Кіріспе
Майлы азық-түлік пен сусындарға салынатын үстеме салық майлы азық-түлікке, сусындарға немесе артық салмақты адамдарға салынатын салық немесе үстеме салық. Бұл Пиговиялық салық салудың үлгісі болып саналады. Майға салынатын салықтың мақсаты - дені сау емес тамақтануды болдырмау және семіздіктің экономикалық шығындарын өтеу. Май салығы семіздікке байланысты тағамдарды тұтынуды азайтуға бағытталған. Осыған байланысты жүрек ауруының қаупі жоғары тамақ өнімдеріне салық салу идеясы бар. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, азық-түліктің бағасы төмендей түскен сайын, адамдар семіреді. Шын мәнінде, тамақтану мінез-құлқы тамақтану туралы білімнен гөрі бағаның өсуіне көбірек жауап береді. Есептер бойынша, қантпен тәттіленген сусындарға 1 цент/унция салық салына бастаса, бұл сусындардың тұтыну деңгейін 25%-ға дейін төмендетуі мүмкін. Алайда, семіз адамдар тамақ бағасының өзгеруіне қалыпты салмақты адамдардан гөрі аз жауап беретіндігіне дәлел бар. Майға салынатын салықты енгізу үшін қандай азық-түлік пен сусындардың мақсатты өнімдері болатынын нақтылау қажет. Бұл өте мұқият болуы керек, өйткені азық-түлік салығын абайсызда таңдаған таңқаларлық және зиянды әсері болуы мүмкін. Мысалы, тұтынушылық үлгілер толысқан майларға салық салу тұтынушыларды тұз тұтынуды арттыруға итермелейді, осылайша жүрек-қан тамырлары ауруынан өлімге ұшырау қаупі артады. Кескінді кесу, перспективалық және тәжірибелік зерттеулер семіздік пен қант қосылған сусындарды тұтыну арасындағы байланысты анықтады. Алайда, эксперименттік зерттеулер әрқашанда байланыстылық таба алмайды және әсердің мөлшері өте кіші болуы мүмкін. Кедейлер өз табыстарының басым бөлігін азық-түлікке жұмсайтындықтан, май салығы кері әсер етуі мүмкін. Ең бастысы, тамақтануға аз пайдалы, ал ең бастысы калория беретін тағамдарға салық салу бұл проблеманы азайтады, өйткені калориялар өнеркәсіптік дамыған елдердің тағамдарында көптеген көздерден оңай қол жетімді. Май салығын кедейлерге жүктемеу үшін, оның жақтаушылары табысты дұрыс тамақ пен денсаулыққа қатысты білім алуға жұмсауға кеңес береді. Зерттеулер көрсеткендей, қазіргі семіздік эпидемиясы тез тағам өндірісінің кеңеюі нәтижесінде артып келеді. Жәндік тағамдар дүкендері халықтың тамақтану әдеттерін өзгертіп, дәстүрлі мейрамханаларды басып тастап, семіздік, қант диабеті және жүрек ауруларының зиянды әсеріне әкеліп соғады. Темекіге салынатын салықтар темекі шегушілердің санын азайтты, нәтижесінде көптеген елдерде шикізатты салыққа салуды талап етіп, зиянды тағамдарды тұтынуды азайтуға тырысты. Майға салық салу төмен табысты отбасыларға зиян тигізуі мүмкін, өйткені олардың көбі осындай саясат бойынша салық салынатын арзан, аз пайдалы тағамдарға сүйенеді. Кедей отбасылар әдетте өздерінің жалпы табысының 30% -ын тамаққа жұмсағандықтан, олар тек қана дәмді тағамдарды сатып ала алмай қалады, сонымен қатар олар сатып алуға болатын тағамдар үшін көбірек төлеуге мәжбүр болады. Мұндай салыққа салауатты тағамдарды да салық салуға болады. Майға салынатын салық өте нақты жазылуы керек, мысалы, жаңғақ, тұқым, авокадо және майлы балық сияқты, майлы тағамдар кездейсоқ салық салынбауы үшін. Сондай-ақ, тұтынушылардың тамақтану әдеттерін өзгертетініне кепілдік жоқ. Темекі мен алкогольге салынатын басқа да салықтар сәтті жүзеге асырылған, олардың көпшілігі темекі шегуші немесе ішімдік ішуші ересектердің санын төмендетті. Филадельфияда қантты сусындарға салық салынды, ал тұтынушылар салауатты және салық салынбаған сусындарға ауысудың орнына, көптеген адамдар қантты сусындарды сатып алу үшін басқа жерге барды немесе салық салынатын қымбат сусындарды сатып алуды жалғастырды.
