Кіріспе

1917 жылдың қазанында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пуалькаппель шайқасы 1917 жылдың 9 қазанында Бельгияның Фландрия қаласында британдық Екінші және Бесінші армиялар Германияның 4-ші армиясына қарсы шайқасты. Бұл шайқас қыркүйек айының аяғы мен қазан айының басында, Үшінші Ипр шайқасы кезінде британдықтардың сәтті шабуылдарының аяқталуын белгіледі. Тек солтүстіктегі қосалқы шабуыл ғана елеулі алға жылжуға қол жеткізді. Негізгі майданда неміс қорғанысы 4 қазандағы шабуылдан кейін ағылшындықтардың қол жеткізген артиллерия отына төтеп берді. Негізгі жоталар бойындағы жер бомбалаудан қатты зақымдалған және 3 қазанда қайта басталған жаңбырдан тез нашарлап, кейбір аудандарды батпаққа айналдырды. Қауіпті жер жағдайы ағылшындарға көбірек әсер етті, оларға келесі шабуылға қолдау көрсету үшін көп мөлшерде артиллерия мен оқ-дәрілерді жылжыту қажет болды. Бұл шайқас 4-ші армияның қорғаныс жетістігі болды, бірақ екі жаққа да қымбат болды. Ауа райы мен жер жағдайы барлық жаяу әскерге қатты қысым жасады және көптеген жарақаттанғандардың майданда қалуына әкелді. Ерте, алдамшы ақпарат пен байланыс кешіктірілуі Плюмер мен Хейгті 12 қазандағы шабуылды жоспарлауға итермеледі (Пасшендаэльдің бірінші шайқасы).

Стратегиялық негіз

Британдықтардың бастамашылықты сақтауы маңызды болды; Британдық Үшінші армия қараша айының соңында Камбреде шабуылға дайындалды. Апрель айында Нивель шабуылдарынан туындаған француз армиясындағы қиындықтар және Айнедегі алдағы шабуыл (Ла Малмезон шайқасы) француз майданынан шығарылған неміс дивизияларының көптігін қайтарып алмауды жөн көрді. 20 тамызда Верденде француздар елеулі табысқа жетті; жергілікті Eingreifdivisionen Фландрияға жіберілгендіктен, неміс қарсы соққысы немесе қарсы шабуыл жасамады. 1917 жылдың қазан айына дейін Батыс майданның қалған бөлігіндегі көптеген неміс дивизиялары Фландрияда, кейбіреулері бірнеше рет қатысқан; қысымды сақтау сонымен қатар орыс және итальян майдандарындағы неміс операцияларын шектеді. 4 қазандағы Бродсайнде шайқасынан кейін, неміс армиясының қара күндерінің біріншісі, британдық экспедициялық күштердің (BEF) бас қолбасшысы (C in C) фельдмаршал сэр Дуглас Хейг 4-армия құлап қалуға жақын деп сенді. Неміс әскерінің көп саны тұтқынға алынды және майданнан жиналған ақпараттың жігерлендірілуі.

Тактикалық өзгерістер

28 қыркүйекте Хейг генерал Хьюберт Гофпен (Бесінші армия) және генерал Герберт Плюмермен (Екінші армия) кездесіп, өзінің ниетін түсіндірді. 20 және 26 қыркүйектегі жеңістерден кейін, жақсы ауа райынан, неміс қорғаушыларының бұзылуынан және орыс майданынан неміс күшейтулерінің шектеулі перспективасынан кейін, Хейг 4 қазандағы шабуыл қатаң шектеулі ілгерілеу кезеңін аяқтауға шешім қабылдады. Келесі қадам - тереңдеу, пайдалану үшін жағдай жасау. Хейг жаяу әскер, артиллерия, ат әскері және танкілердің резервтік құралымдарын сәтті шабуыл жасауға дайын болуды қалады. Гоф пен Пламмер келесі бірнеше күн ішінде Хейгтің ұсыныстары ертерек деп санағанын және Пашендейлдің жотасы Пашендейлден солтүстікке қарай Веструсбекке дейін қолға алынмайынша, пайдалану мүмкін емес екенін айтты. Гоф пен Плумердің ойынша, бұл үш күн сайын тағы екі қадам, содан кейін басып алынған жердің үстіндегі жолдарды жөндеу үшін тағы төрт күн қажет. Хайг 10 қазанда болатын шабуылға кепілдік берілмеген, неміс қорғанысының құлдырауы 10 қазанда болатын шабуылға пайдаланудың шарты болса да, ол дайындық жасалуын қалайды деп есептеді. Егер неміс қорғанысы құлап кетпесе, дайындықтар кейінірек жасалатын болады. 2 қазанда өткен тағы бір конференцияда Хейг Ипрдегі операциялардың ауа райы мүмкіндік бергенше жалғасатынын, алты жаңа дивизияның тыныш майданнан Бесінші армияға көшірілетінін және Канада корпусының Екінші армияға көшірілетінін мәлімдеді. Егер 10 қазанға жоспарланған шабуыл сәтті болса, әр шабуылдаушы дивизия өзінің резервтік бригадасын жеңіл жабдықталған, екі 60 фунттық батарея, екі 6 дюймдік гаубица батареясы және төрт далалық артиллерия бригадасымен бірге жүзеге асыру керек еді. Егер таңертеңгі шабуылда жаяу әскер бригадалары үлкен табысқа қол жеткізсе, олардың резервтегі бригадалары түстен кейін ілгерілеуді жалғастыратын. I және II Анзак корпустарының шабуылдаушы дивизияларының резервтік бригадалары оңтүстіктегі Дрогенбродхокке, Бродсайнденің артында, Марслед жолындағы Пасшендейл станциясына жетуі және Пасшендейлден солтүстікке қарай Веструзебек жолындағы Бесінші армиямен байланыс орнатуы керек еді. Әр корпустың резервтік дивизиясы майданның артында дайын болуы керек еді, оны Көлік жөніндегі бас директор генерал-майор Филип Нэш үш сағат бұрын хабарласа, 31⁄24 сағат ішінде майданға шығаруға міндеттенді. Егер неміс қарсыласы құласа, резервтегі корпус дивизиялары келесі күні таңертең резервтік бригадалардан тыс алға жылжыуға дайын болады. Әр әскерге резервтік дивизиялармен жұмыс істеу үшін ат әскерлері дивизиясы берілді, екінші армияға екі танк батальоны және бесінші армияға танк бригадасы берілді.

