Кіріспе

Вратшалық Софроний (немесе Софроний Врачанский; 1739-1813), тумасы Стойко Владиславов, болгар дінбасысы және ерте болгар ұлттық қайта өрлеуінің жетекші тұлғаларының бірі.

Өмірбаян

Владиславов 1739 жылы Шығыс Болгариядағы Котель қаласында мал саудасының бір отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Владислав 1750 жылы Стамбулда обадан қайтыс болды. Стойкоға 3 жасқа толғанда анасы Мария қайтыс болады, ал әкесі қайтадан үйленеді. Ол туған қаласындағы монастырдың мектебінде оқып, славян және грек кітаптарын зерттеді. Ол фриздер тоқымашы болып жұмыс істеді, бірақ дінге қызығушылық танытты және 1762 жылы дін қызметкері болды. Мұғалім және жазушы болып жұмыс істеген кезінде ол 1765 жылы Котельде Паизий Хилендарскиймен кездесті. Паисий оған өзінің "История Славяноболгарская" деген кітабын көрсетті, бұл болгар қайта өрлеуінің негізгі еңбегі, оның алғашқы көшірмесін Владиславов жасаған, Софронийдің көшірмесі (Софрониев препис, Sofroniev prepis) деп аталады. Владиславов 1770 және 1775 жылдар аралығында Афон тауына барып, 1795 жылы Котельден кетеді. Ол Карнобат шіркеуінде қызмет етті және 1794 жылы Арбанасидегі монастырға барып, 17 қыркүйекте Софроний есімімен Враца епископы болды. Сол жерде ол әлеуметтік қызметпен айналысып, Вратса тұрғындарының саяси делегациясын Мәскеуге жіберуді бастаған. Софроний фанариотистік топтармен тығыз байланыста болды. Осман Пазвантоғлудың салдарынан епископтың міндеттері Владиславовка қиындық туғыза бастады. 1797 жылы ол Врацадан шығып, солтүстік-батыс Болгарияға көшті. Видинде үш жыл өткізген кезінде ол жазушы ретінде өз мақсаттарын анықтауға көмектесті. 1803 жылы ол Бухарестке жоғары дәрежелі дін қызметкері ретінде халыққа қызмет етуге кетті, бірақ өзінің епископтық лауазымынан босатылып, бірақ өзінің епископтық атымен қол қоюды жалғастырды. 1806 және 1812 жылдар аралығында Вратсалық Софроний болгар халқының орыс басшыларымен қарым-қатынаста болған ең көрнекті өкілдерінің бірі болды. Ол өмірінің соңғы жылдарын Бухаресттегі монастырда өткізді. Оның қайтыс болған күні белгісіз, соңғы қол қойылған құжат 1813 жылдың 2 тамызында.

Шығармалары

Софроний өзінің ең жақсы және ең танымал шығармаларын Бухарест кезеңінде жазды. Олардың ішінде Nedelnik (Неделник) - оның жалғыз баспа еңбегі - грек және славян дереккөздеріне негізделген жылдың әрбір мерекесіне арналған өсиеттер мен уағыздар жинағы. Бұл жинақ қазіргі болгар тілінде кітап басып шығаруды бастау және болгар тілінің әдебиет тілі ретінде қалыптасуы үшін тарихи маңызы бар. Бұл үлкен кітапта бірнеше ағаш оюлар мен әшекейлер бар, бұл оны таңғажайып нысанға айналдырады. Ол 1805 жылы тағы бір жинақ, "Жексенбілік евангелистік интерпретация", сондай-ақ өте танымал автобиография, "Жұмыс пен азаптар күнәкар Софронийдің" (Житие и страдания грешнаго Софрония, Zhitie i Stradaniya Greshnago Sofroniya) және болгар халқына арналған үндеу жазды, оны 19-ғасырдың басындағы болгар әдебиетінің ең танымал өкілі етті.

Мұра

Вратсалық Софроний 1964 жылы 31 желтоқсанда Болгария Православ шіркеуінің қайырыны атанды. Оңтүстік Шетланд аралдарындағы қар аралындағы Санкт-Софроний кнолы Антарктидада Вратсалық Софронийдің есімімен аталған.