the FAT tax for banks
A fat tax is a tax or surcharge that is placed upon fattening food, beverages or on overweight individuals. It is considered an example of Pigovian taxation. A fat tax aims to discourage unhealthy diets and offset the economic costs of obesity. A fat tax aims to decrease the consumption of foods that are linked to obesity. A related idea is to tax foods that are linked to increased risk of coronary heart disease. Numerous studies suggest that as the price of a food decreases, individuals get fatter. In fact, eating behavior may be more responsive to price increases than to nutritional education. Estimates suggest that a 1 cent per ounce tax on sugar sweetened beverages may reduce the consumption of those beverages by 25%. However, there is also evidence that obese individuals are less responsive to changes in the price of food than normal weight individuals. To implement a fat tax, it is necessary to specify which food and beverage products will be targeted. This must be done with care, because a carelessly chosen food tax can have surprising and perverse effects. For instance, consumption patterns suggest that taxing saturated fat would induce consumers to increase their salt intake, thereby putting themselves at greater risk for cardiovascular death. Cross sectional, prospective, and experimental studies have found an association between obesity and the consumption of sugar sweetened drinks. However, experimental studies have not always found an association, and the size of the effect can be very modest. Since the poor spend a greater proportion of their income on food, a fat tax might be regressive. Taxing foods that provide primarily calories, with little other nutritional value reduces this problem, since calories are readily available from many sources in diet of industrialized nations. To make a fat tax less burdensome for the poor, proponents recommend earmarking the revenues to subsidize healthy foods and health education. Research indicates that the current obesity epidemic is increasing as a result of the fast food industry expanding. Junk food outlets are changing the dietary habits of society, pushing out traditional restaurants and leading to the detrimental health effects of obesity, diabetes and heart disease. Taxes on tobacco have seen smoking rates decrease, and as a result there have been calls for fat taxes to be implemented in more countries in an attempt to reduce the consumption of unhealthy foods. The institution of a fat tax could hurt those in lower income households as many of them rely on the cheaper, less healthy foods that would be taxed under such a policy. Since households that are poor typically spend up to 30% of their total income on food, they would not only be unable to afford the healthier foods but they would also be forced to pay more for the foods that they could afford. Such a tax could also inadvertently tax healthy foods. A fat tax would have to be written very specifically to ensure that healthy foods such as nuts, seeds, avocados and fatty fish, which are all high in fats, are not taxed accidentally. There is also no guarantee that consumers will change their eating habits. Other similar taxes on tobacco and alcohol have been found to be fairly successful, with many implementations lowering the amount of adults who smoke or drink. There is also the case where sugary drinks were taxed in Philadelphia, and instead of consumers swapping to more healthy and untaxed drinks, many drove elsewhere to buy sugary drinks or continued to buy the more expensive taxed drinks.