Британдық препараттар

4 қазанның таңертеңінде британдық штаб-пәтерлерге шабуылдың үлкен табыстылығы туралы хабар жетті. Бригад генерал Чартерис, Бас штабтың бас барлаушысы, Хейгтің алдыңғы штабынан Екінші армия штабына эксплоатацияны талқылау үшін жіберілді. Плюмер бұл мүмкін емес деп келіспеді, өйткені тағы сегіз неміс дивизиясы майданның артында және тағы алтысы олардың артында болды; Плюмер күткен неміс қарсы шабуылдары сол күні жеңілгенше күтуді жөн көрді. Неміс артиллериясының атысы әлі де ауыр болды және Фландрия II және Фландрия III Стеллюнгендер (қорғаныш позициялары) шабуыл майданының артында жаңа неміс дивизиялары орналасты. Осы қорғаныс желілеріне шабуыл жасау үшін жақын жердегі артиллерияның қолдауы қажет, бұл мүмкін емес еді, өйткені британдық артиллерия қатты соққыланған саз жердің артында болды. Жеңістің ауқымы айқын көрінгенде, Плумер екінші ойға келді, бірақ сағат 14:00-де сәттің өткенін қабылдады. Гоф Бесінші армияға одан әрі ілгерілеуді бұйырды, содан кейін нұсқауды тоқтатты, жергілікті неміс қарсы шабуылдары 4-ші дивизияны 19 метрлік төбеден итеріп жібергенін хабарлады. 4 қазанда қайтадан жаңбыр жауды, 5 және 6 қазанда жалғасты, содан кейін 7 қазанда жаңбыр жауды. 5 қазанда I Анзак корпусының қолбасшысы генерал Уильям Бёрдвуд Плюмерге корпустың жеңіл темір жолы мен Вестхук пен Зоннебеке арасындағы жол қажетті артиллерияны жеткізе алмайтынына байланысты пайдалану мүмкін емес екенін айтты. 7 қазанда Хейг 9 қазанның түстен кейін екінші мақсатқа (қызыл сызық) арналған шабуылды тоқтатты. Жаңбыр сол түні тоқтап, жер 8 қазанда кеуіп, кешке дейін қайтадан жаңбыр жауды. 4-9 қазан аралығында жаңбырдың мөлшері шамадан тыс болды. Ресми тарихшы Джеймс Эдмондстың айтуынша, корпустың бас инженерлері мен дивизиялық командирлері Корольдік инженерлер (CRE) 4 қазанға дейін жер жағдайы алдыңғы сызыққа ауыр көлік қиындықтарын тудырмады деп есептеді. Кейбір жерлерде 12 қазанға дейін жолдың жағдайы жақсы болды, бірақ кейбір жерлерде жол өтпейтін болды. II Анзак корпусының артындағы Стинбик пен оның салаларына жақын аймақ "балшық қамыры" (sic) деп аталды. Қаш тақтасы жолдар алдыңғы сызықтың қасынан қысқа ұзартылды, одан ары түнде шамдармен жарықтандырылған тізімді тізімдер болды; үйір жануарлар көптеген жолдарды және тізімдерді сазға таптады. Екі Анзак корпусының артындағы тақтай жолдарды кеңейту 4 қазанда басталған жаңбыр кезінде мүмкін емес болып шықты, тақтайлар суға батып немесе жүзіп кетті. II Анзак корпусының далалық артиллериясы Стинбиктің батысынан Зоннебеке-Виннипег жолына жоспарланғандай алға қарай қозғала алмады. Платформалар оларды батпақтан аулақ ұстауға арналған, бірақ қозғалмау оларды таңертеңгі мақсаттан, Пашендейледен тыс жердегі неміс далалық артиллериясының қашықтығынан тыс қалдырды. 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының далалық батареялары Фрезенбургтен тыс жерде, Зоннебеке жолы бойында, олардың белгіленген позицияларынан аз орналастырылды. Жаңбырдың астында қамалған қақпалар суға батып, артиллериялықтардың жағдайы тез нашарлады. Аурудың күрт өсуі жұмыс жүктемесі ең жоғары болған кезде, ауысымдар жүйесінің бұзылуына әкелді. 66-ші (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының әдеттегі 90 далалық құралының орнына бір далалық бригада тек 25 қаруды ғана іске қосты, ал екіншісі шабуыл басталғанға дейін оқ атуға мүмкіндік бермеді. 49-шы дивизияның далалық пулеметтері әлі де Вильтье-Гравенстафел жолының бойында, Штенбиктің батысында, 35-ші төбенің артында, басқа жақтан бірнешеуі ғана алға шығып тұрды. Қару-жарақтарды жүкпен тасымалдау тек жолдың ішінде сақталған қаруларға ғана мүмкін болды. Бұрын бір сағаттық сапарлар 6-16 сағатқа созылады, ал оқ-дәрілер шырышты жамылған күйде келеді. Жаңбырдың әсері біркелкі болмаған және солтүстікке қарай XIV корпус пен француз бірінші армиясының аумағында жер снарядтық оқпен көп зақымданбаған. Қиындықтарға қарамастан, далалық артиллерия соңғы мақсаттың ішіне көшірілді және мол оқ-дәрі мен далалық қоймалар алға шығарылды. XIV корпустың топтарында 49 батареясы бар, әр дивизияға бір-бірден, Гвардиялық топта 23 батарея бар; орташа және ауыр артиллерия да осылай топтастырылған.

