Кіріспе

Ресейдегі қоғамдық көлік желісі Мәскеу монорельсі (Московский монорельс) - Ресейдің Мәскеу қаласының Солтүстік-Шығыс әкімшілік округінде орналасқан монорельстік желі. Ол Тимирязевскаядан Фонвисинская және ВДНХ метро станциялары арқылы Сергей Эйзенштейн көшесіне дейін өтеді. Қазіргі уақытта монорельсті желіде алты станция бар. Мәскеудегі монорельсті жоспарлау 1998 жылы басталды. Бұл - монорельстер салуда тәжірибесі жоқ ресейлік компаниялар үшін бірегей жоба. Монорельсті салуға Мәскеу қаласы 6 335 510 000 рубль (шамамен 240 миллион АҚШ доллары) жұмсаған. 2004 жылы 20 қарашада монорельс "экскурсиялық режимде" ашылды. 2008 жылдың 10 қаңтарында монорельстің жұмыс режимі жиірек поезд қызметімен "көлік режиміне" ауыстырылды. Билет бағасы 50 рубльден (2 доллар) 19 рубльге (0,80 доллар) дейін төмендетілді, бұл сол кездегі Мәскеудің жылдам көлігі үшін стандартты тариф болды. 2012 жылдан бастап билет бағасы стандартты тарифке сәйкес келді, бірақ бірнеше жол жүру карталарын жүйелер арасында пайдалануға болмайды. 2012 жылдың сәуірінде Мәскеудің көлік қызметкерлерінің бірі бұл жүйені болашақта жабу және бөлшектеу керек деп сенетінін мәлімдеді. Алайда 2012 жылдың 3 қазанында Мәскеу вице-мэрі қаланың осы бөлігінде қоғамдық көлік пен өте тығыз автокөлік жолдары болмағандықтан, Мәскеу монорелі жабылмайды деп мәлімдеді. 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық метро билеттері монорельске жарамды. Метродан монорельске және керісінше ауыстыру метроға немесе монорельске кіргеннен кейін 90 минут бойы тегін. 2016 жылы желідегі 13-жолы ресми түрде монорельді іске қосты.

