Кіріспе

Замбиялық діни жетекші Алиса Леншина (1920-1978) - Замбияның ар-ождан тұтқыны және өзін-өзі "пайғамбар" деп атаған әйел адам. Ол 700 адамның өмірін жалған "Лумпа көтерілісіне" қатысқандығымен танымал. Леншина христиандық және анимистік нанымдар мен салт-дәстүрлерді араластырған Лумпа шіркеуін құрып, оған басшылық етті. Лумпа шіркеуі кез келген "жердегі үкімет" билігін қабылдамады, салық төлеуден бас тартты және өздерінің сот органдарын құрды. Замбия президенті Кеннет Каунданың басшылығымен тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай ол өзінің ізбасарларымен бірге "Лумпа көтерілісіне" қатысқан. Көтеріліс басылып, ол тұтқындалды, бірақ Лумпа шіркеуі ешқашан толығымен жойылған жоқ.

Шығу тегі

Ол 1920 жылы Солтүстік Родезияның солтүстік провинциясының Чинсали ауданында Алиса Муленга Любуша болып дүниеге келді. Алиса - оның шомылдыру рәсімінен өткен аты, ал Муленга - оның дәстүрлі африкалық аты. Оның өсімі туралы көп мәлімет белгісіз. Оның анасы туралы аты-жөні Мұсунгу Чимбадан басқа мәлімет жоқ. Любушаның әкесі ауылдағы полиция қызметкері болған, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар жағында соғысқан және отаршылдық әкімшіліктің хабаршысы болған. Олар Бемба патшалығының атақты кланы - крокодил кланының мүшелері еді. Жаңа шіркеу тез арада Рим-католик шіркеуі мен Шотландия шіркеуімен жан үшін жарысқа қосылды. Лумпа өте табысты болды, сондықтан 1950 жылдардың аяғында Солтүстік Родезияның солтүстік және шығыс провинцияларында 150 000-ға дейін мүшелері болған болуы мүмкін. Шіркеу мүшелігін алу үшін күш салу өте агрессивті болды, сондықтан оны колониялық Солтүстік Родезия үкіметі саяси қауіп ретінде қарады.

1958-1964 жылдар

Бастапқыда Лумпа шіркеуі тәуелсіздік үшін күрескен негізгі қара түстер ұйымымен, Солтүстік Родезияның Африка ұлттық конгресімен (АҰК) жақын болды. Алайда Кеннет Каунда 1958 жылы АНК-тен шығып, одан да белсенді Біріккен ұлттық тәуелсіздік партиясын (БҰТП) құрған кезде жаңа шіркеу мен жаңа партия арасында мүшелер үшін бәсекелестік туындады. Лумпа басшылары өз мүшелеріне өздері UNIP мүшелерімен бірге тұратын ауылдардан көшіп, бөлек ауылдар құруды бұйырғандықтан ауылдар бөлінді. UNIP мен Лумпа шіркеуі арасындағы қақтығыс 1964 жылы шілде мен қазан айларында, Солтүстік Родезия тәуелсіздік алғанға дейін шыңына шықты. 1964 жылдың 24 шілдесінде UNIP және Лумпа шіркеуінің мүшелері арасында атыс-жарыс болды. Нәтижесінде болған тәртіпсіздіктер тек мемлекеттік әскерлердің араласуымен және тәуелсіздікке дейінгі жаңа премьер-министр Кеннет Каунданың төтенше жағдай жариялауымен басылды. Лумпа шіркеуінің мүшелері мен БҰҰ-ның жеке адамдары мен қауіпсіздік күштерінің арасындағы қақтығыстарда мыңға жуық адам қаза тапты. Лумпа шіркеуінің шамамен 15000 мүшесі Конгоға қашып, бас сауғалады; олардың кейбіреулері Замбияға ешқашан қайтып келмеді. Лумпа шіркеуі 1964 жылы 3 тамызда тыйым салынды және Леншина бірнеше күннен кейін полицияға берілді. Леншинаны зорлық-зомбылық үшін кінәлаған ешкім жоқ. Бұл оның ең үлкен сыншысы Каунданың ешқашан сотқа шақырмауынан көрінді. Ол Лумпа шіркеуінің символы болғанымен, саяси тәртіпсіздіктерге қатысы бар екенін қатаң түрде жоққа шығарды. Леншинаның діни және мәдени жаңғыруға деген құштарлығынан оның замандастарының саяси ұмтылыстары басым болды. Леншина 1978 жылы 7 желтоқсанда үй қамауында болған кезде қайтыс болды және ақырында Камотола шіркеуі тұрған Касомо ауылында жерленді. Лумпа шіркеуі әр түрлі атаулармен аталса да, бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Олардың ең танымалдары - Чилеменни Нконде (ең үлкені) жанындағы Улусе Камутола шіркеуі, Бубиле (Леншинаның қызы) мен Китведің Чиминеги қалашығындағы Нкаяның жанындағы Жаңа Иерусалим шіркеуі.