Кіріспе

Синизм (sinistʁism) - саяси ғалым Альберт Тибодеттің "Францияның саяси идеялары" (1932) еңбегінде партиялық жүйелердің эволюциясы мен қайта үйлесуін, әсіресе Францияда, партия идеологиясында елеулі өзгерістерсіз түсіндіру үшін ойлап тапқан неологизм. Тибодет уақыт өте келе бұрын саяси емес мәселелер пайда болатынын, қоғамдық алаңдаушылықты туғызатынын және саяси іс-қимылға деген сұранысты ынталандыратынын көрді. Жаңа саяси қозғалыстар қалыптасып, жаңа мәселелерді қолдап, бүкіл саяси жүйеге әсерін тигізеді. Солшылдардың ескі партиясы екіге бөлініп, кейбіреулері жаңа мәселелерді заңды деп қабылдап, жаңадан келгендермен ынтымақтасуға келісіп, өз идеологиясын сәйкесінше бейімдейді. Сол жақтағы басқалар өздерінің идеяларын қайталап, өзгеруден бас тартады: өз идеяларын өзгертпесе, олар бір орынға оңға қарай жылжып, жаңа орталыққа айналады. Сол уақытта орталықтың бұрынғы партиясы оң жақтан ортаға қарай жылжып кетеді. Ал оңшылдар болса, оларды қозғаушы әлеуметтік қорғау мәселесі уақыт өте келе өз тартымдылығын жоғалта бастайды. Ескі мәселелердің жойылуынан кейін, бұрынғы оңшылдар жаңа оңшылдарға айналады.

Француз тарихында

Франция мысал ретінде келтірді. Әлеуметтік консервативті Либералды Монархистер 1820-ші жылдардың сол ортасы болды, бірақ 1830-шы жылдары әлеуметтік консервативті Модеративті Республикашылдардың пайда болуымен жаңа орталыққа айналды. Бұлар 1870 жылдары радикалдардың пайда болуымен орталыққа итермеленді; бұлар 1900-жылдары Радикалдық Социалистердің пайда болуымен орталыққа итермеленді, олар 1920 жылдары Жұмысшылар Интернационалының социалистік француз бөлімінің өсуімен орталыққа итермеленді, олар өз кезегінде 1950-жылдары Француз Коммунистік партиясының пайда болуымен орталыққа итермеленді. Бұл процесс (Тибодеттің тарихи қажеттілік ретінде қарастырған) Тибодеттің пікірінше, әлеуметтік консервативтілердің, әсіресе Францияда, француз тарихында монархизммен ұзақ уақыт бойы байланысты болған оң (оң) деген атаудан бас тартып, сол жаққа қарайтын үрдісі. Сол жақтағы жаңа қарсыластардың пайда болуы бір саяси блоктың бірден оңға қарай бір орын ауыстырғанын білдірді, ол өзін оң жақ партиясы деп санамады. Осылайша, Францияның саяси топтары әдетте шеттен келген адамға сол жақтан бір орынға тиесілі болып көрінетін таңбаларды қолданды: бір кездері Радикалдық саяси отбасыға тиесілі болған радикалды депутаттар 1901 жылы құрылғанда жаңа Радикалдық Социалистік және Радикалдық Республикалық партияға қосылу-қосылмау туралы шешім қабылдауға мәжбүр болды. Тарихи радикалдар көшбасшысы Жорж Клемансо сияқты, өздерін солшыл деп санағандарға ортаңғы оңға қарай түрткі болды. Нәтижесінде радикалды емес социалистік радикалдылар өздерінің парламенттік партиясын "радикалды солшыл" деп атай берді, бірақ олар қазір оң орта партиясы болды, олар либералдылардан оң жаққа дейін ажыратылмады. Экономикалық лазерлік, парламенттік егемендік пен конституционализмді қолдаған әлеуметтік консервативті көзқарасты ұстанатын либералды депутаттар 1900 жылы сол ортада болды. Нәтижесінде олар өздерінің парламенттік топтарын "Республикалық солшыл" деп атады, егер жиырма жылдан кейін олар көптеген мәселелерде оң ортада тұрып жатса да. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл терминология сақталды: социалистер мен христиан-демократтардың арасында орналасқан әртүрлі радикалдар мен либералды топтар өздерін солтүстік республикашылдардың жиналысы деп атады. Католиктер мен консерваторлар Республикашыл режимнің заңдылығын қабылдады 1900 жылға қарай екі топта кездестіруге болады. Біріншісі, идеологиялық жағынан консервативті, бірақ Үшінші Республиканың бар екенін қарсылықпен қабылдады, өзін "Конституциялық" немесе "Республикалық оң" деп атады, ал республика конституциясын шын жүректен қабылдағандар 1899 және 1901 жылдар аралығында "Либералды іс-қимыл" деп аталатын партия құрды. Кейіннен Луиджи Стурцоның итальяндық Халық партиясының орталықтық популизм үлгісінде Халықтық Демократиялық партия деп аталатын жаңа католик партиясы құрылды. Үшінші республика кезінде парламентке сайланған монархистер алдымен осы таңбаны мақтан тұтатын. Алайда уақыт өте келе, бұған саяси көзқарас бұзылды, олар өз терминологиясын өзгертті. 1931 жылы Тибодет жазған кезде парламенттің оң жағындағы монархистер өздерін "консерваторлар" (1818 жылдан бері абсолюттік монархистермен байланысты термин), "тәуелсіздер" (1900 жылдан бастап Action Francaise) немесе "ұлттық республикашылар" (бонапартистер мен Jeunesses патриоттарымен байланысты термин) деп атады. Бұл құбылыс ХХ ғасырда да жалғасты. Тарихшы Рене Ремонт 1924 жылдан кейін "оң жақ" термині Францияның негізгі саясатының сөздіктерінен жоғалып кеткенін атап өтті, сондықтан "1974 жылғы президент сайлауында бір ғана кандидат өзін оң жаққа тиесілі деп жариялады: Жан-Мари Ле Пен; 1981 жылы ешкім болған жоқ". Консервативті (бұл 1818-1820 жылдары ультра-роялистік шолудың атауы) Үшінші республика кезінде, әсіресе Блоктың ұлттық палатасында жиі қолданылатын "оң қанаттың" синонимі болды. 1920 жылдары Action française роялистік қозғалысына жақын депутаттар үшін пайдаланылған тәуелсіздер, кейіннен аз реакциялық саясаткерлер қолданды.