Жоспар

2 қазанда Хейг, Гоф және Плумер келіскен келісімдер, 4 қазандағы жеңістің әсері және неміс қорғаушыларының бұзылуы 10 қазанға жоспарланған шабуылдың 9 қазанға жылжытылуына әкелді, ал екінші шабуыл 12 қазанға жоспарланды. Алдыңғы жақтағы шабуылда екі кезеңмен Пашендейл жотасын басып алу көзделді. Бірінші мақсат (қызыл сызық) таңертеңгі шабуылмен қолға алынады, егер ол сәтті болса және немістердің жалпы шегінуіне себеп болса, соңынан шабуылдаушы дивизиялардың резервтік бригадалары ілеседі, олар түстен кейін екінші мақсатқа (көк сызыққа) қарай ілгерілетеді. 7 қазанда Хейг көк сызыққа түстен кейінгі шабуылды жауын-шашынды ауа райына байланысты тоқтатты. Шабуылдың оңтүстік флангісінде X корпус Бецелере мен Гелувельт маңында неміс резервтерін ұстап тұру үшін шабуыл жасады. Солтүстікке қарай I Анзак корпусы негізгі шабуылдың оң жақ қанаты бойынша 1-ші және 2-ші австралиялық дивизиялармен, 4-ші және 5-ші австралиялық дивизиялар резервте болады. Солтүстікке қарай, Жаңа Зеландия және 3-Австралия дивизиялары резервте болған II Анзак корпусы екі мақсатқа шабуыл жасады, 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясы, негізгі жота бойымен, Ипрес-Рулер темір жолының солтүстігінде, Пасшендейл ауылынан және 49-шы (Батыс Ридинг) дивизиясының екі жағында, Равбек өзенінің екі жағында, Валлемолен шұңқырынан Беллвью қораларына дейін. Егер бірінші мақсатқа қол жеткізілсе, резервтік бригадалар түстен кейін екінші мақсатқа шабуыл жасайтын. Екінші мақсаттар қызыл сызықтың алдында, ауыл мен негізгі жотадан тыс жерде болды. Резервтік дивизиялар келесі күні шабуылды жалғастыру үшін Ипрден батысқа қарай пойызбен жылдам алға жылжыуға дайын болды. Бесінші армияның майданында XVIII корпус 48-ші (Оңтүстік Мидленд) және 11-ші (Солтүстік) дивизиялардың әрқайсысының бригадасымен Поэлькаппель шұңқырынан және негізгі жотадағы Веструзебекке қарай алға жылжуы керек еді. XIV корпус 4-ші, 29-шы және гвардиялық дивизиялармен бірге Хоутхоулст орманының оңтүстік шетіне қарай алға жылжу керек еді, өйткені француз бірінші армиясы сол жағында қалыптасты. Немістерді британдық мақсаттарға алдау үшін рейдтер мен артиллериялық бомбалаулар майданның қалған бөлігінде ұйымдастырылды.