Жоспарлау

1990 жылдары Мәскеу көшелерінде жеке көліктердің тығырығы болды, бұл қоғамдық көліктерге елеулі кедергі келтірді. Бұл жағдай жер асты қоғамдық көлікті жүктеп шығаратын монорельске қызығушылықты қайта жандандырды. Бұқаралық ақпарат құралдарында монорельсті салу жаңа метро желісін салуға қарағанда 57 есе арзан болатынын көрсеткен болжамдар жарияланды. Монорельсті жоспарлауды Мәскеуде бастау туралы шешімді Мәскеу қаласының әкімі Юрий Лужков Мәскеу жылу технологиясы институтының (МИТТ) басшысы Юрий Соломоновпен және Лужковтың жақын серіктесімен кеңескеннен кейін қабылдады. (Лужков пен Соломонов 19 өнертабысқа патент алды, оның ішінде RU 2180295 "Монорельстік көлік жүйесі" патенті. 1999 жылы Соломонов Лужковтың мэрлік сайлау науқанын басқарды.) MITT бұған дейін әскери технологияны дамытқан, бірақ монорельсті жобалауда тәжірибесі жоқ еді. 1990 жылдардың соңында МИТТ-ға шұғыл түрде қаржы қажет болды және Мәскеу үкіметінен келісімшарттар іздеді. 1998 жылдың 17 шілдесінде Лужков МИТТ-ға, Көлік және коммуникациялар басқармасына және Москомархитекттураға (Мәскеудің NIiPI Бас жоспары) Мәскеу монорельсі бағдарламасын әзірлеуді және Мәскеудегі монорельсті маршруттарды дамытудың алдын ала технологиялық және экономикалық негіздемесін дайындауды тапсырды. Бұл міндеттер "Монорельстік көлік бойынша жобалық жұмыстарды қаржыландыру туралы" 777 РП қысқаша жарлықта тұжырымдалды. МИТТ-ке Мәскеу бюджетінен 1,4 млн. рубль бөлінді. Жобаны бақылауға Мәскеу үкіметінің вице-премьері Б. В. Никольский тағайындалды. 1998 жылдың 2 қыркүйегінде Лужков "Мәскеуде жоғары жылдамдықты көліктердің жаңа түрлерін жобалау және салу туралы" 996 РП жарлығына қол қойды, ол Мәскеуде монорельсті желілерді дамытуды негіздеді. Жарлықта көліктік тасымалдаудың дәстүрлі түрі жолаушылар санының өсуін қамтамасыз ете алмайтыны және бұл мәселені шешудің негізгі жолы қазіргі заманғы экологиялық және экономикалық талаптарға сай келетін, ыңғайлы және дәстүрлі көлікпен біріктірілетін жаңа жылдамдықты көлік түрлерін әзірлеу арқылы ғана мүмкін болатыны айтылды. Жарлықта Көлік және коммуникациялар басқармасы мен мемлекеттік басқарудағы Мәскеу жылу инженерлік институты Мәскеу монорельсті көлік жұмыстарына және 1999 жылдың бірінші тоқсанына дейін монорельсті желілердің орналасуының жобасын әзірлеуге тапсырма берді. Лужковтың жарлығымен үш монорельс желісі ұсынылды: Новогиреево метросынан Николо Архангельское зиратына дейін, Вихино метросынан Жулебно ауданына дейін және Крылацкоеден Красная Пресняға дейін. Алайда, бұл ұсыныстар кейіннен тоқтатылды. Жобаны тағы да Б. В. Никольский басқарып отырды. 1999 жылдың 16 ақпанында 108 ПП жарлығымен "Московский монорельс" ашық акционерлік қоғамы құрылды. Компанияның негізін Мәскеу қаласының мемлекеттік департаменті мен муниципалды меншігі құрды, ол Мәскеу үкіметі атынан әрекет етті және 25% + 1 акцияға ие болды. Мәскеу монорелісінің жалпы бастапқы капиталы 100 миллион рубль болды. Солтүстік-Шығыс әкімшілік округінің префекті Владимир Григорьевич Систер компанияда Мәскеу үкіметінің өкілі болды. Жарлықтың орындалуын жалпы қадағалауды Б. В. Никольский жүргізді. 1999 жылдың 3 тамызында Лужковтың 738 РП жарлығымен Солтүстік-Шығыс әкімшілік округінде монорельсті жұмыстарды қадағалау жөніндегі комиссия құрылды. Апасы комиссия басшысы болды. 2000 жылдың бірінші тоқсанында MITT кампусында эксперименталды монорельсті сынақ жиынтығы жасалды. Бірнеше пойыз Швейцарияның Intamin компаниясынан сатып алынды. 49 ПП қаулысы бойынша Мәскеу монорельсін салу ережелері мен параметрлері нақтыланды.

