Кіріспе
Византиялық әскери қолбасшы (шамамен 760-823 жж.) Оның отбасы мен ерте өмірі туралы ештеңе белгісіз, тек оның ата-анасы кедей болған және Томастың өзі білім алмаған. Көтеріліс кезінде оның жасы 50-60 аралығында болғандықтан, ол 760 жылы туылған болуы мүмкін. Томастың өмірі туралы екі түрлі оқиғалар Genesios және Theophanes Continuatus кітаптарында баяндалады. Бірінші жазбаға сәйкес, Томас алғаш рет 803 жылы генерал Барданес Туркосты ертіп жүріп, 820 жылдың соңында бүлік шығарғанға дейін әскери мансаппен айналысты. Екінші нұсқада ол Константинополға кедей жас ретінде келіп, Патрикийдің жоғары соттық дәрежесі бар адамның қызметіне кіреді. Содан кейін, қожайынының әйелімен неке адалдығын бұзуға тырысқаны анықталып, Томас Арабтар арасына Сирияға қашып кетеді, ол 25 жыл сол жерде тұрды. Ол өлтірілген император Константин VI (780-797) болып көрінген, содан кейін Арабтар қолдаған Кіші Азияға шабуыл жасады, бірақ жеңілді және жазаланды. Классикалық және Византиялық зерттеуші Дж. Б . А . Бьюри екі баяндаманы үйлестіруге тырысты, Томастың Аббасид халифалығына қашуын 788 жылы, содан кейін 803 жылға дейін Византия қызметіне оралды, ал орыс ғалымы Александр Васильев дереккөздерді 797 жылы Константин VI-нің орнынан түсуі кезінде Томас халифалыққа қашқан және оның Барданес бүлігіне қатысуы мүлдем жоққа шығарылуы керек деп түсіндірді. Томастың екінші нұсқасы Генесиос пен Теофан Континуатуспен ерекше танымал, ол 9-ғасырлық дереккөздерде, атап айтқанда Георгий Монахтың хроникасында және Дәуіт, Симеон және Лесбостағы Георгийдің өмірінде жазылған жалғыз нұсқа. Дегенмен, француз византиялық Пауль Лемерл оны өзінің бәсекелес Михаил II Томасты жамандау үшін жасаған сенімді емес дәстүр деп санайды және оны мүлдем қабылдамай, тек бірінші жазбаға сүйенуді жөн көреді. Қазіргі ғалымдардың көпшілігі осы түсініктемемен келіседі. Бірінші дәстүр бойынша, Томас шығыс тематикасының моностратегосы ("жалғыз генерал", яғни бас қолбасшы) Барданес Туркостың спатариосы (штаб офицері) болып қызмет етті, ол 803 жылы император Никефор I-ге қарсы көтерілді (қалыпталған 802811). Барданестің қасындағы Томаспен бірге тағы екі жас спатарио болды, олар бауырлас қауымдастық құрды: Армениялық Лео, болашақ Лео V және Амориялық Михаил, болашақ Михаил II. Кейінгі агиографиялық дәстүрге сәйкес, Барданес өзінің көтерілісін бастамас бұрын, өзінің үш жас қорғауымен бірге, Филомелионның жанында болашақты көре алады деп саналатын монахқа барған. Монах шынымен де не болатынын болжады: Барданестің көтерілісі сәтсіз аяқталады, Лео мен Михаил император болады, ал Томас император болып жарияланып, өлтіріледі. Барданес шынымен көтерілгенде, ол кеңінен қолдау таба алмады. Лео мен Михаил оны тастап, император лагеріне өтіп кетеді және жоғары әскери лауазымдармен марапатталады. Барданеске берілмей қалған жалғыз Томас. Барданестің сәтсіздігіне байланысты Томас он жылға көзден таса болады. Бьюридің пікірінше, ол (өзінің түсіндірмесіне сәйкес екінші рет) арабтарға қашып кетті, бұл пікірді Ромили Джеймс Хелд Дженкинс сияқты басқа ғалымдар қабылдады. Алайда тарихшы Уоррен Трейдгольд Томас империяда қалды және тіпті белсенді әскери қызметте де болған болуы мүмкін деп айтады және оның жасырындығын Томастың Барданеспен байланысымен түсіндіреді, бұл оның мансабына кедергі келтірді. 813 жылы шілдеде Армян Лев император болды және тез арада өзінің бұрынғы жолдастарын марапаттады, оларға таңдаулы әскери күштерге басшылық берді. Михаил Экскубиторлардың (Константинопольдің айналасында орналасқан кәсіби күзетші ат әскері полктерінің бірі) тагмасын, ал Тома Анатолия темасында орналасқан Фодератидің турмасын (бөлінісін) алды.
