Кіріспе
Уисси өзені – Англияның шығысындағы Норфолк графтығында орналасқан өзен. Брэдэнхэмге жақын жерде басталып, Фордхэмде Ұлы Уз өзеніне қосылу үшін шамамен 50 шақырым (31 миль) ағады. Өзеннің төменгі 18 шақырымы (11.2 миль) кеме жүзуге қолайлы. Жоғарғы ағысында жағалауға жақын орналасқан тарихи маңызы бар бірнеше ғимараттар бар. Өзен өнер және қолөнер үлгісінде салынған Пиккенэм Холл паркінің ішінде ағады, ал одан әрі ағыста 1942 жылы алты ауылды эвакуациялау арқылы құрылған Армияның Стэнфорд оқу полигоны (STANTA) орналасқан. Судың күшімен кем дегенде екі диірмен жұмыс істеген, олардың бірі Хильбороу, екіншісі Нортволдада болған. Уиттингтон ауданында өзен кеме жүзуге жарамды болып, жағалық құрғақ жерлермен қоршалған. Бірнеше сорғы станциясы дренаждық арналардан суды өзеннің жоғары арнасына қарай сорады. Кеме қатынасы кем дегенде «Соңғы сот» кітабынан бері белгілі болғанымен, басқа көршілес өзендерге қарағанда құжаттамалық деректер аз, себебі кеме қатынасының бастапқы нүктесінде халық тығыз қоныстанған елді мекен болған жоқ. 1925 жылы Виссингтонда қант қызылшасы зауыты салынды, оған тек өзен немесе теміржол арқылы ғана қол жеткізуге болады, бұл салыстырмалы өркендеу кезеңін бастады, ол 1943 жылы зауытқа дейін алғашқы жол салынғанда аяқталды. Қазіргі таңда өзен тек демалыс үшін пайдаланылатын кемелерге арналған.
The River Wissey is a river in Norfolk, eastern England. It rises near Bradenham, and flows for nearly 31 mile (50 km) to join the River Great Ouse at Fordham. The lower 11.2 mile (18 km) are navigable. The upper reaches are notable for a number of buildings of historic interest, which are close to the banks. The river passes through the parkland of the Arts and Crafts Pickenham Hall, and further downstream, flows through the Army's Stanford Training Area (STANTA), which was created in 1942 by evacuating six villages. The water provided power for at least two mills, at Hilborough and Northwold. At Whittington, the river becomes navigable, and is surrounded by fenland. A number of pumping stations pump water from drainage ditches into the higher river channel. Although navigation is known to have taken place since at least the time of the Domesday Book, there is less documentary evidence than for other neighbouring rivers, as there was no centre of population at the head of the navigation. A sugar beet factory was built on the banks in 1925 at Wissington, which could only be accessed by river or railway, and started a period of relative prosperity, which ended in 1943, when the first road to reach the factory was built. All use of the river is now by pleasure craft.
Курс
Өзен Ұлы Оузаның саласы болып табылады, Норфолк графтығындағы Шығыс Брэденхэмге жақын Шипдамнан басталады және шамамен 50 километрге жуық Нектон, Солтүстік Пиккенхэм, Оңтүстік Пиккенхэм, Ұлы Крессингэм, Икбург, Нортволд және Стоук Ферри қалалары арқылы ағып, содан кейін Даунхэм Маркеттің оңтүстігінде, атап айтқанда Фордхэм шағын ауданында Ұлы Оузаға қосылады. Бұл өзеннің бағыты өзгерген, себебі ол бастапқыда Висбехке ағып, қаланың аты осы өзеннен шыққан. Тарихи тұрғыдан бұл өзен Сток өзені немесе Сток деп те аталып келген. Шипдамның солтүстігіндегі бастауы 260 фут (79 метр) биіктіктегі контурға жақын орналасқан және қарама-қарсы бағытта ағатын Яре өзенінің бастауына да жақын.
