Кіріспе

Майды қабылдау қозғалысы (майлы мақтаныш, майлы күшейту, майлы бостандық және майлы белсенділік сияқты басқа да атаулармен белгілі) – қоғамдық көзқарастардағы майға қарсы көзқарасты өзгертуге ұмтылатын әлеуметтік қозғалыс. Бұл қозғалыс семіздікке байланысты әлеуметтік ұятты жоюға бағытталған. Даулы мәселелерге семіз адамдарға қатысты эстетикалық, құқықтық және медициналық көзқарастар кіреді. Майды қабылдау қозғалысының қазіргі кезеңі 1960 жылдардың соңында басталды. Саяси рөлінен өзге, бұл қозғалыс өз мүшелері үшін әлеуметтік топ ретінде қызмет ететін субмәдениетті де құрайды. Майды қабылдау қозғалысы адам денсаулығы туралы пікірталасқа ешқандай үлес қоспағаны үшін сынға ұшырады, ал кейбір сыншылар оны "денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін өмір салтын насихаттаумен" айыптады.

Тарих

Майды қабылдау қозғалысының тарихы 1967 жылы 500 адам Нью-Йорктің Орталық саябағында семіздікке қарсы көзқарасқа наразылық білдіру үшін жиналған кезден басталады. Әлеуметтанушы Шарлотта Купер семіздікке қарсы белсенділер қозғалысының тарихын феминистік қозғалыс сияқты толқындар арқылы түсінуге болатынын айтады, және оны осымен тығыз байланысты деп санайды. Купердің пікірінше, семіздікке қарсы белсенділер белсенділік толқындарынан кейін шаршап, күйіп кетуден зардап шекті, ал келесі толқындағы белсенділер көбінесе қозғалыстың тарихынан хабарсыз болып, нәтижесінде үзіліс пайда болды.