Hence his epithet of "the Slav", which has been applied to him only in modern times. Nothing is known about his family and early life, except that his parents were poor and that Thomas himself had received no education. Given that he was between 50 and 60 years old at the time of the rebellion, he was probably born around 760. Two different accounts of Thomas's life are recounted in both Genesios and Theophanes Continuatus. According to the first account, Thomas first appeared in 803 accompanying general Bardanes Tourkos, and pursued a military career until launching his revolt in late 820. In the second version, he came to Constantinople as a poor youth and entered the service of a man with the high court rank of patrikios. Then, discovered trying to commit adultery with his master's wife, Thomas fled to the Arabs in Syria, where he remained for 25 years. Pretending to be the murdered emperor Constantine VI (r. 780–797), he then led an Arab sponsored invasion of Asia Minor, but was defeated and punished. Classical and Byzantine scholar J. B. Bury tried to reconcile the two narratives, placing Thomas's flight to the Abbasid Caliphate at around 788 and then having him return to Byzantine service before 803, while the Russian scholar Alexander Vasiliev interpreted the sources as implying that Thomas fled to the Caliphate at Constantine VI's deposition in 797, and that his participation in Bardanes's revolt must be discounted entirely. The second version of Thomas's story is explicitly preferred by Genesios and Theophanes Continuatus, and is the only one recorded in 9th century sources, namely the chronicle of George the Monk and the Life of Saints David, Symeon, and George of Lesbos. Nevertheless, the French Byzantinist Paul Lemerle came to consider it an unreliable later tradition created by his rival Michael II to discredit Thomas, and rejected it altogether, preferring to rely on the first account alone. Most modern scholars follow him in this interpretation. The first tradition relates that Thomas served as a spatharios (staff officer) to Bardanes Tourkos, the monostrategos ("single general", i. e. commander in chief) of the eastern themes, who in 803 rose in rebellion against Emperor Nikephoros I (r. 802–811). Alongside Thomas were two other young spatharioi in Bardanes's retinue, who formed a fraternal association: Leo the Armenian, the future Leo V, and Michael the Amorian, the future Michael II. According to a later hagiographic tradition, before launching his revolt, Bardanes, in the company of his three young protégés, is said to have visited a monk near Philomelion who was reputed to foresee the future. The monk predicted what would indeed happen: that Bardanes's revolt would fail, that Leo and Michael would both become emperors, and that Thomas would be acclaimed emperor and killed. When Bardanes did in fact rise up, he failed to win any widespread support. Leo and Michael soon abandoned him and defected to the imperial camp and were rewarded with senior military posts. Thomas alone remained loyal to Bardanes until his surrender. In the aftermath of Bardanes's failure, Thomas disappears from the sources for ten years. Bury suggests that he fled (for a second time according to his interpretation) to the Arabs, a view accepted by a number of other scholars, such as Romilly James Heald Jenkins. The historian Warren Treadgold, however, argues that Thomas stayed in the empire and that may have even remained in active military service, and explains his obscurity by Thomas's association with Bardanes, which hampered his career. In July 813, Leo the Armenian became emperor and quickly rewarded his old companions, giving them command over elite military forces. Michael received the tagma of the Excubitors (one of the professional guard cavalry regiments stationed around Constantinople), and Thomas the tourma (division) of the Foederati, stationed in the Anatolic Theme.
