Кіріспе

Хорватиялық ультраұлттық ым-ишараны Ustase Za dom spremni қолданады! II дүниежүзілік соғыс кезінде хорват усташ қозғалысы қолданатын салют. Бұл фашистік немесе нацистік салют Сиг Хайлға тең келетін Усташе болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Усташа, Сербтерге, яһудилерге және ромаларға қарсы геноцидтік науқандарды жүргізген. "За Дом spremni!" салюті бірден ресми хат-хабарларда және күнделікті өмірде қолданылатын жаңа, революциялық салют ретінде қабылданды. 1941 жылдың 10 сәуірінде Мемлекет Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы және мемлекет басшысы (поглавник) Анте Павеличтің орынбасары Славко Кватерник Загреб радиосында мемлекеттің құрылуын жариялады және мәлімдемені Боги хрвати! "За дом spremni" деп аталады! (Құдай мен хорваттар! Отан үшін дайындалған!) 1941 жылдың қазан айында білім және мәдениет министрі Майл Будак салютті міндетті түрде қолдану туралы қатаң ереже шығарды. 1941 жылдың шілдесінде Сараеводағы усташа комиссары Юре Францетич мемлекеттік билік органдарына усташалық сәлемдесуді қолданудың маңыздылығы туралы циркуляр шығарды. Британдық тарихшы Рори Йомэнс атап өткендей, усташа билігі халық арасында сәлемдесудің төмен қабылдануына көңілі қалды, тіпті жаңа режим қолдау тапқан аймақтарда да. Мемлекеттік қызметкерлер мен үкімет бақылауындағы баспасөз жаңа салютті қолданбаудан үнемі шағымданады, оны қолданбағандарды санкциямен қорқытып, сөгіп отырды. 1944 жылы газеттер оқырмандарына "Тәуелсіз Хорватия мемлекетінде тек бір ғана сәлем бар: Отан үшін дайын!" деп ескертті. Еоманстың айтуынша, усташа қозғалысы жаңа сәлемдесуді "тек идеологиялық тазалық мәселесі ғана емес, сонымен қатар ұлттық мақтаныш" ретінде қарастырды. Усташа өкілі Мийо Бзик барлық басқа сәлемдестірулерді шетелдік, құлшынысты және құлшынысты деп атады. Барлық ресми үкімет және әскери есептер мен құжаттар әдетте "Za dom spremni" деп аяқталады. Анте Павелич салютті өзінің барлық жеке хат-хабарларын тоқтату үшін қолданды, тіпті соғыс аяқталғаннан кейін де (1945-1956). (Поглавник пен Отан үшін дайын) және сұрақ-жауап түрінде: "За дом?! Спремни", "За кого?! За poglavnika" ("Отан үшін?! Дайындық! "Кім үшін? Поглавник үшін!"). Сондай-ақ, "За Бога и poglavnika svoga" Uvijek spremni! ("Құдай мен біздің Поглавник үшін әрқашан дайын!") NDH-ның түрлі жалауларында.

Югославия соғыстары

Салют Хорватия мен Босния мен Герцеговинада Хорватияның Тәуелсіздік соғысы мен Босния соғысы кезінде қолданылған. Хорватия қорғаныс күштері, оңшыл Хорватиялық құқық партиясының жарымәскери бөлімі, усташа күштеріне еліктеп, олардың иконографиясын пайдаланып, оны ресми салют ретінде қабылдады және оны өз логотипіне енгізді. Бұл салют 2012 жылдың сәуіріне дейін партияның Босниядағы бөлімшесінің, Босния мен Герцеговинаның Хорваттық партиясының ресми ұраны болды, ол Semper fidelisмен ауыстырылды. Хорват әншісі Томпсон салютті өзінің соғыс кезіндегі "Божная чавоглава" әнінің басында және "Голобови биели" әнінде қолданған. Бұл әнді күйшілері оның концерттерінде жиі естиді. Nered and Zaprešić Boys тобының Srce vatreno әнінде салют әннің ортасында қолданылған, бірақ кейіннен U bojмен ауыстырылды.