Бірінші толқын

Бірінші толқын белсенділері қалыпты семіздік моделіне назар аударып, оны мүмкін болатын бірнеше модельдің бірі деп санай отырып сынға алды. 20 ғасырдың басында семіздік адамның тиімділігін төмендетуі және АҚШ-тың жағалау аймақтарында еңбек өнімділігіне кедергі келтіруі арқылы қоғамға зиянды деп есептелді. Осындай саяси ахуал 1960 жылдардың соңында пайда болған семіздікті қабылдау қозғалысының негізін қалады. Осы кезеңдегі басқа да әлеуметтік қозғалыстар сияқты, бастапқыда «Май мақтанышы», «Май билігі» немесе «Май азаттығы» деп аталған семіздікті қабылдау қозғалысы көбінесе спонтанды түрде әрекет ететін адамдардан тұратын. 1967 жылы Нью-Йорктің Орталық саябағында «майлы акция» өтті. Радиодағы танымал Стив Пост шақырған «майлы акцияға» 500 адамнан тұратын топ жиналды, олар тамақтанды, Твиггидің (өте жіңішке моделімен танымал) суреттерін алып жүрді және диеталық кітаптарды өртеді. 1967 жылы Лью Лаудербек әйеліне қатысты дискриминацияға жауап ретінде «Saturday Evening Post» журналында «Көптеген адамдар СЕМІЗ болуы керек» деген мақала жариялады. Мақала Лудербек пен Уильям Фабридің кездесуіне әкелді, ол кейіннен семіз адамдар мен олардың қолдаушылары үшін алғашқы ұйымды құрды, ол бастапқыда «Америкалық семіздерге көмектесу жөніндегі ұлттық қауымдастық» деп аталды, ал қазір «Семіздікті қабылдауды дамыту жөніндегі ұлттық қауымдастық» (NAAFA) деп аталады. NAAFA 1969 жылы Билл Фабри әйеліне қатысты дискриминацияға жауап ретінде Америкада құрылды. Ол негізінен семіздік құқықтары үшін науқан жүргізуді көздеді, бірақ 2001 жылғы NAAFA конференциясына келген тілші қатысушылардың көпшілігі семіздік құқықтары саясатында белсенді болмағанын және көптеген әйелдер сән сатып алуға, оны конференция подиумында киюге немесе әлеуетті серіктеспен кездесуге келгенін атап өтті. 1991 жылдан бастап Фабри Өлшем және салмақ бойынша кемсіту жөніндегі кеңестің директоры болып жұмыс істеді, ол өлшемді қабылдау қозғалысының тарихына маманданған. 1972 жылы феминистік топ «The Fat Underground» құрылды. Ол NAAFA-ның радикалды бөлімі ретінде басталып, NAAFA белсенді философияны насихаттау туралы алаңдаушылық білдірген кезде тәуелсіз болды. FU-ға радикалды терапия ұжымы шабыттандырды және оның кейбір мүшелері болды, бұл феминистік топ көптеген психологиялық проблемалардың себебі қысымшылық әлеуметтік институттар мен тәжірибелер екеніне сенді. Сара Фишман (кейін Сара Альдебаран) және Джуди Фриспирит құрған Fat Underground ғылыми қауымдастықта семіздікке қарсы өсіп келе жатқан көзқарасқа қарсы шықты. Олар «диета – жұмыс істемейтін ем, бұл жоқ ауруға арналған» деген сөзді ойлап тапты. Содан кейін Фишман Коннектикутқа көшіп, онда Карен Скотт Джонспен бірге Fat Underground сияқты мақсаттарға ие New Haven Fat Liberation Front ұйымын құрды. 1983 жылы екі топ бірлесіп «Fat Underground» таратып отырған бірнеше семіздік белсенділерінің позициялық қағаздарын, сондай-ақ басқа авторлардың өлеңдері мен эсселерін жинаған «Shadow on a Tightrope» атты семіздік белсенділігі саласындағы маңызды кітапты жариялады. 1979 жылы Кароль Шоу «Big Beautiful Woman» (BBW) терминін енгізіп, сондай-ақ үлкен әйелдерге арналған осы аттас сән және өмір салты журналын шығарды. Журнал 2003 жылдың мамыр айында басылымды тоқтатты, бірақ әртүрлі онлайн форматтарда жариялануын жалғастырды. «BBW» термині кез келген семіз әйелге (кейде оны кемсіту мақсатымен) қатысты кеңінен қолданылады. 1980 жылдардың басынан 2010 жылдардың ортасына дейін «толқынды» әйелдерге арналған сән мен өмір салтына бағытталған бірнеше басқа мерзімді басылымдар жарық көрді. 1984 жылдан 2000 жылға дейін «Радианс: Үлкен әйелдерге арналған журнал» «барлық мөлшердегі әйелдерді мақтан тұтатын, толыққанды, белсенді өмір сүруге, кез келген салмақта, өзін-өзі сүюге және өзін-өзі құрметтеуге қолдау көрсету» мақсатымен басылымда жарық көрді. Ұлыбританияда Лондондық семіз әйелдер тобы құрылды, бұл алғашқы британдық семіздік белсенді тобы болды және шамамен 1985 және 1989 жылдар аралығында белсенді болды. 1989 жылы актриса Анн Замберланды қоса алғанда, адамдар тобы француздық алғашқы семіздікті қабылдау ұйымын құрды, Allegro fortissimo. [59] Ұйымдар конференциялар мен конвенциялар өткізе бастады, соның ішінде NAAFA. 1990 жылдары кейбір медицина қызметкерлері семіздікті қабылдау қозғалысының идеяларын зерттеу жұмыстарына енгізе бастады, мысалы, жаңа диетаға қарсы бағдарламалар мен семіздікті басқарудың модельдері.

Үшінші толқын

Майды қабылдау қозғалысы үшінші толқын кезінде жобалардың кеңеюіне әкелді. Іс-шаралар семіздік, нәсіл, әлеуметтік жағдай, сексуалдық бағдар және басқа да мәселелерге қатысты мәселелерді қамтыды. Өлшем бойынша кемсіту өнер саласында да көбірек назар аударуда.