Кіші Азиядағы көтерілістің басталуы мен таралуы
Фодератидің қолбасшысы ретінде Томас Анатолия темасы астанасы Аморион қаласында орналасқан. Ол теманың стратегиясынан (әскери әміршіден) төмен болса да, оның үгіт-насихаттары Кіші Азияның барлық жерінде кеңінен таралған. Қысқа уақыт ішінде барлық Азиялық тақырыптар Томасты қолдады, тек Михаил II немере інісі Катакиластың патрициандық темасы мен оның стратегі Ольбианостың армяндық темасы ғана. Тракиялық Тема екі бәсекелес арасында шайқасып, ақырында Томасты қолдады. Империяның Азиядағы әскерінің үштен екісі Томастың жағына шықты, ал провинциялық салық қызметкерлерінің бас тартқаны оған аса қажетті табыс әкелді. Михаилдың алғашқы әрекеті - армян әскеріне Томасқа шабуыл жасауға бұйрық беру болды. Армяндықтар жеңіліске ұшырап, Томас Армян Темасының шығыс бөліктерін аралап, Халдияның шекаралық аймағын басып алды. Армян өлкесін жаулап алуы аяқталмаған, өйткені Византияның азаматтық соғысынан пайдаланып, Аббасидтер Тамастың аз әскерін қалдырған кіші Азияның оңтүстігіне құрлық пен теңіз арқылы шабуыл жасады. Бұл шабуылдарға қарсы тұрудың орнына Томас 821 жылдың көктемінде Сирияда (Бьюри мен басқалардың айтуынша) немесе арабтар тұтқындаған Арменияда (Тредгольдтың айтуынша) Аббасидтер аумағына қарсы ірі көлемде шабуыл жасады. Содан кейін Томас халифа әл-Мамунға елші жіберді, ол Томастың күш көрсетуінен таң қалды, әсіресе халифаттың Бабак Хоррамдиннің басшылығымен болған көтерілісімен байланысты проблемаларын ескере отырып, оның ұсыныстарын қабылдады. Томас пен Мамун бейбітшілік пен өзара одақ туралы келісім жасады. Халифа Томасқа арабтардың билік еткен аумақтарынан ер адамдар жинауға рұқсат берді және оған шекарадан өтіп, арабтардың қолында болған Антиохияға баруға рұқсат берді. Ал алмасу үшін Томас белгісіз аумақтарды беруге және халифаның құлдығына айналуға уәде берді, дегенмен келісімнің нақты шарттары көздерде анық емес. Сол уақытта Томас жасырын шыққан жас жігітті асырап алады, оны Констанций деп атайды және оны өзінің императоры етіп тағайындайды. 821 жылдың жазында Томас Шығыстағы өз позициясын нығайта түсті, бірақ опсик және армян тақырыптары әлі де оның бақылауынан тыс қалды. Ол өзінің көзін ең басты байлығы - Константинополға аударды, оны иелену ғана императорға толық заңдылық берді. Томас әскер жинады, азық-түлік жинады және қоршау машиналарын жасады. Елордада орналасқан күшті Император флотына қарсы тұру үшін ол өзінің қазіргі флотын кеңейту үшін жаңа кемелер салдырды, олар Кибирреот және Эгей теңізінің теңіз тақырыптарынан келді, және мүмкін Грекия тақырыбынан арнайы топтар кірген шығар. Томас Михаил Скирос аралына жер аударылған Лео V-нің немере інісі Грегори Птеротосты еске алып, оған флоттың командалығын берді. Қазан айына қарай Томасқа адал тематикалық флоттар Лесбоста жиналып бітті, ал Томас әскері Тракия темасынан Абидосқа қарай жүріп кетті, ол жерден Еуропаға өтуді көздеді. Осы кезде Томас өзінің алғашқы тағдырын бастан кешірді: Абидосқа кетер алдында ол өзінің асырап алған ұлы Констанцийдің қол астында армяндықтарға қарсы әскер жіберді. Констанцийге стратегиялық Ольбиан шабуыл жасап, өлтірді, бірақ әскер салыстырмалы түрде аз зардап шеккеннен кейін кері шегіне алды. Констанцийдің кесілген басын Михаилға жіберді, ол оны Абидостағы Томасқа жіберді. Томас бұл салыстырмалы түрде кішігірім сәтсіздікке ұшырамай, қазан айының соңында немесе қараша айының басында Еуропаға өтті. Сол жерде Констанцийдің орнын басқа белгісіз адам, бұрынғы монах, Томас қабылдап, Анастасий деп атады.
