Кіріспе

1955 әскери оқу-жаттығу ұшағы Fokker S.14 Machtrainer - Нидерландының Fokker компаниясы Нидерландының Корольдік Әуе күштері (RNLAF) үшін жобалаған және жасаған екі орындық әскери оқу реактивті ұшағы. Бұл әлемдегі алғашқы реактивті ұшақ болып табылады. Қарусыз жаттықтырушы Голландияның Әуе күшінде 12 жыл қызмет етті, ал бір прототипті Голландияның Аэроғарыш зертханалары 6 жыл бойы қолданды. Олардың екеуі әуе апатынан қаза тапты, біреуі 1955 жылы, екіншісі 1964 жылы. Махтрейнерде бір қозғалтқышпен қатар отыру мүмкіндігі бар, бірақ құрсақ астындағы қарулы модуль мен қатты нүктелер жобаланған, бірақ пайдалануға берілмеген. 1940-жылдардың соңында британдық Rolls Royce компаниясы өзінің Derwent турбореактивті қозғалтқышымен жұмыс істейтін жаңа жаттықтырушы ұшақ жасау үшін өндіруші іздеді. Фоккер осындай ұшақты жобалауға шешім қабылдады, оны S.14 Machtrainer деп атады. 1951 жылы 19 мамырда алғашқы прототип алғашқы ұшуды орындады. RNLAF-тан 20 ұшаққа тапсырыс алған соң, Machtrainer 1955 жылы қызметте болды. 1967 жылы соңғы үлгілері шығарылғанға дейін ол қызметпен айналысты. Бірнеше мысал 21-ғасырда көрініске шығаруға сақталған. Fokker бастапқыда Machtrainer-ді әлемдік жаттықтырушы нарығында жоғары сатылымға үміттенді, оның ішінде оның лицензия бойынша шетелде өндірілуі де бар. Америкалық ұшақ өндіруші компаниясы Фэйрчайлд АҚШ Әуе күштері үшін Махтрейнерді шығаруға қызығушылық танытқан, бірақ ол ешқандай тапсырыс ала алмады. S.14 ұшағын алғашқы ұшуға шығарған сынақ ұшқышы 1955 жылы АҚШ-та өткен демонстрациялық ұшу кезінде қаза тапты. Бразилия сонымен қатар Rolls Royce Nene-ге арналған 50 Machtrainers-ті жергілікті өндіріс үшін келіссөздер жүргізді, бірақ саяси өзгерістер бұл әрекетті де бұзды. Әр түрлі елдер оны қабылдауды зерттеді, алайда, Machtrainer-ді RNLAF-тан басқа ешқандай ұйым қабылдамады. Махтрейнер Derwent 8 ұшағын қолданған, бірақ оны Nene 3 ұшағымен сынақтан өткізген және 1953 жылы Махтрейнер II ретінде ұшқан, ал бұл прототипті 1960 жылдары Голландияның әуе және ғарыш зертханасы қолданған. Ұшақ ұшқыштық ерекшеліктерімен танымал болды, қарусыз болды, бірақ арнайы фюзеляж астындағы оқ-дәрілер жасалды және әзірленуі кезінде сыналды, бірақ қанаттың қатты нүктелері сияқты пайдалануға берілмеді. Ол сол кезеңдегі кейбір сауда әдебиетін опция ретінде ұсынды. Барлығы 21 ұшақ жасалды, оның ішінде прототип, олардың екеуі апаттарда жоғалды, ал бірнешеуі қазіргі уақытта, соның ішінде алғашқы прототип, көрініс ретінде сақталып қалды.

Шығу тегі

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Еуропа елдері ұлттық индустрияларын қалпына келтіре бастады, голландиялық ұшақ өндіруші Фокер де осы жағдайдан тыс қалмады. Бастапқыда шетелдік жобаланған Hawker Sea Fury және Gloster Meteor сияқты ұшақтарды жөндеу мен салумен айналысқан болса, Голландия үкіметі мен Fokker-дің өзінде де өзінің отандық жобалау қызметін қайта бастауға ынталы болды. Әсіресе, Fokker компаниясының жаңадан қол жетімді реактивті қозғалтқышты пайдаланатын ұшақтарды әзірлеуіне үлкен қызығушылық болды. 1940 жылдардың соңында Фокер өзінің реактивті қозғалтқышы бар озық жаттықтырушысын, S.14 Machtrainer деп аталатын, жобалау жұмыстарын бастады. 1949 жылы авиациялық журнал "Flight International" компаниясының "ойыншы мен жаттықтырушының бір жақта отырып, техникалық қызмет көрсету мен құрылыстың қарапайымдылығын және барлық жағынан тиімділігін қамтамасыз ететін турбореактивті қуатты дамыған жаттықтырушы" деп атаған. Авиация авторы Роланд В. Харкердің айтуынша, голландтық ұшақ жаттықтырушысын шығару идеясы британдық қозғалтқыш өндіруші Rolls Royce компаниясының Фоккерге Дервент қуатты ұшақ жаттықтырушысының сызбаларымен шұғыл тәсілінен пайда болды. Rolls-Royce ұшақ жаттықтырушыларының үлкен және табысты нарығында, әсіресе Goblin-ге арналған de Havilland Vampire-ге қозғалтқыш сатудан айырылудан қорықты; компания бұған дейін британдық өндіруші Miles Aircraft-пен Derwent-ге арналған бәсекелесін шығаруға қызығушылық танытқаннан кейін компанияны қабылдамады, сондықтан Fokker-ге жақындауға шешім қабылдады.

