Кіріспе

Амарант тұқымдасының жеуге жарамды дәндері Амарантус тұқымдасына жататын түрлер 8000 жыл бойы дәндері үшін өсірілді. Амарант өсімдіктері жеуге жарамды крахмал тұқымы үшін өсірілетін жалған дәнді дақылдар ретінде жіктеледі, бірақ олар бидай мен күріш сияқты шынайы дәнді дақылдар сияқты ботаникалық отбасында жоқ. Амарнат тұқымдастары әлі күнге дейін астық ретінде қолданылады: Amaranthus caudatus L., Amaranthus cruentus L. және Amaranthus hypochondriacus L. Астық амарнатының өнімділігі күріш немесе жүгерімен салыстыруға болады. Ацтектер дәнді дақылдарды негізгі тағам ретінде және олардың діни рәсімдерінің ажырамас бөлігі ретінде қолданған. Ацтектер елін жаулап алған соң, конкистадоростар амарант өсіруге тыйым салды. Алайда, сол уақыттан бері өсімдік арамшөп ретінде өсіп келеді, сондықтан оның генетикалық негізі негізінен сақталған. Астық амаранты туралы зерттеулер 1970 жылдары АҚШ-та басталды. 1970 жылдардың аяғында бірнеше мың гектар жер өсірілді және әлі де өсірілуде. Қазіргі кезде өсірілетін амарант дәндерінің көп бөлігі сауықтыру өнімдері дүкендерінде сатылады. Амаранттың дәндері Мексиканың кейбір аймақтарында азық-түлік ретінде өсіріледі. Басқа да дайындамаларда дәнді піскендіктей жарып, содан кейін балмен араластырылуы немесе сүт, кептірілген жеміс және жаңғақпен бірге суық таңғы асқа арналған дәнді дақыл сияқты қызмет етілуі мүмкін. Амарант дәнінен коммерциялық мақсатта қолданылатын престелген амарант майын алуға да болады.

Өсіру

Амарантус тұқымдасына 75-ке жуық түр жатады. Амарант тұқымының көптеген түрлері - бұл қатты өсімдіктер, олар рН-нің, тұздың, қоршаған ортаның, температураның және құрғақшылықтың өзгеруіне төзімділік көрсетеді. Амарант түрлерінің кейбір мысалдары: Амарантус альбус, Амарантус блитидес, Амарантус гибридус, Амарантус пальмери, Амарантус пуэлли, Амарантус ретрофлексус, Амарантус спинозус, Амарантус туберкулятус және Амарантус виридис. Бұл атау оның шошқалар жайылатын жерлерде өсіп шығатынынан алынған. Оның жапырақтары мен тұқымы жеуге жарамды болса да, пигвейд амаранты азық-түлік өсірілімі ретінде өсірілмейді.

Мәдениеттік пайдалану

Ацтектер амарантты Колумбқа дейінгі кезеңде қазіргі Мексикада негізгі дәнді дақыл ретінде өсірген. Ацтектер амаранттан тамаль, тортилла және атоль (қызыл дәнді дақыл) дайындаған. Сонымен қатар олар қасиетті ай - Хуицилопочтлиде амарант, агава және жүгері ағаштарынан тәңірлерінің мүсіндерін жасайтын. Айдың соңында мүсіндерді отбасылар жеп, "құдайды өздеріне сіңіреді". Тарихи түрде жеуге болатын бас сүйектері амарант тұқымынан жасалатын, бірақ қазіргі кезде олар қанттан жасалады.