Константинополь қоршауы
Томастың әрекетін алдын ала білген Михаил армияның басында Константинопольдің Еуропалық ішкі аймағындағы Фракия мен Македонияға аттанып, халқының адалдығын қамтамасыз ету үшін бірнеше бекіністердің гарнизондарын нығайтады. Томас қоныс аударғанда, Еуропалық тақырыптардың адамдары оны құлшыныспен қарсы алды, ал Михаил Константинополға кетуге мәжбүр болды. Көптеген еріктілер, соның ішінде көптеген славяндар, Томастың туына жиналды. Ол Константинополға қарай аттанғанда, жылнамашылар оның әскерінің саны 80 000-ға жететінін айтады. Елорданы императорлық тагматалар қорғады, оларды опсик және армян тақырыптарынан күшейтті. Михаил қала қабырғаларын жөндеуді және Алтын мүйізге кіретін қақпаны шынжырмен бұғаттауды бұйырды, ал Императорлық флот астананы теңізден қорғады. Дегенмен, Михаилдың пассивті ұстанымы бойынша оның әскерлері Томастан төмен болды; Уоррен Трейдгольд Михаилдың әскерінің саны шамамен 35 000 адам деп есептейді. Томастың флоты астанаға бірінші болып жетті. Императорлық флот қарсылық көрсетпегендіктен, көтерілісшілер тізбекті сындырып немесе шешіп, Алтын мүйізге кірді, Барбисос өзенінің сағасына жақын жерде тұрып, Томас пен оның әскерінің келуін күтті. Томас желтоқсанның басында келді. Оның үлкен күштерін көргенде астана тұрғындары қорқып қалмады: провинциялардан айырмашылығы, астананың азаматтары мен гарнизон Михаилдің артында берік тұрды. Әскерлерін одан әрі жігерлендіру үшін Михаил өзінің жас ұлы Теофилосты сарай қабырғалары бойымен шеруге бастап, Шынайы айқыш пен Қасиетті Марияның шапанын көтеріп алып барды, ал екі әскердің көз алдында Блахернадағы Киелі Мария шіркеуінің басына үлкен байрақ көтерілді. Астананың айналасындағы қалаларды жаулап алғаннан кейін, Томас Константинополға үш жақтан шабуыл жасауға шешім қабылдады. Оның орынбасарлары Анастасий мен Григорий Птеротос Теодосияның құрлық және теңіз қабырғаларына тиісінше шабуыл жасайтын, ал ол Блахернаны қорғайтын қорғанудың аз қорқынышты қорғанысына қарсы негізгі шабуылға бастамашылық ететін. Томастың барлық әскерлері қоршау машиналары мен катапульталармен мол қамтамасыз етілді, ал оның флоты үлкен кемедегі катапульталардан басқа грек оттарын да жеткізді. Томастың барлық шабуылдары сәтсіз болды: қорғаушылардың артиллериясы басым болып шықты және Томастың қозғалтқыштарын құрлық қабырғаларынан алыстатты, ал қолайсыз жел флотты қандай да бір маңызды іс-қимыл жасауға кедергі келтірді. Қыстың ортасында шабуыл жасау қауіпті әрі сәттілік әкелмейтінін ұйғара отырып, Томас көктемге дейін барлық шабуылдарды тоқтатып, әскерін қысқы бөлмелерге қайтарып алды. Михаил бұл үзілісті Кіші Азиядан қосымша күш-жабдықтар әкелу және Блахернаның қабырғаларын жөндеу үшін пайдаланды. Томас жаз айында қайтып келгенде, шабуылдарын Блачерна секторына бағыттауды шешті. Шабуыл алдында Михаил өзі қабырғаға көтеріліп, Томас әскерлеріне барып, оларды қолбасшысынан бас тартуға шақырды және егер олар дефекация жасаса, рақымшылық жасалатынын уәде етті. Томас әскері өтінішті әлсіздік белгісі деп санады және шабуыл жасау үшін сенімді түрде алға жылды, бірақ олар қабырғаға жақындаған кезде қорғаушылар қақпаларды ашып, шабуыл жасады. Кенеттен басталған шабуыл Томас әскерін кері тартты; сонымен бірге Император флоты Томас кемелерін жеңді, олардың экипаждары үрейленіп, жағаға қашып кетті. Бұл жеңіліс Томастың теңіз күшін төмендетеді, және ол астананы құрлық арқылы қоршауға алуды жалғастырғанмен, жеңіліс оның жақтастарын жігерлендірді, олар дезертирлікке бастады. Грегори Птеротос, оның отбасы Михаилдің қолында болды, Томасты тастап кетуді шешті, оған адал кішкентай топ еріп кетті. Ол бүлікшілердің лагерінен шығып, батысқа қарай бет алды және Михаилге өздерінің бас тартқанын хабарлау үшін бір монахты жіберді, бірақ монах блокаданы айналып өтіп, астанаға жете алмады. Бұл туралы естіген Тома тез әрекет етті: таңдалған жасақпен Григорийдің соңынан еріп, оның әскерлерін жеңіп, дезертирді өлтірді. Тома бұл кішкентай жеңісті "жер мен теңізде" Михаилдің әскерін жеңгенін кеңінен жариялап, пайдаланған. Ол Грекияның тематикасына хабар жіберді, оның қолдауы осы уақытқа дейін жылы емес еді, қосымша кемелер талап етті. Темалар оған күшпен жауап беріп, оған қосылу үшін 350 кемеден тұратын эскадрильяларын жіберді. Осылайша күшейтілген Томас Константинопольдің теңіз қабырғаларына қарсы екі жақты шабуыл жасауға шешім қабылдады, оның баста�...