Жоғарғы ағысы
Өзеннің оңтүстігінде Манор Ферма орналасқан, ол XVI ғасырдан бастап II дәрежелі санатталған ғимарат, бірақ келесі 200 жылда кеңейтіліп, қайта жаңартылған. Алғашқы ағаш қаңқасының көп бөлігі кірпішпен ауыстырылды. Фермамен байланысты ежелгі балық шаруашылықтары бар. Бағыт батысқа қарай жалғасады, I дәрежелі Ханттингфилд Холл шаруа үйінің жанынан өтеді, ол да XVI ғасырдан басталады, бірақ XIX ғасырда өзгерістер енгізілген, содан кейін Брэдэнхэмнің солтүстік жиегімен ағып өтеді. Ауылдық шіркеу өзенмен негізгі елді мекен орталығынан бөлінген. Бұл ортағасырлық ғимарат, флинт, әктас және кірпіштен салынған, оның көп бөлігі XIV ғасырға дейін барады, бірақ кейбір бөліктері одан да ертерек. Ауылдың батысында оңтүстік жағалауда шағын сарқырама су тазарту стансасы орналасқан, одан кейін Холм Хейлдің солтүстігіне және Нектонның оңтүстігіне қарай ағып өтеді. Ол оңтүстікке бұрылып, 1700 жылдан бері боялған кірпіштен салынған және пантеллі шатыры бар Эрнефорд үйіне жақын орналасқан Эрнефорд көпірі астынан өтеді. Ол қолданыстан шыққан теміржол көпірінен өтеді және Солтүстік Пиккенхемнің шығысына қарай жалғасады. Оңтүстік Пиккенхемде өзен Пиккенхем Холл паркі арқылы өтеді, ол 1797 жылғы Фаден округ картасында көрсетілген және XIX ғасырдың ортасында кеңейтілген. Оның көп бөлігі ежелгі емендермен шөптесін алқаптарды құрайды. Бау-бақшалар мен демалыс алаңдары ретінде жоспарланған, олар өзенге дейін төменге қарай созылады, ол осы жерде кеңейтілген. 1900 жылдардың басына жататын қарағайдан жасалған көпір бақтарды паркпен байланыстырады. Залдың өзі 1902 және 1905 жылдар арасында банкир Г.В. Тейлор үшін өнер және қолөнер сәулетшісі Роберт Вейр Шульц салып берген. 1830 жылға дейін салынған бұрынғы үйді қайта жаңарту кезінде тұрақсыз екендігі анықталды. Ұлы Крессингхемде бұрынғы әулет үйі шығыс жағалауда орналасқан. Бұл I дәрежелі мұражай, оның ішінде 1542 жылы үйді сатып алған Джон мен Элизабет Дженниге тиесілі құйылған кірпіштен жасалған монограммалар бар. Ұзақ емес уақытқа оңтүстік-батысқа бұрылып, Хоум-Лэйн Хилбородағы саға арқылы өзеннен өтеді. Ауылдан оңтүстікке қарай Хилбороу диірмені және 1819 жылдан бері салынған диірменшінің үйі орналасқан. Көптеген механизмдер әлі де орнында, бірақ құйма темірден жасалған су дөңгелегінен қалақтар жоқ. Оңтүстікте Бодни Холл шаруа үйі орналасқан, ол XVI ғасырдан басталады, ал XVIII және XIX ғасырларда өзгерістер енгізілген. Ordnance Survey картасында балық шаруашылықтарының көне тоғандары көрсетілген. Өзен Лэнгфорд шіркеуінен өтеді, ол I дәрежелі ортағасырлық ғимарат, онда сэр Николас Гаррардқа арналған ескерткіш орналасқан, ол 1727 жылы Кристофер Хорснайл ағасы барокко стилінде жобалаған. Терезелер толқынды темір табақтармен жабылған, себебі ғимарат Армияның Стэнфорд оқу аймағында орналасқан. Мертонға жақын жерде пайда болатын және Стэнфорд Вотер деп аталатын үлкен көл арқылы ағатын қосалқы өзен Виссиге шығыстан қосылады. 1942 жылы Стэнфорд оқу-жаттығу алаңына жол ашу үшін жақын маңдағы Стэнфорд ауылы алты эвакуацияланған ауылдың бірі болды. Бұрылыстан кейін өзен батысқа қарай бұрылады және Икбургке жақын жердегі қиыршық тас орнынан өтеді. A1065 жолының астындағы көпірдің жанында Bridge House орналасқан, ол XIX ғасырда жартылай жеке үйлер ретінде қайта жаңартылған, бірақ онда әлі де XIII ғасырдан қалған бастапқы алапес шіркеуінің бөліктері бар. Мандфордтың солтүстігінен өтіп, канал солтүстік-батысқа қарай бұрылады және солтүстік жағалаудағы Дидлингтон Холл көлдері мен оңтүстік жағалаудағы құм мен қиыршық тас өндіру арқылы қалыптасқан көлдер арасында өтеді. Кокли-Клейдің солтүстік-шығысында басталатын Гаддер өзені және оның тарауы Оксбороу дренажы оның солтүстік жағалауында Виссиге қосылады. Уиттингтонның солтүстігінде Стрингсайд су ағызуымен біріктірілген қолданыстан шыққан сорғы стансасы бар. Ұлыбританияның алғашқы екі бағытты жабық балық өтуі 2012 жылы орнатылды, бұл балықтарға су тасқынынан қорғанысты жеңуге және үрлеу алаңдарына өзеннен жоғары қарай жетуге мүмкіндік берді. Оны Қоршаған орта агенттігі қаржыландырды, ал Anglian Water су тазарту стансаларынан оны іске қосу үшін энергиямен қамтамасыз етті. Ол Нидерландыдағы көптеген балықтарға ұқсас, бірақ оны балықтардың әртүрлі түрлерінің пайдалануына мүмкіндік беру үшін өзгертілді. Метуолд Лоде өзенінің ағысы оңтүстіктен басталады, ал өзеннің екі жағында да кең су тасқыны пайда болады. Виссингтон көпірі салыстырмалы түрде жаңа, өйткені 1925 жылы салынған кезде оның астында қант қызылшасы зауытына жол болған жоқ. Зауытқа соңғы жол айналып өтті, ал жаңа көпір ескіге қарағанда биік болды. Оңтүстікте Уиттингтоннан Метуолд дренажына дейінгі аймақ Northwold IDB басқарады, ал одан ауызға дейін Southery and District IDB басқарады. Олар әлдеқайда үлкен аумақты басқарады, ал IDB-ның оңтүстік шекарасы Little Ouse өзенімен белгіленген.
