Кіріспе

Экономикалық модельдер класы Есептелетін жалпы тепе-теңдік (CGE) модельдері - экономиканың саясат, технология немесе басқа сыртқы факторлардағы өзгерістерге қалай жауап бере алатынын бағалау үшін нақты экономикалық деректерді пайдаланатын экономикалық модельдер класы. CGE модельдері AGE (қолданылған жалпы тепе-теңдік) модельдері деп те аталады. CGE моделі модельдің айнымалыларын сипаттайтын теңдеулерден және осы модель теңдеулеріне сәйкес келетін (әдетте өте егжей-тегжейлі) деректер қорынан тұрады. Теңдеулер неоклассикалық рухқа ие, көбінесе өндірушілердің шығынды азайту мінез-құлқын, орташа шығын бағасын және мінез-құлқын оңтайландыруға негізделген шаруашылықтардың сұранысын қабылдайды. CGE модельдері экономиканың бір бөлігіндегі өзгерістердің қалғандарына әсерін бағалауға тырысқан кезде пайдалы. Олар сауда саясатын талдау үшін кеңінен қолданылды. Соңғы уақытта CGE жылыжай газдарының шығарындыларын азайту шараларының экономикалық әсерін бағалаудың танымал тәсілі болды.

Тарих

CGE модельдері Wassily Leontief-тің бастамасымен енгізілген input-output модельдерінен тараған, бірақ бағаларға маңызды рөл береді. Осылайша, Леонтьев мысалы, бір тонна темір өндіру үшін белгілі бір жұмыс күші қажет деп болжаған жағдайда, CGE моделі әдетте жалақы деңгейінің жұмыс күшінің сұранысына (терс) әсер етуіне мүмкіндік береді. CGE модельдері кедей елдердің экономикасын жоспарлау үшін 1960 жылдан бастап (әдетте шетелдік сарапшы) жасалған модельдерден де алынады. Леонтьев моделімен салыстырғанда, дамуды жоспарлау модельдері білікті жұмыс күші, капитал немесе шетел валютасының жетіспеушілігіне көбірек назар аударды. Бай экономикаларды CGE модельдеуі Лейф Йохансеннің 1960 жылғы Норвегияның MSG моделі мен Ұлыбританиядағы Кембридж өсу жобасында әзірленген статикалық модельден басталады. Екі модель де уақыт бойынша өзгермелілерді іздеп, тәжірибелік болды. Австралиялық MONASH моделі осы кластың заманауи өкілі болып табылады. Бәлкім, бүгінгіге ұқсас алғашқы CGE моделі Тейлор мен Блэктің (1974) моделі болған шығар.

Пайдалану аймақтары

CGE модельдері экономиканың бір бөлігіндегі өзгерістердің қалғандарына әсерін бағалауға тырысқан кезде пайдалы. Мысалы, ұнға салынатын салық нан бағасына, жалпы өнім индексіне, содан кейін жалақы мен жұмыспен қамтуға әсер етуі мүмкін. Олар сауда саясатын талдау үшін кеңінен қолданылды. Соңғы уақытта CGE жылыжай газдарының шығарындыларын азайту шараларының экономикалық әсерін бағалаудың танымал тәсілі болды.

Сауда саясаты

Сауда саясатын талдау үшін CGE модельдері кеңінен қолданылды. Бүгінде әртүрлі елдердің көптеген CGE модельдері бар. Ең танымал CGE модельдерінің бірі - әлемдік сауданың GTAP моделі.

Дамушы экономикалар

CGE модельдері уақыт сериясы туралы деректер аз немесе маңызды емес (бәлкім, режимнің өзгеруі сияқты бұзылуларға байланысты) елдердің экономикасын модельдеу үшін пайдалы. Мұнда модельге енген мықты, ақылға қонымды болжамдар тарихи дәлелдерді алмастыруы керек. Осылайша дамушы экономикалар жиі CGE модельдерін, мысалы IFPRI үлгілік моделіне негізделгендерді пайдалана отырып талданады.

Климат саясаты

КГЭ модельдері тұтынушылар мен өндірушілердің мінез-құлқын нақтылай алады және климат саясатының әртүрлі экономикалық нәтижелерге әсерін "симуляциялай алады". Олар әртүрлі топтардағы (мысалы, табысы әртүрлі отбасылар немесе әртүрлі аймақтардағы) экономикалық пайда мен шығынды көрсете алады. Теңдеулер әртүрлі топтардың мінез-құлық реакциясы туралы болжамдарды қамтиды. Әр түрлі өнім үшін төленетін бағаны оңтайландыру арқылы тікелей жүктеме бір салық төлеушіден екіншісіне ауысады.