Тарих
Мұндай салықтар алғаш рет 1925 жылы АҚШ-та енгізілді. Доктор Харви Уайли олеомагаринге салынатын салықтың (әдетте сары май салығы деп аталады) артуын сынға алды, өйткені ол жасанды өнімдерді жазалайды, ал бұрмаланған сары майға салық салынбайды. Бұл салықтың мақсаты денсаулыққа бағытталған, бірақ оның салмақтылығы емес, азық-түліктің тазалығына бағытталған. 1942 жылы АҚШ-тың физиологы А. Дж. Карлсон "жағымсыз сән-салтанатқа" қарсы тұру үшін және соғыс күш-жігеріне арналған азық-түлікті көбірек қамтамасыз ету үшін артық салмақтың әр килограммынан алым алуды ұсынды. Бұл ұғымды 1970-ші жылдардың аяғында Милтон Мерривезер және П. Франклин Александр қайта енгізді, бірақ 1980-ші жылдардың басында Йельдегі Rudd Center for Food Policy and Obesity директоры Келли Д. Брауннелл кеңінен танымал болды. Браунелл қоқыс тағамдарына салынатын салықтан түсетін түсімдерді салауатты тағамдарды субсидиялауға және тамақтану науқанын қаржыландыруға жұмсауға ұсыныс жасады. 1994 жылы The New York Times газетінде жазылған мақалада Брауннелл азық-түлік бағасының теңгерімсіз екенін, пайдалы тағамдардың бағасы зиянды тағамдардан қымбат екенін атап өтті. "Нью-Йорк Таймс" газетінің "май салығын" енгізу туралы мақаласы бүкіл елде наразылық пен наразылық тудырды. Автор Келли Брауннелл осы даудың басты нүктесі болды, әсіресе Раш Лимбо, салыққа және азық-түлік таңдауына үкіметтік араласудың жалпы қағидасына және жеке өмірге ықтимал шабуылға қарсы қатты сөйлеген. Браунеллдің ұсынысы U.S. News & World Report басылымының "Әлемді түзететін 16 ақылды идея" тізімінде 7-орында тұрды. Осы және басқа да еңбектері үшін Брауннеллді Time журналы "Әлемдегі ең ықпалды адамдардың" бірі деп атады. 2000 жылы "Британдық медициналық журнал" журналында қаныққан майлардың негізгі көздеріне салық салудың жүректің ишемиялық ауруынан болатын өлім-жітімге әсері туралы мақала жарияланды. 2003 жылдың желтоқсан айында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы халықты дұрыс тамақ таңдауға талпындыру үшін, халықтарға қоқыс тағамдарына салық салуды ұсынды. ДДҰ-ның есебіне сай, "бірнеше ел белгілі бір азық-түліктердің қол жетімділігін және қолжетімділігін арттыру үшін салықтық шараларды қолданады; басқалары азық-түлік тұтынуды арттыру немесе азайту үшін салықтарды қолданады; ал кейбіреулері кедей қауымдардың демалыс және спорттық нысандарға қолжетімділігін арттыру үшін мемлекеттік қаражат пен субсидияларды қолданады". "Қоғамдық мүддедегі ғылым орталығы" заңгерлік бөлімінің директоры Брюс Сильверглейд өзінің коммерциялық емес тамақтану ұйымы ұсыныстарды құптайды және бірнеше жыл бойы жаңсақ тағамға салық салу сияқты шаралар үшін күресіп келді деді. Бұл ұсыныс Нью-Йорк Ассамблеясының мүшесі Феликс Ортиз тамақ пен жаттығу бағдарламаларын қаржыландыру үшін жайбарақат өмір салтына ықпал ететін жеңіл тағамдар мен ойын-сауық өнімдеріне салық салуды ұсынған кезде көбірек күш алды. Сонымен қатар, азық-түлік тауарларына салық салу салықты көтеру үшін дәлел бола алмайтынын естен шығармаған жөн. Басқа салықтар, егер жалпы мақсат салықты бейтарап ұстауға бағытталған болса, соған сәйкес төмендетілуі мүмкін. Май салығы әлеуметтік жағынан қолайлы қызмет түрлеріне салықты көтеруден гөрі біз кедергі келтіретін қызмет түрлеріне салықты көтеру үшін аргумент болып табылады (айрық азық-түліктерді тұтыну). Сондықтан салық салудың осы түріне қарсы болғандар осы азық-түлік тауарларына салық салудан гөрі қандай салықтарды артық көретінін анықтауы керек. Салықтың басқа да жақтастары, мысалы Джонатан Грубер, салықтың алкоголь мен темекіге әсерін көрсетеді. 1981-1998 жылдар аралығында жарияланған бес зерттеуде алкоголь бағасы өскен сайын оның мөлшері азайып бара жатқаны анықталды. Темекімен де солай. 1988 жылы Калифорнияда 99-жоба бойынша мемлекеттік салықты бір пакеттерге 25 центке көбейтіп, түсімнің кемінде 20%-ын темекіге қарсы білім беруді қаржыландыруға бөлді. 1988 жылдан 1993 жылға дейін штатта темекі тұтыну 27 пайызға төмендеді, бұл АҚШ-тың орташа көрсеткішіне қарағанда үш есе көп. CBS News 2010 жылдың қаңтар айында жүргізген сауалнамасында, алкогольсіз сусындар мен қоқыс тағамдар сияқты тауарларға салық салуға қарсылық 60% -дан 38% -ға дейін. 72% америкалықтар салықтың салмақ жоғалтуға көмектеспейтінін айтады. Алайда салықтың диетаға әсер етуі немесе әсер етпеуі деген мәселе - бұл емпирикалық мәселе және тек қана қоғамдық пікір мәселесі емес. Алайда 2010 жылдың ақпан айында Куиннипиак университетінің Саясат институтының ж...
