесмен Сэмюэл Ратчет, онымен бірге оның хатшысы / аудармашысы Гектор Маккуин және ағылшындық қызметшісі Эдвард Беддоус; итальяндық-американдық автомобиль сатушысы Антонио ("Гино") Фоскарелли; қарт орыс ханшайымы Наталья Драгомиров және оның неміс қызметшісі Хильдегард Шмидт; венгр графы Рудольф Андреньи және оның әйелі Елена; британдық үнді армиясының полковнигі Джон Арбутнот; және американдық театр агенті Сайрус Хардман. Рэтчетт Пуароға жазбаша өлімге ұшырату туралы қауіп-қатерлер алғаннан кейін оны жансакшы ретінде жалдағысы келеді; Пуаро Ретт ісі қызықты емес деп, бас тартады. Югославиядағы Винковци мен Брод арасындағы қар тасқыны пойыздың рельстерінен қар тазаланмайынша қатып қалады. Түнде Пуароны Рэтчеттің жанында орналасқан бөлмеден естілген қатты ыңқыл оятады. Түнгі кондуктор Пьер Мишельге есіктен бұл жай ғана түсім екенін айтады. Алайда, Ратчет келесі күні таңертең өлі болып табылды. Доктор Константин Ратчеттің он екі рет пышақталғанын анықтады. Пуаро тергеп, күйген хат фрагментін тауып, Рачеттің шынымен бандит Ланфранко Кассетти болғанын көрсетеді. Бес жыл бұрын Кассеттти Дейзи Армстронгты ұрлап, өлтіруді жоспарлаған. Кассеттi өзiнiң кiрiсiмгерiне опасыздық жасап, төлем ақшасымен елден қашып кеттi. Көп ұзамай, қатты күйзелген миссис Армстронг сәбиін ертеден туғаннан кейін қайтыс болды. Армстронг полковнигі қайғыдан өз-өзіне қол жұмсады. Француздық қызметші Паулетті де ұрлауға қатысы бар деп қате күдіктілер, ол да кінәсіз деп табылмай жатып, өз-өзіне қол жұмсаған. Пуаро көптеген ілмек табады, соның ішінде құбыр тазалағыш, "Х" деген әріппен жазылған қымбат қолжазба, Кассеттидің сынық сағаты және кондуктордың киім-кешегінің түймесі. Пуаро Кассетті таңғы сағат 1:15 шамасында өлтірілгенін анықтады, бұл талқандалған сағатта көрсетілген және ыңқыл естілген уақыт. Ұйқы вагоны түнде оқшауланғандықтан, кісі өлтіруші вагондағы жолаушылардың бірі болуы керек, немесе мүмкін пойыз жүргізушісі Пьер Мишель. Г-жа Хаббард оның бөлмесіне бір ер адам кіргенін, онда қанды пышақ табылғанын айтады. Фоскарелли Кассетті мафиялық қақтығыстан өлтірілген деп санайды. Пуаро Пьер мен жолаушыларды жеке-жеке сұхбаттайды. Ол Маккуиннің Армстронг ісі бойынша аудандық прокурордың ұлы екенін және Армстронг ханымды білетінін біледі; Беддос британдық армияның бас маманы болды; Ағылшын тілін шектеулі білетін Грета Ольссон Америкада болды; Графиня Андреньи Grünwald (Грюнвальд) қыз есімімен неміс тегіне жатады (неміс тілінде "Гринвуд", Армстронг ханымның қыз есімі); Мишельдің қызы бес жыл бұрын қызыл қызыл қызылдан қайтыс болды; Полковник Арбутнот Армстронгтың әскери марапаттарын біледі және ол және мисс Дебхэм оның флиртерлік әйелімен ажырасуы аяқталғаннан кейін үйленетінін айтады. Пуаро принцесса Драгомироффты сұхбаттайды және оның Линда Армстронгтың досы екенін, миссис Армстронгтың анасы, зейнеткер американдық актриса екенін біледі; принцесса Сонияның құда анасы болды. Сондай-ақ, Армстронгтардың үйінде үй қызметшісі, хатшы, аспазшы, шофер және бала күтуші болған. Пуаро принцессаның қызметші қызына, Шмидтке, ол пешекші болғандығын айтады. Фоскарелли шофер болғанын жоққа шығарады. Хардман өзінің Пинкертонның детектив екенін, Кассеттидің жансакшысы екенін айтады. Пуаро оған Полетттің суретін көрсеткенде, ол қатты қобалжыды. Пуаро күдіктілерді жинап, қылмысқа қатысты екі шешімді ұсынады. Біріншісі - Кассеттиді мафия өлтірді дегенді білдіреді. Ол кондуктор болып маскаланған бейтаныс адамды өлтіріп, Кассеттиді пышақпен ұрып, киімін тастап, қардан қашып кетті. Бьянки мен доктор Константин бұл сценарийді абсурд деп қабылдамайды, бірақ Пуаро оларға кейінірек бұл пікірді қайта қарастыра алатындығын айтады. Екінші шешім барлық күдіктілерді біріктіреді. Пуароның Ха�...