Неміс препараттары

I Анзак корпусына қарама-қарсы 233-ші дивизия 220-ші дивизиямен қарсы шабуыл (Эйнгрейф) дивизиясы ретінде желіде тұрды. Солтүстікке қарай II Анзак корпусына қарсы 195-ші дивизия және 16-шы дивизияның бөлігі, 20-шы дивизия және 45-ші резервтік дивизиялар Эйнгрейф дивизиясының дивизиялары ретінде; солтүстікте 227-ші дивизия болды. 18-ші дивизия Поэлькаппельдің маңында Фландрия I позициясын, ал 119-шы дивизия Хоутхоулст орманын ұстады. Немістерге ауа райы да кедергі келтірді, бірақ олардың позициялары соққы алған аймақтың шетінде болғандықтан, майдан шебіне жақын болғанша, олардың майдан шебіне бару жолдары жақсы жағдайда болды. Неміс сарбазы былай деп жазды: "7 қазанда 4-армия штабы 4 қазандағыдай апаттан аулақ болу үшін қорғаныс аймағын күшейту саясатын тоқтатты. Алдыңғы қатардағы полктер қайтадан таратылды, олардың резервтік батальондары артиллерияның қорғаныс сызығының артына көшірілді. Британдықтар алға қарай өрлеп келе жатқанда, Eingreifdivisionen-ді қорғау үшін көбірек артиллерия қолданылуы керек еді. Eingreifdivisionen британдық артиллерияның қирауынан қатерлі жағдайға қарамастан, шабуыл басталғаннан кейін мүмкіндігінше тез араласу үшін майдан шебінің қасына орналастырылды. 9 қазанда Людендорф барлық Батыс майдан дивизияларына Ейнгрейфдивизионенді дұрыс қолданбағандарына шағымданып, меморандум шығарды. Таралу, уақытты дұрыс қолданбау, ұйымдаспаушылық және артиллериямен дұрыс үйлестірілмеушілік көп құрбандықтарға әкелді. Людендорф жерді ұстап тұрған дивизиялардың резервтік бөлімшелері шабуылшыларды өз аймағынан қуып шығу үшін асығыс шабуылдар (Gegenstöße) жасауы керектігін атап өтті. Eingreif бөлімшелері жедел қарсы шабуылдар үшін жерді ұстап тұратын дивизияларды күшейту үшін қолданылмауы керек, бірақ олар тек дұрыс ұйымдастырылған қарсы шабуылдар үшін (Gegenangriffe) пайдаланылуы керек еді. Мүмкіндігінше, Eingreifdivisionen құрбандықтардан аулақ болуы керек еді, егер жоғалған жер тактикалық жағынан қайтадан иеленуге жеткілікті маңызды болмаса.

