Кіріспе

Польшадағы грузиндер аз халықты құрайды, бірақ олардың болуы ерте заманауи кезеңнен бері расталған.

Тарих

Грузия мен Польша арасындағы құжаттандырылған байланыстар XV ғасырға, грузин (картлиан) Константин I поляк патшасы Александр Ягелонға дипломатиялық миссия жіберген кезге дейін барады. Кейіннен Польша патшасы Ян III Собиски Грузиямен байланыс орнатуға тырысты. XVII ғасырда көптеген грузиндер Польшаның әскери жорықтарына қатысқан. Польша патшасының дипломатиялық қызметінде жұмыс істейтін парсы тілінің барлық саласы бойынша ең үлкен беделді болған грузин Богдан Гурджецкий Парсы еліне жиі дипломатиялық сапарлар жасады, онда ол басқа да нәрселермен қатар миссионерлерге бұрынғы артықшылықтарды сақтауға кепілдік алды. Гурджецкийдің талантын Гурджецкийдің өзі пайдаланған (1668 жылы, 1671 жылы, 1676-1678 жылы, 1682-1684 жылы және 1687 жылы). Гурдзецкий бірнеше жыл бойы шаһтың ордасында поляк патшасының арнайы резиденті және өкілі ретінде болды; ол шаһ Сүлейменге Венадағы христиан күштерінің жеңісі туралы хабар жеткізді (1683). XVIII ғасырдың аяғында Польша Польшаның бөлінісі барысында тәуелсіздігін жоғалтты, ал оның аумағын Пруссия (кейін Германия), Ресей және Австрия, ал Грузияны Ресей 19 ғасырда аннексиялады. 1832 жылы ресейліктер Грузияның тәуелсіздікке қарсы құпияласын ашып, оның кейбір қатысушыларын Польшаның ресейлік бөлінісіне, соның ішінде поляк тілін үйренген және кейіннен поляк ұлттық ақыны Адам Мицкевичтің өлеңдерін грузин тіліне аударған грузин ақыны мен драматургы Георгий Эриставиді де депортациялады. 1863 жылы Петро Накашидзе, болашақ грузин лекторы және белсенді, Польшаның Ресейге бөлінуі кезінде поляк қаңтар көтерілісінің куәгері болды. Оның жазбалары грузин баспасөзінде жариялана бастады, бірақ бірінші бөлім жарияланғаннан кейін ресей цензурасы араласып, кейінгі бөліктердің жариялануын тоқтатты. Демблин мен Варшава бекіністерінің қолбасшысы Иван Казбеги болды, ол кейіннен соғыстар аралығында тәуелсіз Польшаға қоныстанды және Польша армиясына қосылды. Грузияның жас азаматтары Варшаваға оқуға келіп, ұлттық азаттық іс-әрекеті үшін шабыт пен үлгі іздеді. Варшавада грузин студенттері Грузияны азат ету лигасын құрды, оны ресейліктер тауып алды және оның мүшелері, оның ішінде болашақ жазушы Шио Арагвиспириле де тұтқындалды. Болашақтағы тәуелсіз Грузияның, содан кейін Грузияның жер аударылудағы үкіметінің басшысы Ной Жордания Варшавадағы Ветеринария институтында оқыды. 1921 жылы ақпанда Грузияның Демократиялық Республикасына (ДРГ) совет әскерлері басып кіргеннен кейін бірнеше грузин саясаткерлері, зиялылары мен әскери қызметкерлері Грузияны Польшаға тастап кетті. Польшадағы грузин қауымы өте көп емес және бірнеше жүз адамнан тұратын болса да, саяси және мәдени жағынан өте белсенді болды. Алайда, ең жақсы есте қалғандар - грузин әскери қызметшілері, олар поляк қатарларында 1920 жылдардың басынан бастап Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін қызмет етті.

Грузиндік прометеизм

Қысқа өмір сүрген ГДР мен Польша арасында дамыған белсенді дипломатиялық байланыстар Юзеф Пилсудскийдің Прометейшілдік деп аталатын белгілі саяси тұжырымдамасының бөлігі болды. Оның мақсаты Ресей империясының, кейіннен Кеңес Одағының күшін Ресейдің немесе Кеңес Одағының шекарасында тұратын ірі орыс емес халықтардың ұлттық тәуелсіздік қозғалыстарын қолдап, едәуір азайту болды. Грузиндік Прометейлік топтар қозғалыстың ең белсенділерінің бірі болды. Бұл жайтты болшевиктер де ескермеді. 1930 жылы олар Грузияның белгілі саяси жетекшісі, прометеизмнің басты жаршысы Ной Рамишвилиді өлтіруді ұйымдастырды. 1932 жылы поляк-совет өзара агрессиясыз келісімінің нәтижесінде Прометей қозғалысы құлдырады, бірақ грузиндер әртүрлі мәдени және әлеуметтік ұйымдарда өз қызметін жалғастырды. Ең маңыздысы 1921 жылы Серго Курулашвили бастаған бірнеше грузин зиялылары құрған Грузия комитеті болды. Олар Еуропадағы, негізінен Париждегі грузин саяси эмиграциясының орталықтарымен тығыз байланыста болды. Комитет түрлі кездесулер мен әлеуметтік іс-шаралар ұйымдастырды және грузин эмигранттарына материалдық көмек көрсетті. Сондай-ақ, ол өзінің ProGeorgia (1922) және Propartia (1923) атты басылымдарын шығарды. 1923-1924 жылдары Грузия проблемаларына қатысты "Schlos Wschodu" журналын басқарды. Грузиялықтар сондай-ақ Грузия студенттер одағы мен ханзада Павел Туманишвили бастаған поляк грузин қоғамын ұйымдастырды. Алайда, қаржы қиындықтарына байланысты бұл ұйымдардың қызметі шектеулі болды.

