Кіріспе

Пол Роберт Шнайдер (29 тамыз 1897 - 18 шілде 1939) - ескі Пруссия одағының евангелистік шіркеуінің неміс пасторы, нацистердің азапқа ұшыраған алғашқы протестант дін қызметкері. Ол Бухенвальд концентрациялық лагерінде строфантин инъекциясы арқылы өлтірілген.

Ерте өмір

Шнайдер 1897 жылы Германияның Бад-Собернхайм қаласына жақын Пфердсфельд қаласында Гюстав Адольф Шнайдер мен Элизабет Шнордың үш ұлының екіншісі болып дүниеге келген. Ол анасын қатты жақсы көретін, пастор әрі патриот болған әкесіне үлкен құрметпен қарайтын. Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметтен кейін Шнайдер Гиссен, Марбург және Тюбинген университеттерінде теология оқыды. 1925 жылы Ветцлар қаласына жақын Хохельхаймда діни қызметке тағайындалды. Келесі жылы ол пастордың қызы Маргарет Дитерихке (1904-2002) үйленді. 1927 жылы олардың тұңғыш ұлы, одан кейін қыздары және тағы төрт ұлы дүниеге келді.

Нацистердің қарсылығы

1933 жылы президент Пол фон Гинденбург Адольф Гитлерді канцлер етіп тағайындағанда, Шнайдер Хохелхайм қауымының пасторы болды, ол 1926 жылы қайтыс болған әкесінен кейін болды. Бастапқыда пастор Шнайдер жаңа канцлер, Құдайдың көмегімен, Германияны жарқын болашаққа жетелейтіндігіне сенді. Көп ұзамай ол Адольф Гитлер мен нацистік режимнің шынайы болмысын түсінеді. Шнайдер нацистік басшылардың шіркеудің моральдық нормаларын мазақтауына немқұрайлы қарап отырған жоқ. Ол жазуы мен уағыздауы арқылы нацистік биліктің шіркеуге қарсы қолдаған қысымшылығына наразылық білдірді. Пастор Шнайдер өзінің бұрынғы Пруссияның Рейн өлкесінің консисториясынан, ол кезде Кобленцте отырған, ешқандай қолдау таппады. Керісінше, пастор Шнайдер туралы шағымданған нацистік шенеуніктерді қанағаттандыру үшін консистория оны Германияның шалғай аймағына көшірді. 1934 жылдың басында Шнайдер отбасымен Дикеншидке көшіп келеді, онда ол Дикеншид пен Вомрат қауымдарының пасторы болады. Сол жылы пастор Шнайдер Адольф Гитлер мен нацистік режимге қарсы шыққан протестанттық ұйымға - "Конфессинг шіркеуінің" мүшесі болды. Бірде Гитлер жасындағы жігіттің жерлеу рәсімі кезінде нацистік билік өкілі өзінің сөзінде марқұмның қазір Хорст Весселдің көктегі дауылдың мүшесі болатынын айтты. Пастор Шнайдер Хорст Весселдің аспандағы дауыл бар-жоғын білмейтінін, бірақ Иеміз баланы жарылқап, өз патшалығына алып кететінін айтты. Осыдан кейін нацистердің басшысы алға шығып, өз сөздерін қайталады. Сонда пастор Шнайдер христиандық рәсім кезінде Құдайдың сөзіне кір келтірілуіне жол бермейтінін қатты айтты. Нәтижесінде 1934 жылдың маусым айында бір аптаға қамауға алынды. 1935 жылдың наурыз айында нацистік шенеуніктер пастор Шнайдерді "қорғау қамауына" алды (Schutzhaft), бұл нацистік еффемизм "қамауға алу" үшін ешқандай сот орденісіз. Олар оны бірнеше күн ұстады, өйткені ол Синодтың шіркеуге қатысты саясатын сынға алып, ол туралы баяндама оқып беруді талап етті. Жергілікті нацистік шенеуніктер Шнайдерді 1935-1936 жылдар қысында он екі рет тергеуге шақырды. Ол ар-ұжданының жетелеуімен өз ойын ашық айтты. Кейбір достары нацистермен бетпе-бет келуден аулақ болуын өтінді. Ол: "Мен шейіт болуды емес, тек Иемнің жолын қууды қалаймын", - деп жауап берді. Ол отбасын материалдық жағынан қамтамасыз ету емес, мәңгілік өмірге дайындауға міндетті болған.