Екінші армия

+Ауа райы39 қазан 1917 Күн Жаңбырmm °F 31.264dull 44.660dull 53.152dull 62.147dull 710.453dull 814.654dull 90.053fine Оңтүстіктегі X корпус аймағында 5-дивизияның 15-бригадасы Полдерхок замогына шабуыл жасады. Бригада шатырдың қираған жерлеріне жетіп, жақын маңдағы қораларға шабуыл жасады, бірақ көптеген қару-жарақтарды саз тығып қалды. Гелувельттен шыққан неміс автоматтық атысы бригаданы бастау сызығына қайтаруға мәжбүр етті және сол түні шабуыл тоқтатылды. Солтүстікке қарай 95-бригада Рейтельбекке шабуыл жасап, Камерон Коверттен өтіп, неміс автоматтарының отына ұшырады. (5-ші және 7-ші дивизиялардың арасындағы 21-ші дивизия шабуылға қатыспады.) 7-ші дивизияның 22-ші бригадасының екі батальоны, жердің топырағына қарамастан, уақытында жиналып, 5:20-де көк сызыққа қарай алға жылды, бұл 4-ші қазандағы шабуылда 21-ші дивизияның соңғы мақсаты болды. 30 минут ішінде нысананың жасыл түсті жарқылдары (көк сызық) оны түсіргенін көрсетті. Реутельдің айналасындағы командалық жер басып алынды және көптеген немістер қашып бара жатқанда атылды деген хабар келді. Алдыңғы қадамды Джунйпер Коттеджінде ұстап тұрды және судья Копске жақын аралықтағы неміс қарулары да жаяу әскерді ұстады; резервтік взвод жіберілді, бірақ Копске де бара алмады. Ақырында екі рота оңтүстік-шығыстан шабуыл жасап, аймақты басып алды. Немістер түнде және келесі күні аймақты бомбалады, бірақ қарсы шабуыл жасалмады. X корпустың солтүстігіндегі I Анзак корпусының аумағында 1-Австралиялық дивизия Селтик Вудқа шабуыл жасады және 85 ер адамнан тек он төрт адам ғана жараланбастан қайтып келді. 2-Австралиялық дивизия 66-ші (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының оң жақ қанатын Ипрес-Рулер темір жолынан оңтүстікке қарай бұра отырып, қамтыуға тиіс болды. Оң жақ флангтағы 6-Австралиялық бригада Дейзи мен Дейри ормандарына қарсы шабуыл жасады, бірақ неміс автоматтық атысымен тез тоқтатылды; түстен кейін ормандар солтүстіктен қоршалып, мақсатқа қол жеткізілді. 5-Австралиялық бригаданың екі батальоны Кейберг шпордың солтүстік-батыс жағына қарай алға жылды. Неміс күштерінің австралиялықтардың артына кіріп, оларды қоршауға алу қаупі төнді. 66-ші (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының әскерлері көтерілгенге дейін австралиялық бригада көптеген зардап шеккен кезде кері шегінді; шегіну кезінде британдық әскерлер темір жолдың солтүстігіне қарай алға жылжуда. Күшейткіштер оларды қолдауға тағы бір ілгерілеуге дайын болған кезде, британ әскерлері де зейнеткерлікке шықты және 5-Австралиялық бригада бірінші мақсатта біріктірілді. Негізгі шабуылды II Анзак корпусы жүргізді. 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясынан және 49-шы (Батыс Ридинг) дивизиясынан екі бригада Фрезенберг пен Потиже артында, секіру сызығынан шамамен жиналды. Бригадалар қашықтықты бес сағат ішінде өте алады деп күтілді, бірақ қараңғылық, жаңбыр, жердің жағдайы және неміс артиллериясының ығыспалы атысы үлкен кешіктірулерге әкелді. Екі дивизия да таңғы сағат 2:30-да кейбір батальондар таңғы сағат 5:20-де нөл сағатына дайын болмайтынын және оң жақ флангтағы 197-бригаданың барлығы кешіктірілетінін хабарлады. Бірліктерді біріктірудің орнына, жылдам жүруге қабілетті әрбір адамды жылдамдату үшін штабтық офицерлер жіберілді. Қақтығыстар басталғанда, келген әскерлер таралып, қақтығыстарды ұстанды. Бұл жердегі артиллерияның көп бөлігі әрекетсіз болғандықтан, крептерді қадағалау қиын болды, қалғандары тұрақсыз платформалардан дәл емес атып, көптеген жарылғыш снарядтар саздың астында қалды. Оң жақтағы 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының 197-ші бригадасының батальондары, жаяу шабуылдан қашып қалғанына қарамастан, құмды жолмен тез алға жылды. 195-ші дивизияның неміс жаяу әскерлері снарядтардың саңылауларынан табылды және көптеген әскерлер тұтқынға алынды, өйткені британдықтар соңғы мақсатқа (көк сызыққа) таңғы сағат 10-да жетті, патруль Пашендейл ауылының бос екенін тапты. Соңғы мақсатқа жеткеннен кейін жаңбыр тоқтады және жақсы көрінуде неміс пулеметтері мен далалық артиллериясы оң жақтан оқ атуды бастады. Түске қарай бригаданың екі жағы да көршілес бөлімшелерді табу үшін артқа тартылды, содан кейін орталықтағы әскерлер жалпы шегіну болып саналды және бригада қызыл сызықта аяқталды. Түстен кейін неміс қарсы шабуылдарын тоқтатқаннан кейін дивизия 49-шы (Батыс Ридинг) дивизиясымен сол жақтан байланыс орнату үшін сәл кері шегінді және Беллвью шпордағы пулеметтерден қорған тапты. Сол жақтағы 198-бригада Равибек өзенінің солтүстігіндегі саз бен су басу т...