Дизайн

Монорельс М8 автожолының эстакадасынан Северянин теміржол станциясына дейін жүретін болды, бірақ кейін жоба екі жақын маңдағы метро станцияларын (Тимирязевская және Ботанический Сад) Бүкіл Ресей көрме орталығымен қосу үшін өзгертілді. Сол кезде Мәскеу ЭКСПО-2010 көрмесіне қатысуға үміткер болды, ал заманауи монорельс көрме орнының имиджін жақсарта алады. Бұл идея 2001 жылы 13 наурызда Мәскеу үкіметінің 241 ПП қаулысында нақтыланды. 21 маусымда монорельс жобасын дайындау үшін келісімшарт жасасқан компанияларға тапсырмалар берілді: + Мәскеу монорельс жобасы бойынша тапсырмаларКонтрактшы тапсырма Монорельстің бірінші кезеңінің негізгі техникалық шешімдері, электр пойыздарын салу Московский монорельс ашық акционерлік қоғамы Московский монорельс жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Селтон М Диспетчерлік басқару жүйесі Федералдық унитарлық кәсіпорын Семихатов ғылыми-өндірістік автоматтастыру жүйесі Электрлік қозғалыс басқару жүйесі Федералдық унитарлық кәсіпорын Эксперименталды жобалау бюросы Вимпель Темір жол белгілері, паркинг құрылғылары, көмекші жабдықтар Ашық акционерлік қоғамы Мәскеу механикалық зауы Вимпель Пойыздың негізгі бөліктері Ашық акционерлік қоғамы Науқалы өндірістік кәсіпорын Квант Желі қозғалтқышты дамыту және орнату Федералдық қозғалтқыш жүйесін дамытудың ғылыми-зерттеу институты Тир өнеркәсібі және жобалаудың бірыңғай кәсіпорны Р2.52. Бұл жолдың ұзындығы 9 стансадан тұратын болады. 2001 жылдың 25 желтоқсанында монорельсті салу екі кезеңнен тұрады деп шешілді. Бірінші кезең - Тимирязевская метро стансасынан Бүкілресейлік көрме орталығына дейінгі жолдың құрылысы. 2001 жылы 22 мамырда Мәскеу үкіметі бұл желі 2003 жылдың екінші тоқсанында ашылатынын мәлімдеді. Мәскеу үкіметі де нысанның бірегейлігін және ресейлік компаниялардың мұндай құрылыстарда тәжірибесі жоқ екенін атап өтті. 2002 жылғы 31 қаңтарда монорельсті депоны Бауманның трамвай депосының аумағында, қалалық жолаушылар көлігі мұражайы орналасқан жерде орнату туралы шешім қабылданды. Қойманың монорельсті бөлінісіне арналған орынды босату үшін мұражай экспозициясы алдымен трамвай жөндеу фабрикасына, содан кейін 1999 жылы 10 қыркүйекте Строгино ауданында ашылған жаңадан салынған ғимаратқа көшірілді.

Құрылыс

2001 жылдың тамызында Фонвизина көшесінде құрылыс басталды. Құрылыс үшін жер дайындалды, болашақ монорельс жолындағы ағаштар кесілді және сынақ бұрғылау жүргізілді. 22 қыркүйекте бірінші бағананың үлгілік қаңқасы жасалды. Сол кезде көрменің пойыздары Бауман трамвай қоймасынан трамвай жөндеу фабрикасына көшірілді. 2002 жылдың 2 ақпанында ВВТ мен Останкино арасындағы трамвай жолы жабылды және 11 және 17-трамвай бағыттары үшін уақытша бір бағыттағы кері айналым жасалды. Монорельсті пойыздар дизайнын жетілдіру қажет болды, өйткені Интамнан сатып алынған пойыздар қысқы жағдайда қанағаттанарлықсыз жұмыс істеді. Түзету "TEMP" ғылыми орталығы (электромагниттік жолаушылар көлігі) жасаған сызықтық қозғалтқышты орнатудан тұрады. Мәскеу үкіметінің құжаттары салынған монорельсті "эксперименттік" деп атады. Маусымның аяғында Академик Королев көшесіндегі трамвай жолының монорельс желісінің құрылысы аяқталып, станция құрылысы басталды. Станцияға "Улица Академика Королёва" деп аталатын. 15 қазанда "Бүкіл Ресей" көрме орталығы мен "Останкино" телеорталығы арасындағы жолдарда трамвай қызметі қалпына келтірілді. Желтоқсан айында барлық бағытқа тіректер орнатылды және барлық станциялардың құрылыс орындары анықталды. 2003 жылдың сәуірінде Тимирязевская станциясын салу, таяу балкаларды орнату және рельсті ауыстырғышты салумен басталды. 2003 жылдың 14 қазанында Мәскеу үкіметінің 866 ПП қаулысы монорельсті іске қосу тәртібін егжей-тегжейлі сипаттап, техникалық параметрлерін ұсынды. Қабылдау комиссиясын құру үшін 24 қазан мерзім белгіленді. 11 қарашада ММТС Экспоцентр терминалының атауы "Улица Сергея Айзенштейна" болып өзгертілді. 21 қарашада арнайы құрылыс кодексі құрылды, ол траншея қазуды, коммуналдық қызметтерді салуды, ғимараттардың іргетастарын салуды, туннельдер салуды және монорельске іргелес жердің басқа да кедергілерін шектеді. Бұл белдеудің шекаралары монорельсті тіректерден бастап белгіленді. Сонымен қатар, монорельсті жолдың ішкі жер асты суларын түсіретін жұмыстарға шектеулер енгізілді. 2003 жылдың қарашасында бекеттердің көпшілігі аяқталуға жақын болды, ал темір жол құрылысы аяқталуға жақын болды. Желтоқсан айында жылжымалы құрамның алғашқы сынақ жүрісі жүргізілді. Монорельсті 2004 жылдың ақпан айының басында ашу жоспарланған болатын, бірақ 23 ақпанға дейін кейінге қалдырылды. 19 ақпанда комитет монорельсті қабылдау туралы куәлікке қол қойды. 21 ақпанда Академиялық Королеваның Улицасы маңында сынақ жүрісі кезінде пойыздардың бірі үшінші рельстен жыртылды. Жол апатынан кейін монорельсті қайтадан ашу кешіктірілді. 2004 жылдың 20 сәуірінде "Мәскеу монорельсін салуға қатысты қосымша шаралар туралы" 746 РП қаулысы шығарылды. Бұл қаулы құрылыс жұмыстарының 2003 жылдан 2004 жылға дейінгі мерзімдерін өзгертті. Мамыр айында үш пойыз сынақтан өтті, ал ашылу тағы да себепсіз кейінге қалдырылды. 11 қарашада желі экскурсиялық режимде іске қосылғанға дейін орындалуы тиіс жалғыз жұмыс автоматтандырылған басқару жүйесін орнату екендігі туралы ақпарат пайда болды. Сол күні Дмитрий Гаев, Мәскеу метросының директоры, желі туралы ақпарат құралдарына мәлімдеді.