Томас жеңіліп, қаза табады, көтерілістің соңы
Томас қоршауды қайта бастай алмады: оның әскері ауыр зардап шеккенін қоспағанда, Алтын мүйізде қалдырған флоты оның жоқтығы кезінде Михаилға берілді. Томас Константинополдың батысына қарай Диабазис жазығына қоныстанды, ол жерде қысты және көктемнің басында болды. Кейбір сарбаздары қашып кеткенмен, басым көпшілігі адал болып қалды. Ақырында, 823 жылы сәуірдің аяғында немесе мамырдың басында Михаил өзінің әскерімен Томасқа қарсы аттанды. Томас оларға қарсы аттанды және қарсыластарын алдап шығу үшін айла-шарғы ойлады: оның адамдары, көрінеу ұнжырғасы түскен, қашуды қиянат етеді, ал император әскері оларды қуып жету үшін қатарға бөлінген кезде, олар кері бұрылып, шабуыл жасайды. Алайда, Томас әскерлері ұзаққа созылған қақтығыстан шаршап, олардың мойынсұнулары шынайы болды. Көптеген адамдар Михаилға мойынсұнды, ал басқалары жақын маңдағы бекіністі қалаларға қашып кетті. Томас үлкен топпен Аркадиополде баспана іздеді; оның асырап алған ұлы Анастасий Томастың кейбір адамдарымен Бизеге барды, ал басқалары Панионға (Теодосиопол деп те аталады) және Гераклеяға қашты. Михаил Томастың бас сауғалау қалаларын қоршап алды, бірақ шабуыл жасамады, керісінше, оларды қорғаушыларын шаршатып, бейбіт жолмен басып алуды мақсат етті. Оның стратегиясын Михайлдің өзі Людовик Пейске жазған хатында айтқандай, "христиандық қанды аяу үшін" мейірімді болып көрінудің саяси және пропагандалық тиімділігі, сонымен қатар, хроникашылардың айтуынша, болгарларға Византия қалаларының бекіністері шабуылға ұшырауы мүмкін екенін көрсетуден қорқып. Кіші Азияда Томастың жақтастары Михайлды еліктіріп, императорға адал болған Опсикион мен Оптиматон провинцияларына шабуыл жасауға арабтарға еркін жол беруді үміттенді. Майкл бұған еш мән бермей, блокадасын жалғастырды. Оның әскерлері Аркадиополис қаласына жолақты арықпен бөледі. Қару-жарақтарды үнемдеу үшін блокадаға ұшыраған әскерлер әйелдер мен балаларды, содан кейін қарттар, жарақат алғандар немесе басқа да қару-жарақ алуға қабілетсіздерді жіберді. Бес айлық блокададан кейін Томасқа адал адамдар аштықтан өлген жылқылар мен олардың терілерін жеуге мәжбүр болды. Кейбіреулері қала қабырғасынан арқанмен төмен түсіп немесе секіріп, қашып құтыла бастады. Томас блокада аз болған Бизеге хабаршыларын жіберіп, Анастасийдің көмекке келуін ұйымдастырды. Алайда, олар ештеңе істей алмай Аркадиополдағы шаршап қалған әскерлер императордың кешіріміне бола өздерінің басшыларын ұстап берді. Томас есекке мініп, бұғауланған күйі Михаилге жеткізілді. Ол императордың алдында бас иіп, аяғын жеңілген қарсыласының мойнына қойып, оның аяқ-қолдарын кесіп, мәйітін бағанаға ілуге бұйырды. Тома: "Маған рақым ете көріңіз, шынайы император!" - деп жалбарынды. Майкл тұтқынынан тек өзінің жоғары лауазымды адамдары Томаспен қарым-қатынаста болған-болмағанын ғана сұраған. Томас жауап берер алдында, Курстың логотеті Джон Хексабулиос жеңілген бүлікшілердің қандай да бір талап-тілектерін тыңдауға кеңес берді. Майкл келісті, және Томас үкімді бірден орындады. Бизе тұрғындары Томастың тағдырын естігенде, олар Анастасийді ұстап берді, ол Томас сияқты тағдырға ұшырады. 