Даму
Агата Кристи 1960 жылдары түсірілген кейбір фильмдердің өз шығармаларын түсіруіне қатты наразы болды, сондықтан ол бұдан әрі фильмге құқықтарды сатуға дайын емес еді. EMI Films компаниясының төрағасы Нат Коэн және продюсер Джон Браборн оның бұл фильмге келісімін алуға тырысқанда, олар бұл тақырыпты талқылауға Бірманың лорд Маунтбеттенін (Британияның патшалық отбасынан және Браборнның қайын атасы) қажет деп тапты. Ақырында, Кристидің күйеуі сэр Макс Маллованның айтуынша, "Агатаның өзі әрқашан өзінің кітаптарын киноға бейімдеуге аллергиялық болған, бірақ оны осыған ризашылықпен қарауға көндірді". Бір дерек бойынша, Кристи продюсерлердің "Ромео мен Джульетта" және "Беатрикс Поттер туралы әңгімелер" атты бұрынғы фильмдерін ұнатып, рұқсат берген.
Кастинг
Кристидің өмірбаянын жазған Гвен Робинс оның сөздерін келтіріп: "Бір қатеден басқа, жақсы жасалған. Ол Альберт Финни еді, менің детектив Еркүл Пуаро ретінде. Мен оның Англиядағы ең әдемі шашы бар екенін жаздым, бірақ ол фильмде жоқ. Мен бұл өкінішті деп ойладым, неге ол емес?" Орындаушылар алғашқы кезде оны құпшықтығымен қабылдады. Лумет алдымен Шон Коннериге барды, ол Луметтің "егер сіз ең үлкен жұлдызды алсаңыз, қалғандары келеді" деген сөзінен "ақылсыз мақтанатынын" мойындады. Бергманға бастапқыда принцесса Драгомировтың рөлін ұсынған болатын, бірақ оның орнына Грета Ольссонды ойнауды сұрады. Лумет былай деді: Бергман бұл рөл үшін "Оскар" сыйлығын ең үздік екінші пландағы әйел рөл үшін алды. Бюджеттің барлық бөлігін ЕМИ-ден алды. Ойынның құнын 554,100 фунт стерлингке дейін көтерді. Қалың қарға ұшыраған пойыздың түсірілімінің алдындағы апталарда қардың жетіспеушілігі туралы алаңдаушылықтар болды, сондықтан үлкен көлемде қарды көлікпен әкелу жоспарланды. Алайда, атыс болған күні түнде қатты қар жауғандықтан, қосымша қардың қажеті болмады, өйткені қармен жүктелген қосалқы жүк көліктері қарға жабысып қалды.
Bergman won an Academy Award for Best Supporting Actress for the portrayal. The entire budget was provided by EMI. The cost of the cast came to £554,100. There were concerns about a lack of snow in the weeks preceding the scheduled shooting of the snowbound train, and plans were made to truck in large quantities of snow at considerable expense. However, heavy snowfall the night before the shooting made the extra snow unnecessary—just as well, as the snow laden backup trucks had themselves become stuck in the snow.
Музыка
Ричард Родни Беннетттің "Ориент экспрессі" тақырыбы оркестрлік сюитаға қайта өңделіп, бірнеше рет орындалды және жазылды. Ол Корольдік опера үйінің оркестрімен Ковент-Гарденде Маркус Додс жетекшілігінде орындалды. Пианинода соло ойнаған композитордың өзі еді.