Үгіт-насихат тақырыбы

Майлы адамдарды қабылдау қозғалысы майлы адамдар жек көру мен кемсітуге ұшырайды деп мәлімдейді. Әсіресе, жақтастары семіз әйелдер семіз ерлерге қарағанда күшті әлеуметтік қысымға ұшырайтынын, немесе жаны аяуға лайық нысан ретінде қаралатынын айтады. Кемсітудің түрлеріне көлік және жұмысқа тең қол жеткізбеу жатады. Майлы адамдарды қабылдау қозғалысының мүшелері қоғамдағы жағымсыз көзқарастардың тұрақты екенін және семіздік адамның мінез-құлқына жаман әсер етеді деген пікірге негізделгенін сезінеді. Майлы адамдардың жақтастары қоғамдық, жеке және медициналық көзқарастарды өзгертуге ұмтылады. Майлы адамдарды қолдау ұйымдары майлы адамдар туралы мифтер деп есептейтін ақпаратты жұртқа жеткізумен айналысады.

Азық-түлік

Салмағы артық адамдар өз салмағына байланысты түрлі кемсітушіліктерге ұшырайды. Артық салмақты адамдар киім дүкендерінің де оларды кемсітетінін айтады. Мысалы, кейбір әйелдер "бір өлшемнің бәріне сәйкес келуі" принципімен жұмыс істейтін дүкендердің, әр заттың тек бір ғана өлшемі болатындықтан, белгілі бір салмақтан жоғары салмақты адамдарға қызмет көрсетпейтініне шағымданып жатады. Қоғамдық көлік те орындықтары мен өтетін жолдары көбінесе артық салмақты адамдарға сыйымсыздық тудыратындықтан, кемсітуге ұшырап, сынға ілеседі.

Денсаулық

Май белсенділері майға қатысты стигма мен диетаға шабуылдаушы насихаттардың семіз адамдар арасында психологиялық және физиологиялық проблемалардың көбеюіне себеп болғанын айтады. Салмаққа қатысты стигманы сезіну және қабылдау, тамақтану бұзылыстарын қалыптастыруға әкелетін маңызды тәуекел факторлары ретінде анықталды. Сондай-ақ, қазіргі мәдениеттің салмақ жоғалтуға баса назар аударуы ғылыми зерттеулерге негізделмегендігі, керісінше, қоғамның мазасыздық тудыратын нәрсемен күресу әрекетінің бір бөлігі ретінде ғылымды ауытқуды бақылау құралы ретінде пайдалану мысалы екендігі туралы алаңдаушылықтар айтылуда. Диетаға сын көзбен қараушылар салмақты жоғалту әрекеттерінің жоғары сәтсіздік деңгейін, салмақтың "серпіліс" тәрізді ауытқуын және салмақ жоғалту операцияларының қауіптерін атап көрсетеді. Май белсенділері семіздік және артық салмаққа қатысты денсаулық мәселелерінің шамадан тыс үлкейтілгенін немесе дұрыс емес бейнеленгенін, ал денсаулық мәселелері майға қатысты мәдени және эстетикалық көзқарастарды жабу үшін қолданылатынын мәлімдейді. Олар денсаулықтың дене салмағынан тәуелсіз екеніне сенеді. Осы көзқарасқа сүйенген психологтар медициналық ортада семіз адамдарға қатысты қарауға наразы болып, "Кез келген салмақта денсаулық" қозғалысын бастады. Оның бес негізгі қағидасы бар: 1. Денсаулықты жақсарту, 2. Өлшемге және өзіңді қабылдауға келу, 3. Дұрыс тамақтанудан ләззат алу, 4. Қозғалыс қуанышы және 5. Салмаққа қатысты дискриминацияны тоқтату. Кейбір медициналық зерттеулер "салауатты семіздік" тұжырымдамасына қарсылық білдірді, бірақ метаболикалық тұрғыдан салауатты семіздіктің анықтамасы зерттеулерде біркелкі емес.