824 жылы ақпанда жер сілкінісі болғанша, Панион мен Гераклеяда Томастың сарбаздары табандылық танытты. Жер сілкінісі Панионның қабырғасына қатты зақым келтіріп, қала берілді. Гераклеядағы залал аз болған, бірақ Михаил әскерлерін теңіз жағына түсіргеннен кейін, ол да берілуге мәжбүр болды. Кіші Азияда Томастың адал адамдары негізінен бейбіт жолмен мойынсұнды, бірақ Кибирреот темасы бойынша қарсылық стратег Джон Эхимос бас тартқанға дейін созылып қалды. Тракиялық тақырыпта Томастың сарбаздары қарақшылыққа бет бұрады. Ең ауыр қарсылық Кіші Азияның орталығында екі офицер ұсынды, олар Томасқа стратегия ретінде қызмет еткен болуы мүмкін: Хорей, оның базасы Иконияның солтүстік-батысындағы Кабаллада және Анкираның оңтүстік-шығысындағы Санианада орналасқан Газаренос Колонейат. Олар Михайлдың кешірім беру ұсынысын және магистров атағын қабылдамай, оған берілген провинцияларды басып алды. Алайда көп ұзамай Михаилдің өкілдері екі қамалдың тұрғындарын өздерінің қақпаларын офицерлерге қарсы жабуға көндірді. Содан кейін Хорей мен Колонейат араб аумағына бас сауғалауға тырысты, бірақ жолда адал әскерлер шабуылға алды, тұтқынға алды және айқышқа шегеленді.
Кейінгі оқиғалар мен әсерлері
824 жылы мамыр айында Константинополде өткен Михаил II-нің жеңісімен Томас Славянның үлкен көтерілісінің аяқталуы белгіленді. Ол Томастың халифалық еріктілерін және, мүмкін, славяндарды да өлтірген болса да, қатысқан адамдардың саны, христиан өмірлерін аяушылықпен және ішкі тыныштықты қалпына келтіру қажеттілігі Михаилді Томастың жеңілген партизандарына мейірімділікпен қарауға мәжбүр етті: олардың көпшілігі оның мерекесі кезінде Ипподромда парадтан кейін босатылды, ал ең қауіптілері империяның шалғай бұрыштарына айдалды. Қарсыласының беделін түсіру үшін Михаил Томастың өмірі мен көтерілісі туралы "ресми" және қатты бұрмаланған нұсқаға рұқсат берді. Бұл құжатты диякон Игнатий жазды және 824 жылы Against Thomas деп жариялады. Бұл оқиғалар туралы баяндама көпшілікке танымал болды. Томас өзінің қасиеттері мен империяның басым бөлігін басқаруға мүмкіндік берген кеңінен қолдауға қарамастан, сәтсіздікке ұшырады. Лемерлдің пікірінше, оның жеңілісіне бірнеше фактор әсер етті: Азиялық тақырыптар Михаилге күш-жігер берді; Томастың флоты нашар жұмыс істеді; болгар шабуылдары оны астанадан алыстатты және оның әскерін әлсіретті. Бірақ ең шешуші кедергілер Константинопольдің басып өтпейтін қабырғалары болды, бұл Константинопольді басқаратын императорды тек қаланың ішінен ғана құлатуға мүмкіндік берді. Томас бүлігі Михаил II билігінің "орталық ішкі оқиғасы" болды, бірақ ол материалдық тұрғыдан өте қиратушы болмады: Фракиядан басқа, ол бәсекелес әскерлердің ұзақ уақыт болуынан және сонда болған шайқастардан зардап шекті, империяның үлкен бөлігі соғыстың қирауынан құтылды. Византия теңіз флоты үлкен шығынға ұшырады, әсіресе тематикалық флоттар қиратылды, ал құрлықтағы күштер салыстырмалы түрде аз зардап шекті. Бұл дәстүрлі түрде мұсылмандар тез пайдаланған әскери әлсіздік пен ішкі тәртіпсіздікке әкелді: Томас бүлігіне дейінгі жылдары Андалусияның жер аударылғандары Критті басып алды және Тунистің Аглабидтері Сицилияны жаулап алды, ал Шығыста Византиялықтар Халифатқа қарсы қорғаныс ұстанымын ұстануға мәжбүр болды. Соңғы зерттеулер осы жылдардағы Византияның әскери сәтсіздіктеріне азаматтық соғыс қаншалықты жауапты болды деп күмән келтіреді. Уоррен Трейдгольд империяның әскери күштері тез қалпына келді деп санайды.