Жапония
Жапония 2008 жылы семіздіктің өсуін болдырмау үшін бел өлшемін өлшеуді қамтитын "метабо" заңын енгізді. "Нью-Йорк таймс" газетінде былай делінген: "Келесі төрт жылда салмақтан тыс адамдардың санын 10 пайызға, ал жеті жылда 25 пайызға азайту мақсатына жету үшін үкімет нақты мақсаттарға қол жеткізе алмаған компаниялар мен жергілікті билік органдарына қаржылай айыппұл салады. Елдің Денсаулық сақтау министрлігі бұл науқанның диабет пен инсульт сияқты аурулардың таралуын тежеуге көмектесетінін айтады". "Метабо" заңына сәйкес, 40 пен 75 жас аралығындағы адамдардың белін өлшеуді жыл сайын тексеру керек еді. Жұмыс берушілер мен жергілікті билік 2015 жылға дейін Жапониядағы семіздік деңгейін 25% -ға төмендету мақсатымен ең аз дегенде 65% қатысуды қамтамасыз ету керек еді.
Дания
2011 жылдың қазан айында Дания май, сүт, ірімшік, пицца, ет, май және өңделген тағамдардағы тоң май салығын енгізді, егер өнімде 2,3% -дан астам қаныққан май бар болса. Алайда, 2012 жылдың қарашасында Данияның салық министрлігі май салығын жоюды жариялады, ол Данияның тамақтану әдеттерін өзгерте алмағанын, шекарадан тыс сауданы көтермелегенін, Данияның жұмыс орындарын қауіпке ұшыратқанын және өндірушілер мен сауда орындары үшін бюрократиялық қасірет болғанын айтты. Данияның май салығының сәтсіздігі де қаржылық себептерге байланысты болды, саясатшылар май салығын қоғамның денсаулық жағдайын жақсартуға тырысқан денсаулық сақтау бастамасы емес, үкімет үшін қаржыландыру көзі ретінде анықтады. Сондай-ақ, қант салығын салу жоспарлары да тоқтатылды. Данияның азық-түлік, ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі Метте Джерсков "май салығы - біз ұзақ уақыт бойы сынға алған ең көп нәрселердің бірі. Енді біз халық денсаулығын жақсартуға басқа жолдармен тырысуымыз керек". Салықтың нәтижесінде 216 миллион долларлық қосымша табыс болса да, ол даниялық бөлшек саудагерлердің көптеген шағымдарына әкелді, олар өздерінің клиенттері өздерінің бизнесін Швеция мен Германия сияқты басқа елдерге әкеліп, олардың төмен бағаларын пайдаланып жатыр деп шағымданады.
Үндістан
Үндістанның Керала штатында 2016 жылдың маусым айындағы бюджет аясында үкімет брендті мейрамханаларда ұсынылатын бургерлерге, пиццаға және басқа да жеңіл тағамдарға 14,5 пайыздық "май салығын" енгізуді ұсынды. Кәсіпорынның бағалауы бойынша, Кералада 5075 ұйымдастырылған тез тағам өнімдерінің дүкендері бар, олардың ішінде McDonald's, Chicking, Burger King, Pizza Hut, Domino's Pizza және Subway сияқты әлемдік брендтер бар. Керала - Үндістанның брендті мейрамханаларда қызмет ететін бургерлерге, пиццаға, пончик пен такоға "май салығын" енгізген алғашқы штаты.