Бесінші армия

XVIII корпус аймағында 48-ші (Оңтүстік Мидленд) және 11-ші (Солтүстік) дивизиялардың бригадалары 7/8 қазан түнінде саз бен жаңбырдың арасында майдан шебіне жету үшін 141⁄2 сағатқа созылды. Бригадалар шабуылға шыққанда, оларды жаңа шыққан неміс 16-шы дивизиясының пулемет атысы шауып тастады, олар қараңғыда алға шықты және британдықтардың саптан шығып кетуіне өте жақын позициялар алды, сондықтан британдықтар оларды атып жіберді. Британдық жаяу әскерлері басқа жерлердегідей әсерсіз болған, себебі снарядтар төрт минут ішінде қозғалып, шарттарына қарағанда өте тез қозғалды. Неміс қарсы соққысы жеті минуттан кейін келіп, бірдей тиімсіз болды. Британдықтардың неміс позицияларына қарсы соққылары жайнап соққылауға қарағанда әлдеқайда зиянды болды және немістердің айтарлықтай зардаптарын әкелді. Неміс пиллбокстары негізінен қол сұқпаған және олардан шыққан кіші қарудың үлкен мөлшері көптеген британдықтардың өлім-жітіміне себепші болды. Поэлькаппельдің қираған жерлерінде орналасқан позициялар шабуылшыларға қарсы ату үшін пайдаланылды. Британдықтар сол жақтан, Полкаппельдің маңында, пивоханада тоқтады, содан кейін әскерлер қайта ұйымдасу үшін траншеялардан секіріп кетті. Бұл отставкаға кетудің салдарынан сол жақ флангтағы және ортадағы басқа бөлімшелердің аман қалғандары соған сәйкес келді. Оң жақ флангта неміс қорғанысы әлдеқайда аз шешім қабылдады және сол жақтағы сәтсіздік болмаса, көбірек жерді алуға болатын еді. Жер бедері нығайып, Фазан фермасы мен Ретур қиылысы арасында күшейтулер жасалды. Тұтқындар қарсыдағы неміс дивизиясында көптеген зардап шеккенін хабарлады, себебі ол жаңа және өз жерін ұстап тұру үшін күресуге дайын. Ұрыстар аяқталғаннан кейін екі жақ та жергілікті бітім кезінде жарақат алған. XIV корпус аймағында 4-дивизия бір бригадамен майданға шабуыл жасады. XVIII корпустың оңтүстікке шабуыл жасауының шектеулі жетістігі Поэлькаппельден сәл ары қарай ілгерілеуді шектеді және Поэлькаппель-Хутхоулст жолынан тыс жаңа желі нығайтылды. Сол жақ қанатта солтүстікке қарай 29-дивизияның соңғы мақсаты оң және сол жақтан алға қарай болды. Шабуылдаушы әскерлер түнде жаңбыр жауған кезде жылжыды, сол жақ флангтағы Ньюфаундленд батальоны алдыңғы сызыққа жету үшін 4 жарым сағатқа созылып кетті. Алдын алу үш кезеңнен тұрады, бірінші және аралық мақсаттарда тұрып жатқан және түтін баржалары артында біріктіру үшін бір сағат беріледі. Жаңбыр түн ортасында тоқтап, шабуыл таңғы сағат 5:20-де басталды. Оң жақта Ольга фермасындағы неміс автоматтары көптеген зардап шекті және кешіктірілді, бірақ бірінші мақсатқа уақытында жетті. Аман қалған әскерлер Конде үйіне снаряд тесіктерінен асып түсіп, оған жеткенде 200 тұтқынға алды. Екі неміс пиллбокстарының атысы алға жылжуды тоқтатты және пиллбокстардан неміс қарсы шабуылдары басталды. Неміс жаяу әскері сегіз толқынмен шабуыл жасады, ал британдықтар оларды мылтық пен пулеметпен атып тастады. 8:55 -те үшінші (түпкі) мақсатқа жету үшін шабуыл басталды және қалған неміс жаяу әскерін басып қалды; Неміс қарсылығы құлдырады және соңғы мақсатқа 10:00 -де қол жеткізілді. Сол жақ бригада Арс Копсенің оң жағына қарай алға жылды, оны арнайы Стокс минометтері бомбалады, бұл неміс гарнизонын берілуге итермеледі. Бромбекті Ньюфаундленд батальоны кесіп өтіп, Ипрес-Штаден темір жолынан жоғары көтерілді, беткейдегі неміс қақпаларын басып алды және бірінші мақсатқа уақытында жетті. Екінші мақсатқа жету үшін Германияның қарсылығы азайды және соңғы мақсатқа қол жеткізілді. Түскі уақытта қарсы шабуыл жеңілді, содан кейін кейін түстен кейін тағы бір қарсы шабуылға қарсы отставкаға кетті; Неміс жаяу әскері аймақты бос қалдырды. Гвардиялық дивизия Бромбекті кесіп өтіп, Ипрес-Штаден темір жолынан бастап, Кран фермасы маңындағы француз армиясымен қиылысқа дейін Houthoulst Forest-ке жақындау керек еді. Шабуылға дейін пионер батальоны 355 шұңқыр, 180 жаяу жүргінші көпір және алдыңғы жақты жабу үшін жеткілікті сым алып келді; көп қазу жұмыстары жүргізілді, бірақ жаңбыр орларды құртты. Екі шабуыл жасағы 7 қазанда жаңбыр жауып, 8-9 қазанда түн ортасында тоқтады. Таң атып, жел соққан кезде күн жақсы болды. Жауын таңғы сағат 5:30-да басталып, төрт минуттан кейін сегіз минуттан кейін қарқынды түрде алға қарай ығысуды бастады. Бромбекті кесіп өту күткеннен де оңай болды, өйткені жақын маңдағы неміс жаяу әскері тез берілді. Оң жақта немқұрайлы қарсылық көрсетілді, бірақ Египет үйіндегі неміс пиллбоксіне�...