At South Pickenham, the river passes through the parkland of Pickenham Hall, which covers an area of It is marked on Faden's county map of 1797, and was extended in the mid nineteenth century. Much of it is grassland with ancient oaks. are laid out as gardens and pleasure grounds, leading down to the river, which has been widened at this point. A rustic oak bridge dating from the early 1900s links the gardens to the park. The hall itself was built between 1902 and 1905 by the Arts and Crafts architect Robert Weir Schultz for the banker G W Taylor. The previous house, dating from around 1830, could not be preserved, as it was found to be unstable during the rebuild. At Great Cressingham, the former manor house sits on the east bank. It is Grade I listed, and includes moulded brick monograms belonging to John and Elizabeth Jenny, who bought the house in 1542. Turning briefly to the south west, Home Lane crosses the river by a ford at Hilborough. To the south of the hamlet is Hilborough Mill and the miller's house, dating from 1819. Most of the machinery is still in place, although the paddles are missing from the cast iron waterwheel. Further south is Bodney Hall farmhouse, which dates from the sixteenth century, with alterations made in the eighteenth and nineteenth centuries. There are ancient fish ponds marked on the Ordnance Survey map. The river passes Langford Church, a Grade I listed medieval building containing a monument to Sir Nicholas Garrard, which was designed by Christopher Horsnaile senior in baroque style in 1727. The windows are covered with corrugated iron sheets, because the building is within the Army's Stanford Training Area. A tributary, which rises near Merton and flows through a large lake called Stanford Water, joins the Wissey from the east. The nearby village of Stanford was one of six evacuated to make way for the Stanford Training Area in 1942. Beyond the junction, the river turns to the west, and passes gravel pits near Ickburgh. Near the bridge under the A1065 road is Bridge House, remodelled as a pair of semi detached houses in the nineteenth century, but still containing parts of the original leper chapel dating from the thirteenth century. Passing to the north of Mundford, the channel turns to the north west, and passes between the lakes of Didlington Hall on the north bank and those formed by sand and gravel extraction to the south. The River Gadder, which rises to the north east of Cockley Cley, and its distributary, the Oxborough Drain, enter the Wissey on its north bank. To the north of Whittington, there is a disused pumping station by the junction with the Stringside Drain,
Close to the junction is a pumping station which pumps water from the river to the Stoke Ferry drinking water treatment works. The United Kingdom's first two way enclosed fish pass was installed in 2012 to enable fish to negotiate the flood defenses, and reach spawning grounds further upstream. It was funded by the Environment Agency, while Anglian Water supply the energy to operate it from the treatment works. It is similar in design to many in the Netherlands, but the siphon has been modified to enable a wider variety of fish species to use it. Methwold Lode flows in from the south, and the river is then constrained by wide flood banks on both sides of the river. Wissington bridge is relatively new, as there was no road access to the sugar beet factory below it when it was built in 1925. The road to the factory has since been bypassed, with the newer bridge providing more headroom than the old. To the south, the area from Whittington to the Methwold Drain is managed by the Northwold IDB, and from there to the mouth is managed by the Southery and District IDB. They control a much larger area, and the southern border of the IDB is formed by the River Little Ouse.