Ұшуға

1951 жылы 19 мамырда PH NDY тіркелген алғашқы прототип өзінің алғашқы ұшуын жасады. Ол бір Derwent V қозғалтқышымен жабдықталған. Алайда, сол күні оның екінші ұшуы кезінде астыңғы бөлігі кеңеймегендіктен, ол едәуір зақымдалды. Прототип толықтай жөнделіп, сол жылдың соңында Париж әуе көрмесінде көрсетілді. Ұшақтың прототипі мен одан кейінгі ұшақтар бір-біріне ұқсас болғанмен, оның дене бөлігі үлкен G күшін жеңу үшін күшейтілген. Голландияның Корольдік Әуе күштері 20 S.14 ұшағына Роллс-Ройс Дервент 8 қозғалтқышымен жабдықталған тапсырыс берді. Бір кезде Фокер Махтрейнердің экспорттық перспективаларына үлкен үміт артады; компания Бразилиямен 50 Роллс-Ройс Нене қуатымен жұмыс істейтін Махтрейнерлерді лицензия бойынша өндіру тақырыбында келіссөздер жүргізді. Сонымен қатар, америкалық авиация өндірушісі Фейрчайлд, кейіннен лицензия бойынша Fokker Friendship-ті де құрды, Америка Құрама Штаттарының Әуе күшінен Махтрейнерге тапсырыс алуға тырысты. Зондерман - 2-ші дүниежүзілік соғыста танымал голландтық ұшқыш және қарсылық күресшісі, сондай-ақ Fokker S 11 сияқты басқа Fokker өнімдерін сынақтан өткізді. S 14 көптеген ұшқыштармен, соның ішінде Чак Йегермен және WW2 Aces-пен бағаланды және айтарлықтай қызығушылық болды; оны ұшу оңай және кешірімді деп мақтады. Компанияның сату күш-жігерін қолдау үшін алғашқы прототипте Nene III қозғалтқышы орнатылды, ол алға қарай қозғалтқышты шығара алатын болды; ол алғаш рет осы конфигурацияда 1953 жылы 25 қазанда ұшты. Ұшу сынақтарынан кейін Нене III-дің қуаттылығы көбейгендігі Machtrainer-ге жоғары жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді. K 1 прототипі одан әрі өзгертіліп, қуатты Nene III қозғалтқышымен жабдықталды және 1953 жылы сынақ ұшуға жіберілді. 1960 жылдары ол Нидерландының Ұлттық аэронавтика және ғарыш зертханасында (Lucht en Ruuimtevaart Laboratorium) сынақтан өтті. Шын мәнінде үшінші экипаж мүшесіне жеткілікті орын болды, дегенмен бұл мүмкіндік осы жерде орнатылуы мүмкін радио немесе радар жабдықтарын жоюды қажет етеді. ұшқыш орындықтар. Құрамында электрлік құрылғы бар, оның көмегімен көпірдің шанағын лақтырып тастауға болады. Ұшақтың электр жүйелерінің көпшілігі тікелей пилот кабинасының астына орнатылған және бірнеше тексеру панельдері арқылы қол жетімді болды; батареялар мен оттегі контейнерлері сияқты тұтыну құралдары да жақын жерде орналастырылған. 1964 жылы 28 мамырда Зеландияның Хеенвлиет қаласының маңында екі экипаж жоғалып, S.14 апатқа ұшырады. Бастапқы өндірісте екі ұшақ апатқа ұшырап, қалғандары 1960 жылдардың соңында шығарылғаннан кейін бұзылған. Үшеуі әлі күнге дейін сақталған, оның ішінде түпнұсқалық прототип (K 1, PH XIV), ол Амстердамның Схипхол әуежайында орналасқан Nationaal Luchtvaartlaboratorium (NLL) 1966 жылы наурыз айында зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді. Кейін ол 2003 жылы Лелистад әуежайындағы жаңа Авиодром мұражайына көшірмес бұрын Схипхолдегі Авиодоме мұражайында көрсетілді. L 11 ұшағы Голландияның Ұлттық әскери мұражайында бұрынғы Состерберг әуе базасында сақталған. L 17 жөндеуден өтіп жатыр. Төртінші, L 18, Ипенбургтегі Fokker объектісінің кіреберісінің қасында орналастырылған, бірақ бұл ұшақ 1994 жылы сайт жабылған кезде жойылған.