Әскери бөлім

Оңтүстікке қарай британдық Бесінші армия мен солтүстікке қарай Бельгия армиясының арасында орналасқан француз бірінші армиясы 31 шілдеде су басудан оңтүстікке қарай шабуыл жасап, Виддендрефт пен Биксшуоттың батысына қарай алға жылды. 1 тамызда сол жақ флангтағы 51-дивизия Мартжеварт пен Сент-Янсбектен Дри Грахтенге дейінгі жерлерді басып алды. Француздардың алға жылжу осі Корвербектің жағалауы бойымен, Хоутхулст орманының оңтүстік және оңтүстік-шығыс шеттеріне, Коэкуит, Мангеларе ауылдарына, блокхаустар мен пиллбокстарға қарай, бұл орманды оңтүстікке қарай Поэлькаппельге қарай неміс желісімен байланыстырды. Сол жақ флангта француздарды Бельгия армиясы қоршап тұрды, олар Нокке және Изер су тасқыны туралы жерді ұстады. 9 қазанда I корпустың француздық 2-дивизиясы британдық XIV корпустың Поэлькаппельге шабуыл жасауымен бірге Хоутхулст орманына қарай шабуыл жасады. Француздық артиллерия Германияның шығыс және оңтүстік-шығыс жақтағы Хоутхулст орманын үш күндік бомбалауға ұшыратты. Таңғы сағат 5-те бір-ақ "теңіз" саздың үстінен жай-ақ алға қарай қозғала бастады. Артиллерия атысы өте тиімді болды, сондықтан өте баяу жаяу әскердің алға жылжуына қарамастан, француз мақсаттарына таңғы сағат 10-да аз зардаппен жетті. Стенбик Стен Янсбикке айналатын жерден бұрын, 2 дивизия сазға толы кең және терең емес ойыстан өтіп, орман шетіндегі Сент Жан, Велдхок және Мангелере ауылдарын басып алды және немістерді бірнеше бекіністі фермалардан және қоралардан қуып жіберді. І корпус 300 тұтқынға алды. Алдыңғы қадамның орташа тереңдігі жердің жағдайына қарамастан, төрт сағат ішінде жасалды. Жаңбыр, бұлтсыз ауа райы мен қатты желге қарамастан француз авиаторлары төмен ұшып, неміс жаяу әскерін бомбалады және тактикалық барлау жұмыстарын жүргізді. Француздардың оң жағында Гвардиялық дивизия Бромбектің саз жерін де кесіп өтіп, Кеквитті басып алуға қатысқан. Неміс қарсы шабуылдары француз шабуыл майданының солтүстік шетіндегі күшті нүктесін қалпына келтірді, бірақ жергілікті қарсы шабуылмен қуып шығарылды. Франко-британдық шабуылдың сол жақ флангіне шабуыл толық сәтті өтті.

Әуе операциялары

Қыркүйек айында Ипрде болған жарқын құрғақ ауа райы аяқталды және 4 қазанда қатты жел, жаңбыр және төменгі бұлт майданды бүлдірді. 7 және 8 қазанда қатты жаңбыр жауды, бұл әуе операциясын қатты қиындатты, ал 5-9 қазан аралығында британдықтар артиллерия бақылауына қол жеткізе алмады. Пашендале қырқасы мен Гелувельт платосының артында неміс артиллериясы байқалмаған және британдық қарсы батареяның өте аз атысы қолға алынды. Артиллерияның қимылға кіріскен жерінде жер бетінде бақылау болмаған жерлерде сымдарды кесу жеткіліксіз болды. 9 қазанда аз ұшқан, бірақ ІІ және V бригаданың ұшақ экипаждары он бес байланыс пен он жеті қарсы шабуыл патрулін өте төмен деңгейде жүргізді. Шабуылдың барысы белгілі бір дәлдігімен хабарланды және 354 аймақтық шақырулар жасалды неміс артиллериясы мен жаяу әскерлеріне қарсы, 21 неміс артиллерия батареясы жойылу үшін және 33 бейтараптандыру үшін тартылды. XIV корпус аумағы үстінен 9-эскадрильяның ұшақтары жаяу әскердің алға жылжуын бақылау үшін бөгеттің ішінде ұшып өтті және бес ұшақ экипажының зардап шекті. Әскери қанаттың ұшақтары неміс желілері үстінен барлау рейстерін жасап, төрт неміс ұшағын атып түсірді, бір ұшақ жоғалып, бір ұшқыш жараланды.

Неміс 4-армиясы

I Анзак корпусының қарама-қарсысындағы 233-дивизия 220-дивизияның (Эйнгрейф) қолдауына мұқтаж емес. II Анзак корпусының қарсы шабуылға қарсы 16-шы дивизия мен 195-ші дивизияны 20-шы дивизия мен 45-ші резервтік дивизияның бөліктері қолдайды. 240-ші (Эйнгрейф) дивизиясы түскі уақытта Полекаппельдің маңында 6-шы бавариялық дивизияны қолдау үшін алға жіберілді. Дивизия "көп" атыс салмағына ие болған бағыттар бойынша алға жылды. Сағат 19:00-де британдықтар қайтадан шабуыл жасады, соғыс ақырында екі жақ та аздаған жерді жеңіп, жеңіске жетті. Түнде көптеген неміс қарсы шабуылдарынан кейін, оңтүстіктегі Реутельден басқа, Пасшендейлеге қарама-қарсы және солтүстіктегі Хоутхоулст орманынан кейін, британдықтар бастау сызықтарына оралды. "Велткриг" атты неміс ресми тарихының жазушылары бұл шайқасты қорғаныс жағынан қымбат табысқа қол жеткізген деп есептеді.