Тарих
"Ей" деген сөз атаудың "өзен" деген мағынасын білдіреді, сондықтан атау тавтологиялық болып табылады. Висси өзенінің тарихына қатысты құжаттамалық деректер, көршілес Ларк және Кішкентай Оузе өзендерімен салыстырғанда, аз. Олардың екеуінің де кеме қатынасының бастапқы нүктесінде ірі қалалар орналасқан, ал Виссиде мұндай қала жоқ. Висси өзені 1086 жылғы "Домсдей кітабында" айтылған, сол кезде ол "Оксенбургтен" Кингс-Линн және Кембриджге дейін жүзуге болатын. Оксбороу паромдық жеріндегі өзенге жақын ортағасырлық елді мекеннің іздері сақталған. 1575 жылы Кингс-Линнде өткен канализация комиссиясы оны тазарту және Стокбридж мен Уиттингтон арасында кеңейту, сондай-ақ Сток-Ферридегі көпірді жөндеу қажеттігін шешкен. Бұл көпірге қатысты дау болды, себебі Эли аббаты оның салынуына байланысты паром төлемін жоғалтқан. Ол кірісін қорғау үшін оны бұзған, бірақ Жүздік сот оны қайта орнатуды талап еткен. 1750 жылдары Оксборо Хитте көмір мен астық саудасымен айналысқан кемежайлар болды, ал Нортволдта өзен бойымен 1 миль (2 км) жоғарырақ қайық үйлерінің іздері табылды. Висси өзеніне қатысты парламент қабылдаған жалғыз акт 1814 жылы қабылданды, және ол кеме қатынасынан гөрі суды басқаруға көбірек қатысты. Нортволд, Стоук-Ферри, Вейрем, Вест-Дерэм және Вреттон ауылдық округтерінде суды басқаруға жауапты комиссарлар тағайындалды. Оларға Хилгейдің соңы мен Стоук көпірі арасындағы өзенді кеңейтуге рұқсат берілді, ал шығындарды жергілікті жер иелері төледі. Сонымен қатар, олар солтүстік жағалауды пайдаланатын әркімнен жол ақысын алуға құқылы болды, бірақ осы ақыны тек жағалауды жөндеу үшін ғана пайдалана алатын. 2019 жылғы Висси өзенінің су сапасы төмендегідей болды.
The reasons for the water quality being less than good include discharge from sewage treatment works, runoff of nutrients from agricultural land, and physical modification of the channel, which inhibits the free movement of fish in particular. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE) and perfluorooctane sulphonate (PFOS), neither of which had previously been included in the assessment.
Бөлім Экологиялық жағдайы Химиялық жағдайы Ұзындығы Су алабы Арнасы 13.2 миль (21 км) 33.85 шаршы миль (88 км²) 16.1 миль (26 км) 29.37 шаршы миль (76 км²) күшті өзгертілген
The reasons for the water quality being less than good include discharge from sewage treatment works, runoff of nutrients from agricultural land, and physical modification of the channel, which inhibits the free movement of fish in particular. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE) and perfluorooctane sulphonate (PFOS), neither of which had previously been included in the assessment.
Су сапасының жақсы болмауына себептер: сарқырама суларды тазарту қондырғыларынан шығатын ағынды сулар, егістік жерлерден құнарлы заттардың шайылуы және арнаның физикалық өзгерістері, бұл балықтардың еркін қозғалысына кедергі келтіреді. Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, 2019 жылы полибромдалған дифенил эфирлерінің (PBDE) және перфтор-октана сульфонатының (PFOS) болуына байланысты химиялық жағдайы жақсыдан нашарлаған, бұл екеуі де бұрын бағалауға енгізілмеген.
The reasons for the water quality being less than good include discharge from sewage treatment works, runoff of nutrients from agricultural land, and physical modification of the channel, which inhibits the free movement of fish in particular. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE) and perfluorooctane sulphonate (PFOS), neither of which had previously been included in the assessment.