Экскурсиялық режим

2004 жылдың 20 қарашасында монорельс алғашқы жолаушыларды тасымалдай бастады. Сол кезде монорельс 30 минут аралықта екі пойызды өткізді, ал жалғыз кіріп-шығу станциясы - Сергей Эйзенштейна көшесі. Монорельс 10:00-16:00 аралығында жұмыс істеді, бұл туралы "Московский метрополитен" ұсынды. 29 қарашада Тимирязевская бекеті кіру және шығу үшін ашылды. Экскурсия кезеңінде бір жол жүрудің құны ересектер үшін 50 рубль, жоғары оқу орындары, институттары мен колледждерінің студенттері үшін 25 рубль (6 жастан асқан) және алты жасқа дейінгі балалар үшін тегін жол жүру (кейін жетіге өзгертілді). 2005 жылдың басында маршрутты жалғастыру жобасы мақұлданды және жобаның шығындары бағаланды. Шілде айында Тимерьевскаядан Сергей Эйзенштейн көшесіне дейінгі жол жүру уақыты 22 минутқа дейін қысқарды, желі жұмыс уақыты сағат 8:00-ден 20:00-ге дейін ұзартылды және Vystavotchny Tsentr және Teletsentr станциялары жолаушылардың қонуы мен шығуы үшін ашылды. 6 ақпанда "Выставочный центр" станциясына жақын жерде электр жабдықтары өртенді, зардап шеккендер жоқ. Бұрынғы тәжірибеге сүйенсек, авария аймағына жақын жерде жоғары кернеудің ықтимал ағып кетуіне байланысты монорельс 11 ақпанға дейін жабылып қалды. 7 мамыр мен 1 маусымда үшінші рельсті зақымдаған екі апат болды. Екі жағдайда да жөндеу жұмыстары бірнеше күнді алды. Монорельстің сенімділігін қосымша тексеру туралы шешім қабылданды, бұл оның ашылуын 2006 жылдың екінші тоқсанына дейін тоқтатты. Соңғы станция 2006 жылдың 1 қыркүйегінде ашылды. 19 және 20 қазанда сынақ желісі бір мезгілде алты пойыздың жүруіне дайындығын бағалау үшін жүргізілді. Монорельс қызметкерлерінің айтуынша, бұл сынақтар жылжымалы құрамның жеткілікті сенімділігін жоққа шығарды. Осыған байланысты көлік құралының іске қосылуы 2007 жылдың бірінші тоқсанына кейінге қалдырылды. 2006 жылдың 26 желтоқсанында жұмыс істемеген уақытта "Выставочный центр" және "Сергея Эйзенштейна" станциялары арасындағы троллейбус кабеліне зақым келген. Зақымдалған жер тез арада жөнделіп, 30 желтоқсанда желі қайтадан іске қосылды. Арбаларды экскаватор немесе басқа ауыр техника зақымдаған болуы мүмкін. 27 желтоқсанда жөнделген EPS 01 пойызы қызмет көрсетуге қабылданды және көп ұзамай қосалқы бөлшектер үшін пайдаланылды.