Талдау

Пашпендейл қырқасы мен Валлемолен шпорында артиллерияның жеткіліксіз қолдауы, неміс пиллбокстары мен Фландрия I позициясының (Фландрия I позициясы) кең көлемді тікенекті сымдары, жаңбыр, саз, снаряд тесіктері автомат ұялары және қарсы шабуылдар шабуылшыларды бастау сызықтарына қарай кері қайтаруға мәжбүр етті. 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының бригадалары және II Анзак корпусының 49-шы (Батыс Атпен жүретін) дивизиясы шабуылды бастады. Шабуыл басталған кезде кейбір бөлімшелер келген жоқ, бірақ 66-шы (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясының оң жағында неміс әскерлері ағылшын батальондарына тез берілді. I Анзак корпусында австралиялық дивизиялар 4 қазандағы шабуылдан кейін күшсіз болды және шабуылға дейін майданды ұстап тұрудың қысымы болды. 30 қыркүйек пен 14 қазан аралығында BEF снарядтарын тұтыну (ең көп бөлігі Ипрде атылды) далалық артиллерияның 2,5 миллионнан 1,6 миллионға дейін, орташа артиллерияның 510 000 -нан 350 000 снарядқа дейін және ауыр артиллерияның 153 000 -нан 119 000 снарядқа дейін төмендеді, дегенмен неміс есептерінде "ауыр", "өте ауыр" және "барабан атылымы" бомбалау туралы айтылған. Шабуылдаушы әскерлер неміс артиллериясының соңғы шайқастарға қарағанда көбірек атылуына ұшырады, себебі британдық артиллерияның қарсы батареяның атылуы азайды және 4 - 8 қазан аралығында ауа райының нашар кезінде ауа бақылауы жеткіліксіз болды. Ол жаңбырдың алға жылжуды жасыруға көмектескенін, бірақ ол тоқтаған кезде неміс пулеметшілері мен далалық артиллериясы британдық және австралиялық жаяу әскерлерді көре алды және көптеген зардап шекті. Көптеген жарақат алған сарбаздар майданда, снайперлердің атысы астында, батпақ пен жаңбырдың астында қалды. Бұл шайқас немістер үшін де қымбатқа түсті, ал мұрагер Руппрехт британдық артиллерияның "басқарушы басымдығы" туралы жазды, тіпті 4-ші армия шабуыл кезінде 27 пойыз оқ-дәрімен атып жіберсе де. Бірліктер араласып, "өте жоғары ысырап" пен "қатаюшылық билік құрады". Руппрехт пен Кул британдықтарды артиллериясын қайта орналастыру арқылы кешіктіру үшін осы жерді беру керек деп қорықты. Солтүстікке қарай, Хоутхоулст орманына жақын жерде шабуыл неміс желісін артқа тартты және 2100 неміс сарбазы тұтқынға алынды. Бұл қысым 11 қазанда генерал Сист фон Арминнің 4-армия бұйрығында көрініс тапты. Ол жаңа жерді ұстап тұрған дивизиялар шабуылдарды жеңгеніне қарамастан, кейбір британдық әскерлер едәуір қашықтықта алға жылжи бастады және Ейнгрейфдивизионнің араласуына қарамастан жер жоғалды. Армин неміс әскерлерінің тыныштық күндері де артқа қарай ағылып келе жатқанын байқады және оларға қарсы "ең қатаң шаралар" қабылдап, оны жариялауға бұйрық берді. Қиындықтар мен шығынға қарамастан, неміс қорғаушылары айтарлықтай қорғаныс жетістіктерін алды, бірақ 12 қазандағы шабуылмен (Пасшендаэльдің бірінші шайқасы), Пуалькаппель шайқасы "басшылықтағы дағдарысқа" әкелді. Неміс құрбандықтары 159 000 адамға дейін өсті, бұл майданды қауіпке ұшыратып, аман қалғандарды "психикалық шоққа ұшыратты". Италияда күтілетін операциялар мен француздардың Эйн маңында шабуыл жасауымен 4-армияға жаңа дивизиялар берілмеді.

Кейінгі операциялар

66-ші (2-ші Шығыс Ланкашир) дивизиясы 10 қазанда қарсы шабуылды тоқтатты. 12 қазанға дейін көптеген британдық дивизиялық жеңілдетулер болды және сол күні таңертең жалған неміс шабуылы туралы хабарланды. Бірінші Пасшендейл шайқасы 12 қазанда өтті. Шабуыл солтүстікте орын алды, бірақ Пасшендейлдің айналасындағы алғашқы табыстар негізінен неміс қарсы шабуылдарына жоғалды. Бұл шайқас екі жаққа да қымбатқа түсіп тұрса да, неміс қорғанысының табысты болуымен ерекшеленді. Британдық шабуылдар ауа райы жақсарып, майданның артындағы байланыс қалпына келгенге дейін кейінге қалдырылды. Италияға арналған екі неміс дивизиясы "әдеттегідей жоғары" шығындарды өтеу үшін Фландрияға ауыстырылды.