Грузиялықтар поляк әскерінде

ГДР құлағаннан кейін Грузияның жер аударылудағы үкіметінің басшысы Ной Жордания достық елдерге, әсіресе Франция, Грекия және Польшаға, кәсіби әскери кадрларды ұстауға көмек көрсетуді өтінді. Польша үкіметі тез арада жауап берді, ал 1922 жылдан 1924 жылға дейін Жордан үкіметі ұсынған жүздеген грузин юнкерлері мен офицерлері поляк әскери мектептеріне қабылданды. Бұрынғы ДРГ-ның бірнеше кәсіби офицерлері Польша армиясының орталықтарында әскери оқу курстарына қатысты. Бұған міндетті болмаса да, олардың барлығы дерлік келісімшарт бойынша офицерлер ретінде поляк армиясына қабылданды. Ал келесі онжылдықта Грузияның әскери қызметшілерінің жалпы саны 1000-ға жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда грузин офицерлерінің көпшілігі 1939 жылғы қорғаныс соғысына қатысты, олардың бірнешеуі поляк сарбаздарынан тұратын өз полктеріне қолбасшылық етті. Ең танымал офицерлер: Закария Бакрадзе, генерал-дивизион, поляк 15-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысының орынбасары. Aleksandre Chkheidze, генерал-бригади, Польшаның 16-шы жаяу әскер дивизиясының қолбасшысының орынбасары. Иван Казбеги, бригадир генерал. Александр Коняшвили, бригадир генерал. Кирилл Кутателадзе, бригадир генерал. Александр Закариадзе, бригадир генерал. Виктор Ломидзе, әскери-теңіз флотының капитаны, Virtuti Militari орденін алған Ерзай Туманишвилидің қолбасшысы. Валериан Тевзадзе, подпулковник, Варшава қоршауы кезінде поляк қорғанысының солтүстік секторының қолбасшысы. Михаил Квалиашвили, майор, 15-ші Улан полкі ат әскері батальонының командирі. 1939 жылғы жорықта бірнеше грузин офицері Кеңес әскерімен тұтқындалды. Генерал Чхеидзе, майор Мамаладзе, капитан Схиртладзе және капитан Русияшвили 1940-1941 жылдардағы атақты Катынь қырғында қаза тапты. Көптеген басқалары бірнеше жыл ГУЛАГ лагерьлерінде болды. Польшаны басып алған кезде немістер Варшавадағы Грузия комитетін қайта ұйымдастырып, оны қатаң бақылауға алды. Польшаның оккупациялық әкімшілігі поляк армиясындағы грузин сарбаздарын Вермахттың Грузин легионына қосылуға шақырды. Олардың кейбіреулері нацистердің талабына жауап берді, бірақ кейіннен поляк қарсылық қозғалысына қосылды. Грузин православ діни қызметкері және Варшава университетінің профессоры Григол Перадзе 1942 жылы 6 желтоқсанда нацистік Аушвиц (Осьвицкім) концлагерінде өзінің тұтқындарын аяу үшін неміс офицерін өлтіргені үшін кінәлауды қабылдаған кезде немесе басқа бір мәліметке сәйкес, ол үлкен отбасы бар еврей тұтқынының орнына газ камерасына кірген кезде өлтірілген. Америкалық Джон Малчасс Дэвид Шаликашвили, 1993 жылдан 1997 жылға дейін Штабтар басшыларының бірлескен төрағасы болып қызмет еткен АҚШ армиясының генералы, Польшаның Варшава қаласында дүниеге келді, оның әкесі де армияда қызмет етті. Соғыстан кейін грузиндердің көпшілігі Батыс Еуропаға кетті немесе кеңес лагерлеріне айдалды, бірақ олардың кейбіреулері (мысалы, генерал Валериан Тевзадзе) бірнеше онжылдықтар бойы поляк коммунистік қарсы жер астындағы топта қалды.

Қазіргі диаспора

2011 жылғы Польша халық санағында 536 адам грузин ұлтын мәлімдеді, оның 470-і қалаларда және қалаларда, ал тек 66-ы ауылдық жерлерде өмір сүрді. 2021 жылы Польшада жарамды тұруға рұқсаты бар Грузия азаматтарының саны 10 000-нан асты.