Бюджеттік шағымдар

2007 жылдың басында Александр Лебедев москов прокурорына үкімет монорельске қатысты бюджет мәселесінде тиімсіз шешім қабылдады деген пікірлеріне қатысты шағымдарды берді. Кейін бір полиция қызметкері шағымның үлкен бөлігін газетке жариялады. Монорельстің экскурсиялық режимде болған кезеңінде Лебедевтің өтінішіне ұқсас бірнеше шағымдар Мәскеу үкіметінен келіп түсті. Шағымдардың ең жоғары нүктесі 20 тамызда болды, Дмитрий Гаев журналистердің кеңейту туралы сұрағына жауап беріп, былай деді: "Бұл желіде әлі де кеңейту жоспарлары жоқ, бірақ бұл біз оны жабу керек дегенді білдірмейді. Бұл монорельс эксперименттік сипаттағы және эксперименттік режимде. Монорельстердің өмір сүруге құқығы бар, және Мәскеу аумағындағы кез келген нәрсенің өмір сүруге құқығы бар, бірақ кеңейту жоспары жоқ". Бұқаралық ақпарат құралдары бұл жағдайды монорельсті пайдалану эксперименті аяқталды деп түсіндірді және елордада жылдам монорельсті көлік жүйесін дамыту жоспарлары жоқ деп түсіндірді.

Көлік түріне көшу

2007 жылдың бірінші тоқсанында жартылай автоматты басқару жүйесінде кездескен кішігірім мәселелерді шешу бойынша жұмыстар жүргізілді деп саналды. Қазан айында, апаттық жағдайдағы ағынды жеңілдету үшін, платформаларды жалғастыратын көпірлер қосылғаннан кейін, көшу туралы талқылау басталды. Сондай-ақ желтоқсан айында монорельстің қазіргі иелері меншік құқығын Мәскеу үкіметінің иелігіне беруге дайын екендігі туралы куәлікке қол қойылды.

Көлік түрі

2008 жылдың 1 қаңтарында станциялар 6:50-ден 23:00 аралығында жолаушылар тасымалына ашылды, ал желі 10 қаңтарда тасымалдау режимінде жұмыс істей бастады. Транзит уақыты 9 минуттан 22 минутқа дейін, бір мезгілде екі-бес монорельс жүрді. Экипаждың мөлшері тек жүргізушіге дейін қысқарды, жол ақысы сапарға 19 фунт болды және студенттік билеттер қол жетімді болды. Монорельс көлік құралы ретінде алғашқы аптада 37 871 жолаушыны тасымалдай алды, күнделікті пайдалану апта күндері 5700 - 6200 жолаушыны, демалыс күндері 7000-ды құрады. Ал ақпанға қарай күн сайын 12 000-ға жетеді. 2008 жылы монорельсті күн сайын орташа есеппен 9600 жолаушы пайдаланады. 2008 жылдың қарашасында желіде жұмыс істейтін пойыздардың ең көп саны 20%-ға 5 ден 6 дейін өсті, ал 1 желтоқсаннан бастап жаңа кесте күшіне енді. 2009 жылы орташа тәуліктік пайдалану күніне 11,200 жолаушыға жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 17,3% -ға өсті. 2010 жылы Flat fare 26 -ға дейін көтерілді, бұл Мәскеу метросының бағасымен бірдей болды, ал билеттер 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап әр көлік түрінде жарамды болды. Метродан монорельске және керісінше 90 минут бойы тегін ауысады.