Тұтқындау және қамауға алу

1937 жылдың көктемінде пастор Шнайдер өзінің пресвитериялары мүшелерінің қолдауымен, нацистік партияға адал болғандықтан, қауымның тәртібін бұзатын жүріс-тұрысқа қатысқан қауым мүшелерін қауымнан шығару процесін бастады. Нацистердің өкіліне шағымданған адамдар пастор Шнайдерді тұтқындауға әкелді. Екі ай бойы Кобленц түрмесінде болғаннан кейін, билік оны Рен аймағына, өзінің үйі мен шіркеуіне, қайтып бармауға ескертумен босатты. Пастор Шнайдер егер өз қауымына қайта оралған жағдайда, ол концлагерге қамалуы мүмкін екенін білген. Дегенмен, босатылмас бұрын, ол өзінің Киелі кітаптан Дебораның қиындыққа тап болғаны туралы оқиды. Дебора он екі руды ортақ жаумен күресуге шақырғанда, тек Нафталим мен Забулон ғана жауап берді. Пастор Шнайдер Ескі Келісімдегі осы оқиғада [Сотшылар 5:18] нацистік Германияда шіркеудің тап болған дағдарысына ұқсас көрді және ол өзінің азшылық дауысы болса да, ол ар-ожданына сай әрекет етіп, наразылық білдіруі керек деген қорытындыға келді. Түрмеден босағаннан кейін пастор Шнайдер екі ай бойы әйелімен, бірнеше туыстары мен достарымен Баден-Баден мен Эшбахта болды. 1937 жылы 3 қазанда ол Маргарет екеуі Егіннің алғыс айту мерекесіне (Erntedankfest) үйлеріне оралды. Пастор Шнайдер бұл мерекені Дикеншидтегі қауымымен бірге атап өтті, бірақ жергілікті полиция оны кешкі ғибадат қызметі үшін Вумратқа бара жатқанда тұтқындады.

Бухенвальд

Шнайдер 1937 жылы 27 қарашада, лагерь ашылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Ваймар қаласына жақын Бухенвальдта қамауға алынды. Жұмысшылар тобында пастор Шнайдер өзінің тұтқындарынан сақтанды. Ол жалғыздық камерасына қамалғаннан кейін, түрме терезеден Ізгі хабарды уағыздады. 1938 жылы 20 сәуірде Гитлер туған күніне арналған шапанын шешіп, свастика байрағына сәлем беруден бас тартқандықтан, оны камераға ауыстырды. Ол өзінің мінез-құлқын "Мен бұл қылмыстық символға салют бере алмаймын" деп түсіндірді. Ол сондай-ақ, бұрын істегеніндей, Гитлер салютін қабылдамады, "Сіз құтқарылуды (Хейл) тек Иемізден ғана ала аласыз, адамнан емес" деді. Шнайдер өзінің түрмесінен тұтқындарды айыптап, басқа тұтқындарды жігерлендірді. Бірде Пасха күні мыңдаған тұтқындар жиналғанда, бұрын азап шеккеніне қарамастан, ол камераның терезесіне шығып: "Жүргізушілер, мені тыңдаңдар. Бұл пастор Шнайдер. Бұл жерде адамдарды азаптап, өлтіреді. Иеміз: "Өлімнен қайта тірілу және өмір де Менмін!" - деді. Оның сөзін азаптаушылар үзіп тастады. Көп жыл бұрын басқалар айтқандай, Шнайдерге жалғыздық камерасында еденді сүртетін кісі: "Сізге қарсы СС-ті ашуландыруды тоқтатыңыз. 1938 жылдың маусым айынан кейін Шнайдер Бухенвальдта тұтқындалуының жалғыз себебі - Дикеншид пен Вомраттағы қауымдарынан тұрақты кетуге бұйрықты қабылдамауы. Егер ол осы бұйрықты қабылдауға келіскен болса, оны кез келген уақытта КЗ-ден босату мүмкін еді. Алайда қатты азап шеккенде де, ол бұдан бас тартты.

Өлім

1939 жылы 18 шілдеде Шнайдер лагерьдің медпунктінде Ервин Дин Шулердің қолынан мерт қылатын инъекциямен өлтірілді. Лагерь қызметкерлері Маргарет Шнайдерге күйеуінің өлімі туралы хабарлағаннан кейін, ол Диккеншиттен оның денесіне мұқият жабылған табутта алып келу үшін ұзақ жол жүрді. Гестапоның бақылауына қарамастан, жүздеген адамдар және екі жүзге жуық пасторлар Шнайдердің жерлеу рәсіміне қатысты, оның ішінде Көптеген мойындау шіркеуінің мүшелері. Бір пастор қабірдің жанында былай деп уағыз айтты: "Құдай сендерге пастырыңның, біздің бауырымыздың куәлігін берік сақтап, болашақ ұрпақтарға әсерін тигізіп, бүкіл христиан шіркеуінде өмір сүруді әрі жемісті болуды жалғастыра берсін".