Салыстырмалы статикалық және динамикалық CGE модельдері

Көптеген CGE модельдері салыстырмалы түрде статикалық: олар экономиканың реакциясын тек бір уақытта ғана модельдейді. Саясатты талдау үшін мұндай модельдің нәтижелері көбінесе экономиканың бір немесе бірнеше сыртқы шоктарға немесе саясаттың өзгеруіне кейбір болашақ кезеңдегі реакциясын көрсету ретінде түсіндіріледі. Яғни, нәтижелер екі болашақ мемлекеттің (саяси шокпен және одан тыс) арасындағы айырмашылықты (әдетте пайыздық өзгерістер түрінде көрсетіледі) көрсетеді. Жаңа тепе-теңдікке бейімделу процесі, әсіресе еңбек пен капиталдың секторлар бойынша қайта бөлінуі, әдетте, мұндай модельде нақты көрсетілмейді. Ал ұзақ мерзімді модельдер саясаттың өзгеруін модельдеу кезінде негізгі ресурстық базаның түзетулеріне назар аударады. Бұл жұмыс күшін ұсынудың динамикалық түзетуін, орнатылған және жалпы капитал қорларының түзетуін, тіпті жалпы өнімділік пен нарық құрылымының түзетуін қамтиды. Саясат әдебиетінде осындай ұзақ мерзімді түзетулерге қатысты екі кең ауқымды көзқарас бар. Олардың бірі "салыстырмалы тұрақты күй" талдауды қамтиды. Мұндай тәсіл бойынша ұзақ мерзімді немесе тұрақты күйдегі жабу ережелері ұзақ мерзімді түзетулерді шешу үшін болашаққа бағытталған немесе рекурсивті динамикалық мінез-құлық бойынша қолданылады. Альтернативті тәсіл динамикалық реттеу жолдарын нақты модельдеуді қамтиды. Бұл модельдер көбірек шынайы көрінуі мүмкін, бірақ оларды құру және шешу қиын. Олар, мысалы, болашақтағы өзгерістерді саясаттың ықтимал өзгеруінен зардап шеккендерге ғана емес, барлық экзогенді айнымалыларға болжауды талап етеді. Динамикалық элементтер ішінара түзету процестерінен немесе қорлар мен ағымдардың жинақталу қатынастарынан туындайды: капитал қорлары мен инвестициялар арасындағы, сыртқы қарыз мен сауда тапшылығы арасындағы. Алайда ықтимал сәйкестік проблемасы бар, өйткені бір тепе-теңдік шешімінен келесіге ауысатын айнымалылар өзгеру кезеңінде бір-бірімен сәйкес келуі міндетті емес. Өзгерістердің жолын модельдеу болашаққа бағытталған күтулерді қамтуы мүмкін, онда агенттердің күтулері экономиканың болашақ жағдайына байланысты және барлық кезеңдерді бір мезгілде шешу қажет, бұл толық бірнеше кезеңді динамикалық CGE модельдеріне әкеледі. Альтернатива - рекурсивті динамика. Рекурсивті динамикалық CGE модельдері - ретті түрде (бір мезгілде бір кезең) шешілетін модельдер. Олар мінез-құлық тек экономиканың қазіргі және өткен жағдайларына байланысты деп санайды. Бір кезеңді шешетін рекурсивті динамикалық модельдер, салыстырмалы тұрақты күйді талдау, бірнеше кезең болуы мүмкін рекурсивті динамикалық модельдеудің ерекше жағдайы болып табылады.

Техникалар

Ертедегі CGE модельдері көбінесе осы нақты модель үшін жазылған бағдарламалық әдетпен шешілетін. Модельдер қымбат болатын, кейде сырттан келгендерге "қара қорап" сияқты көрінді. Қазіргі кезде CGE модельдерінің көпшілігі GAMS немесе GEMPACK бағдарламалық жүйелерінің бірін қолдана отырып құрастырылады және шешіледі. AMPL, Excel және MATLAB те қолданылады. Мұндай жүйелерді қолдану CGE модельдеуге кіру құнын төмендетті; модельдік симуляцияларды тәуелсіз түрде қайталауға мүмкіндік берді; және модельдердің ашықтығын арттырды.