Инфрақұрылым

Монорельстің әр станциясы жеке-жеке салынған. Әрбір станция екі деңгейден тұрады, олардың арасында баспалдақ, эскалатор және лифт бар. Алты станцияның бесеуі "арал" принципі бойынша салынған, яғни бір платформа бар, пойыздар платформаның екі жағынан да жақындап келеді. Алайда, Úlitsa Akadémika Korolyóva аралдың дизайны бойынша салынған. Бір платформаның екі жағынан келе жатқан пойыздар орнына екі платформа бар, пойыздар әрқайсысының бір жағынан ғана келе жатыр. Монорельсті басқаруды Бауман теміржол станциясында орналасқан компьютерлік басқару бөлмесінен автоматты түрде жүзеге асыруға болады. Сондай-ақ, әрбір станцияда станция диспетчерлік бөлмелері бар, сондықтан жылжымалы құрамды станциядан қашықтан басқаруға болады. Қазіргі уақытта монорельсті пойыздар жартылай автоматты режимде жұмыс істейді, онда пойыздарды электронды жүйе басқарады. Сонымен қатар, пойыздарды басқаруға арналған қолмен басқару режимінде де жұмыс істейді. Монорельсті жеті қосалқы станция қуаттандырады, әр станция үшін және депо үшін.

Басқа проблемалар

Қаржылық проблемалармен қатар, Московтегі жаппай көлік мұражайының монорельс депосының құрылысы үшін жабылуы сынға алынды. Экспонаттар трамвай жөндеу станциясына көшірілді және қазір жұртшылыққа қолжетімді емес. Басқа тұрғындар Академика Королева жолы станциясын салудан кейін көкжиектің өзгеруіне наразылық білдірді. Олар монорельс жолы эстетикалық жағынан жағымсыз және сол есімді көшеден көріністі бұзады деп санайды.

Жоспарланған жабылу және қайта құру

2012 жылы Мәскеу қаласының мемлекеттік өкілі бүкіл монорельсті жабып, бөлшектеуге болады деп мәлімдеді, өйткені ол пайдасыз және күткен нәтижеге қол жеткізбеді. Сол лауазымды адам монорельстің нашар құрылымын жабу жоспарларының тағы бір себебі ретінде атады. 2015 жылдың 10 қыркүйегінде Ресей баспасөзінде Останкинодан Ростокино депосына дейінгі бөлімді бұзу арқылы монорельсті қазіргіден жартысына дейін қысқарту жоспарланып отырғаны айтылды. Монорельстің қалған бөлігі кейіннен қайта жаңартылып, қолжетімді болады, ал бұзылған бөлімнің орнына трамвай желісі салынады. Алайда 2015 жылдың қыркүйек айында шыққан басқа да хабарларда Мәскеу қалалық үкіметі монорельстің бір бөлігін ғана жаба ма, әлде оны толығымен жаба ма, белгісіз екені айтылған. Мәскеу қалалық өкілі 2017 жылдың мамыр айында монорельсті жабу және оны трамвай қызметімен ауыстыру жоспарларын жариялады. Жоспар бойынша 2018 жылдан бастап оның көтерілген құрылымының бір бөлігін бөлшектеу және қалған бөлігін трамвай жолдарымен айналысуға айналдыру көзделеді. 2018 жылдың соңында Мәскеу үкіметі монорельсті тоқтатпайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың тамызында жабылу қаупі туралы хабарлар қайтадан тарады.