Қазақстан

Хорватияның Конституциялық соты кем дегенде үш рет (мамыр және желтоқсан 2016) төменгі соттардың салютті қолданған адамдардың қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс жасағаны және жеккөрушілікке итермелегені туралы шешімдерін бекітті (Германия заңдарында Volksverhetzung ұғымына ұқсас). Футбол стадионында ән салған Жосип Шимунич "растық, этникалық және діни негізде жеккөрушілікке шақыру үшін сотталды, өйткені салют НДХ-да қолданылған және расистік идеологияның көрінісі болып табылады". Бұл туралы Хорватияның Жоғарғы қылмыстық соты да шешім шығарды. Ол салют жасағандар "Хорватия Республикасының демократиялық мемлекеті болып табылатын саяси идеяларды білдірмейді" деген шешім шығарды. 2019 жылдың тамызында ұлтшыл соғыс уақытындағы Божна Кавоглав әнінде салют қолданылған жағдайда, Жоғарғы қылмыстық сот салют жек көруді насихаттауға тыйым салатын конституцияның 39-бабына қарсы әрекет деп тапты. Осылайша әншіге берілген айып расталды. Алайда, 2020 жылдың маусым айында Жоғарғы қылмыстық соттың сот төрайымы әнші Марко Перкович Томпсонның әнінде салют қолданып, қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс жасамағанын шешті. Бұл шешімді Хорватияның заңгерлері заң мен конституциялық тәртіптен, тіпті іс жүргізу қағидаларынан тыс қадам деп қатты сынға алды. Конституциялық сот салютті "Усташа салюті" деп танып, оны конституцияны бұзу деп тапқанын еске салып, ашық мәлімдеме жасады. 2016 жылдың желтоқсанында Вараждиндегі мемлекеттік әкімшілік кеңсесі CDF ардагерлері ұйымының жарғысы мен эмблемасын тексеруден және тіркеуден бас тартты, өйткені оның эмблемасында салют бар. Әкімшілік кеңсесі "салют [ ] Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті тоталитарлық режиміне ресми салют ретінде қолданылғаны және расистік идеологияның символы ретінде тамыр жайып, басқа адамдарды олардың діни және этникалық ерекшеліктеріне байланысты менсінбей, адамзаттың қылмыстарын қарапайым етіп көрсеткені дәлелденген факт" деп шешті. Бұл салют Хорватия Конституциясы мен Ассоциация туралы заңға қайшы келеді деп есептеді. Хорватияда салют айту заңмен тыйым салынбаған. Полиция оны әдетте қылмыс заңдары мен кемсітушілікке қарсы заңдар бойынша тыйым салынған деп санайды және оны қылмыс ретінде емес, құқық бұзушылық ретінде қарастырады (нафрлық сөз). Мысалы, 2017 жылдың маусым айында Книн қаласының маңында орналасқан Кистанье қаласында заңсыз қаруды іздестіру кезінде полиция оны киген ер адамнан салют жазылған футболканы алып тастады және оны қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс жасады деп айыптады. 2011 жылы Книн қалалық соты "За дом spremni" деген салют жазылған сувенирлерді сатылған шеберге қатысты істі тоқтатты. Сотта айыпталушы ұлттық, нәсілдік немесе діни жеккөрушілікті көтермейтін ұрандар жазылған киімдер мен сувенирлерді кимеген, керісінше, оларды сатқан деп шешті. Алғашқысы заңмен жазаланса, екіншісі жазаланбайды. Сот үкіміне сүйенсек, сотталушының "За дом spremni - бұл ежелгі хорваттар салюті, ол тарих бойына белгілі" дегені қорғаныс мәлімдемесінің бір бөлігі ретінде келтірілген, алайда бұл тақырыпқа қатысты ешқандай пікір айтылмаған.

Австрия

Аустрияның жергілікті билігі мен қауіпсіздік қызметі жыл сайынғы Блейбург мерекесі кезінде салют пен басқа да усташалық символдар қажет емес екенін атап өтті. Алайда, олар нацистік белгілер мен нышандарға тыйым салатын Австрия заңдарында нақты қамтылмағандықтан, олар жиі еске алу шараларында байқалады. Сондықтан жасылдар және көптеген азаматтық ұйымдар Каринтия мен Австрияның федералды билік органдарына жиналысқа тыйым салуды өтінді. 2018 жылдың көктемінде партиялық спектрдегі көптеген федералды саясаткерлер жеккөрушілік сөзіне және нацистік белгілерге қарсы Австрия заңдарын қатаң түрде қолдануды қолдады. Австрия үкіметі 2018 жылы жиналысты бақылау үшін қосымша құқық қорғау және сот органдарын жіберуге шешім қабылдағаннан кейін, ұйымдастырушылар кез-келген туларға, әсіресе CDF эмблемасы мен Za dom spremni салюті бар туларға тыйым салуға шешім қабылдады. Билік салютпен танысқан кез келген адам жазаланатынын мәлімдеді. 2018 жылдың қарашасында Австрияның федералды үкіметі парламентке ұсынылған жаңа Символдар туралы заңның нысанасы ретінде басқа экстремистік ұйым символдарының (ISIS, Al Qaida және Мұсылман бауырластары сияқты) арасында фашистік Усташа символдары мен ым-ишараларын / сәлемдесті. Ұсташа рәміздері мен сәлемдемелерін қолдану үшін 1 айға дейін бас бостандығынан айыру немесе 4000 евроға дейін айыппұл салу, ал қайталап бұзғаны үшін 10 000 евроға дейін айыппұл салу немесе 6 аптаға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады. Символдар мен құттықтаулардың нақты тізімі 2019 жылдың 1 наурызына дейін жеке үкіметтік шешім арқылы айқындалады.

За дом

Салют жақтаушыларының қазіргі заманғы пікірінше, оның жалғасуы мен дәстүрі Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрынғы кезеңнен басталады. Загреб гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар факультетінің тарихшысы Хрвое Класич Za dom spremni сөз тіркесі 1941 жылы Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің құрылуына дейін ешқандай тарихи құжатта тіркелмегенін мәлімдеді. Бұл пікірді басқа да белгілі хорват тарихшылары Твртко Яковина мен Анте Назор, сондай-ақ бұрынғы мәдениет министрі Златко Хасанбегович де қолдады. Салютті қолдайтындар Za dom сөздерін 19 ғасырда бан Йосип Джелачич Вараждиннен келген әскерді мажарлармен шайқасқа алып бара жатқанда қолданған дейді. Әскердің: "Спремни!" - деп жауап бергені айтылады. Алайда тарихшылар Елачичтің Za dom! сөзін қолданғанын көрсететін тарихи құжат немесе басқа да сенімді дәлел таба алмады. Оның орнына, "За дом и народ Славянский" деген сөз тіркесі 1848 жылғы оқиғаларды еске алу үшін Джелачичке ұсынылған сәнді шағын глориетта кездеседі. Za dom сөздері бұған дейін Pavao Ritter Vitezović-тің 1684 жылғы "Одилjenje sigetsko" (Szigetvár қоршауы) еңбегінде, 1876 жылы Иван Zajc құрастырған Никола Шубич Зрински операсында және XIX ғасырдың ортасында жарық көрген бірнеше өлеңдерде қолданылған. "Za dom" сөзі 1939 жылы Вараждиндегі Hrvatsko jedinstvo апталық басылымының салюті ретінде тіркелген.