Кассалық жинақ
"Ориент экспрессідегі кісі өлтіру" 1974 жылы 24 қарашада Ұлыбританияда театрландырылды. Фильм 1.4 миллион долларлық бюджетімен Солтүстік Америкада 36 миллион доллар жинап, 1974 жылдың ең табысты 11-ші фильмі болды. Нат Коэн бұл британдық компанияның толық қаржыландырылуымен апта сайынғы АҚШ кассаларының топтарында бірінші орынға шыққан алғашқы фильм екенін мәлімдеді.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes сайтында фильмге 42 пікір негізінде 90% мақұлдау бағасы берілген, орташа бағасы 7.8/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Қылмыс, интрига және жұлдызды актерлік құрам "Ориенттік экспрестегі кісі өлтірудің" стильді өндірісін күміс экранға түсірілген Агата Кристидің ең жақсы бейімделулерінің біріне айналдырады". Metacritic-те 8 сыншыдан алынған 100 баллдан 63 баллдың орташа салмағы бар, бұл "жалпы оң пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, "жақсы уақыт, жоғары стиль, кино түсірудің ерте кезеңдеріне сүйіспеншілікпен салют береді" деп жазды. New York Times басылымының сол кездегі бас сыншысы Винсент Канби жазған: "Егер 40 жыл бұрын Агата Кристидің "Ориент экспресстегі кісі өлтіру" романы фильмге айналған болса (осы жерде "Каледегі кісі өлтіру" деп жарияланған кезде), ол бір немесе екі жұлдызды және оншаған кейіпкер актерлері мен студиялық келісімшарт ойыншыларымен Бербанктегі немесе Калвер Ситидегі артқы жерде қара-ақ түсті суреттелген болар еді. Оның түсірілу уақыты 67 минутқа созылады және ол өте жақсы B фильм болуы мүмкін еді. "Ориент экспресіндегі кісі өлтіру" 40 жыл бұрын фильмге айналған жоқ, ал сіздер Сидней Люметтің "Коронет" кинотеатрында өткен кешті көрген соң, таңғалып, сондай-ақ, фильмнің түсірілмегені үшін қуанасыз. Бұрынғы бейімделу осы ғажайып көңіл көтеретін супер валентинді шығару жоспарларына кедергі келтірсе керек. Бұл біздің инфляциялық ғаламдағы соңғы тұрақты нүктелердің бірі болуы мүмкін.
[ ] had Dame Agatha Christie's Murder on the Orient Express been made into a movie 40 years ago (when it was published here as Murder on the Calais Coach), it would have been photographed in black and white on a back lot in Burbank or Culver City, with one or two stars and a dozen character actors and studio contract players. Its running time would have been around 67 minutes and it could have been a very respectable B picture. Murder on the Orient Express wasn't made into a movie 40 years ago, and after you see the Sidney Lumet production that opened yesterday at the Coronet, you may be both surprised and glad it wasn't. An earlier adaptation could have interfered with plans to produce this terrifically entertaining super valentine to a kind of whodunit that may well be one of the last fixed points in our inflationary universe.
Агата Кристи
Фильмнің түсірілуінен он төрт ай өткен соң қайтыс болған Кристи "Ориент экспресстегі кісі өлтіру" және "Сөзге тарту куәсі" деп аталатын фильмдер оның кітаптарының өзіне ұнаған жалғыз кино адаптациясы болды, дегенмен ол Пуароның (Финни) мысығына көңілін қалдырды, ол өзінің құпияларында егжей-тегжейлі баяндаған керемет шашты жаратылыстан алыс еді.
Марапаттар мен ұсыныстар
Жыл марапаттау рәсімі Санаты Номинация нәтижесі 2005 Сателлит сыйлығы Үздік классикалық DVD "Ориенттік экспрестегі кісі өлтіру" 1976 "Грэмми" сыйлығы Үздік бастапқы музыка альбомы Кино немесе теледидар арнаулы фильм үшін жазылғанРичард Родни Беннет1975 "Оскар" сыйлығыҮздік актерАлберт ФинниҮздік қосалқы актрисаИнгрид БергманҮздік адаптацияланған сценарийПол ДэнҮздік кинематографияДжеффри УнсвортҮздік костюм дизайныТони УолтонҮздік бастапқы музыкаРичард Родни БеннетБАФТА сыйлығыҮздік фильмДжон Браборн, Ричард ГудвинҮздік актерАлберт ФинниҮздік режиссеріСидни ЛюметҮздік қосалқы актерДжон ГильвудҮздік қосалқы актрисаИнгрид БергманҮздік кинематографияДжеффри Энни КоутсҮздік фильмдік музыкалық музыка үшін Асквит кино сыйлығыРичард Родни БеннетҮздік продюизондаушы дизайныҮздік актерҮздік актер Альберт Финни Киноультон Кино сыйлығыҮздік адаптацияланған сценарийҮздік актерҮздік үздік жетістік фильмҮздік фильмҮздік үздік сценарий дизайнерлік жетістіктерҮздік фильмҮздік фильм 1974Үздік фильм фильм фильм бойынша үздік фильмҮздік үздік фильмҮздік фильмҮздік фильм фильм фильм Дизаңышінші фильмҮздік фильмҮздік фильм