Кіріспе

Метамфетамин мен кофеинді біріктіретін таблеткалар Я ба (, сөзбе-сөз "ақылсыз дәрі") - метамфетамин мен кофеиннің қоспасын қамтитын дәрі. Бұрын оны яма (яма) деп атаған, ал қазір "байкерлер кофесі" және "камиказе" сияқты әртүрлі атаулармен танымал. Заңсыз болса да, Оңтүстік-Шығыс Азияда оны көптеп қолданады. Оны "баба, гути, бедона, иштоп, алма, паттор, дана, поке, бичи, самолет, гхора және каложори" деп те атайды.

Аттар

Есірткі әр түрлі уақытта және әр жерде әр түрлі атаулармен аталады. Таиландта ол ya khayan ("жұмыс істейтін таблетка") деп аталды, содан кейін ya maa ("ат дәрісі"), содан кейін ya ba ("ақылсыз таблетка") 1996 жылы. Drugs, Inc телесериалдарының бір эпизодында айтылғандай, оны Таиландтың солтүстігінде шоколад деп атайды, өйткені оның тәмі тат және иісі шоколадты. Мьянмада (бұрынғы Бирма) оны киети (сөзбе-сөз "батырма"), ати және паларкар деп те атайды. Малайзияда ол пил куда (сөзбе-сөз "ат таблеткасы") деп аталады. Филиппинде және Индонезияда бұған жиі қолданылатын атау - шабу. Қытайда бұл өсімдіктің жалпы атауы - ма гуо немесе ма гуо. Бангладеште оны баба, гути, лаал, хавон, жинш , мата немесе маал деп атайды. Я ба кейде Үндістанда бхуль бхулия деп аталады. АҚШ-тың Ұлттық есірткі барлау орталығының мәліметінше, бұл препарат АҚШ-та "ақылсыз дәрі" және "нацистік жылдамдық" деп аталады.

Өндіріс

Мьянма - әлемдегі метамфетаминнің ең ірі өндірушісі, Тайландта табылған я баның көпшілігі Бирмада, әсіресе Алтын үшбұрышта және Тайланд, Лаос және Қытаймен шекаралас солтүстік-шығыс Шан штатында өндіріледі. 2010 жылы Бірма көршілес Таиландқа 1 миллиард таблетканы таратты.

Тайландтағы танымалдылықтың өсуі мен төмендеуі

Бұрын "я-ба" таблеткалары заңға сай жанармай құю станцияларында сатылатын және ұзақ жолға жүретін көлік жүргізушілері ұйқысыз жүру үшін қолданатын. 1970 жылы Тайланд үкіметі бұл есірткіге тыйым салды. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, 2002 жылы есірткілердің көпшілігін Мьянмадағы Уэ штатының әскері өндірген. 2013 жылы билік солтүстік-шығыста 33 000-нан астам метамфетаминмен байланысты тұтқындалғандарды санады. Ябаның Исандағы тез өсуі Азиядағы жағдайды көрсетеді, 2014 жылы бұл аймақ амфетаминді стимуляторларды тұтынушылардың 50 пайыздан астамын құрады.

Бангладеш

2006 жылы ябаны тұтыну кедейлер үшін кең тараған болды. Бангладеште ябаның қаншалықты көп қолданылатыны нақты белгісіз, бірақ билік тарапынан есірткілерді ұстап алу жиі кездеседі. Бірмалық рохинджа босқындары есірткі сатушылармен жалданып, Я-Ба басын Мьянмадан Бангладешке әкеледі. 2016 жылы 359 бірмалық яба контрабандасы үшін тұтқындалды, ал Бангладеш билігі 29 миллион АҚШ долларына жуық ябаны тәркіледі.

Басқа елдер

Малайзияда ол көбінесе Таиланд шекарасындағы Келантан штатында кездеседі. 2003 жылы АҚШ-тың Ұлттық есірткі барлау орталығы бұл препараттың АҚШ-тағы, әсіресе Калифорниядағы Азия қауымдастықтарында танымалдыққа ие екенін сипаттады. Сондай-ақ, бұл клубтағы есірткі ретінде кеңінен таралған.