Майлы әйелдер

Қоғамдағы тоқ әйелдердің кездесетін мәселелері, семіздікті қабылдау қозғалысының пайда болған сәтінен бастап орталық тақырып болып келді. Бірінші ұйым, Ұлттық семіздікті қабылдау қауымдастығы, және алғашқы кітап, "Май күші" (1970) екеуі де ер адамдар құрғанмен, екі жағдайда да олар әйелдерінің салмақ бойынша кемсітулеріне жауап ретінде құрылды. Әйелдер олардың құқықтары үшін күресін бастады, ал 1973 жылы алғашқы феминистік топ – "The Fat Underground" құрылды. Әйелдерге қатысты қарастырылатын мәселелерге дене бейнесі, әсіресе арықтау идеал және оның әйелдерге тигізетін әсері кіреді. Сыншылар NAAFA диета мен салмақ азайту операциясына қарсы шығып, ол денсаулыққа зиянды өмір салтын қолдайды дейді. Бірақ NAAFA мұндай емес екенін, кейбір адамдар жай ғана денесі ірі болып келеді және олардың да басқалармен тең құқықтары бар екенін айтады.

Есемі үлкен ерлер

Майды қабылдау қозғалысы негізінен семіз әйелдерге патриархалдық қысым көрсетудің феминистік моделіне назар аударды, бұл әйелдерді диетаға отыруға ынталандыру арқылы ең анық көрінеді. Алайда, Сандер Л. Гилманның пікірінше, 20 ғасырға дейін диетаға отыру тарихи түрде ер адамдардың ісі болған. Ол былай деді: «Есеміздік еркектік идеалды бейнесін әйелдік идеалды бейнесіндей кетереді». Уильям Бантинг 1863 жылы «Семіздік туралы хат» атты кітапшаның авторы болды, қазіргі диеталар оны үлгі ретінде пайдаланады. Ерлер артық салмаққа (яғни, Дене массасы индексі 25 немесе одан жоғары) әйелдерге қарағанда екі есе аз диетаға отырады, салмақ жоғалту операциясын төрт есе аз жасайды және тек бесіншісі ғана салмағынан ұялатынын айтады. Ирмгард Тишнер бұл мінез-құлықты денсаулыққа немқұрайлылықты талап ететін еркектік ұғымдарымен байланыстырады: «Ерлер өздерінің дене мөлшері мен денсаулығына қарамауы керек, өйткені оларға осы нәрселерді әйелдері қарастырады». Кейбір гейлер дене мөлшеріне немқұрайлылықтан арылып, майды қабылдау және майға қатысты белсенділікке көшті, мысалы, 1976 жылы Сан-Францискодағы Girth & Mirth клубтарынан бастау алған chub мәдениеті және ірі, түкті ерлерді фетишизациялайтын «аю» мәдениеті сияқты қозғалыстар. Ганапати Дургадас «әйелдерге қатысты қарапайымдық ұғымымен гетеросексуалдық әйелдерге қатысты қысымды еске түсіретін» деп санайды. Квирлік майға оңтайлы журналдарды салыстырғанда, лесбиянкалар шығарған Fat Girl журналында гейлерге бағытталған Bulk Male және Big Ad сияқты журналдарда жоқ саяси пікірталас мазмұны болғаны анықталды. Джоэл Барракил Тан: «Егер май феминистік мәселе болса, онда гейлер үшін май немесе дене бітімі фетиш болып табылады. Гейлер әртүрлілікті жыныстық тұрғыдан қарастырады, ал лесбиянкалар оны тарихи тұрғыдан саясиландырды». Есемі гетеросексуалдық еркек «Үлкен ғажайып еркек» деп аталады, бұл «Үлкен ғажайып әйелге» балама болып табылады. Кейбір семіз және гей ерлер сияқты, BHM-дер өздерінің ерекшеліктерін жыныстық сипатқа ие етіп, осы сәйкестікті BBW-ден немесе «әйелдердің майға құштарлары» деп аталатын гетеросексуалды әйелдерден алады.

Заңнама

1980 жылдары АҚШ-тағы артық салмақты адамдар салмаққа байланысты кемсітушілікке қарсы заңдық шаралар іздеуді бастады, көбінесе жұмыс орнында, сондай-ақ қызметтерге қол жеткізуден немесе ойын-сауықтардағы қарапайымдықтан айырылуына байланысты. Осы істердің нәтижелері әртүрлі болды, бірақ кейбір жағдайларда Мүгедектік туралы заң (ADA) артық салмақты адамдарға қатысты кемсітушілік істерін дәлелдеу үшін сәтті қолданылды. Рот және Соловэй трансгендер адамдармен салыстырғанда, істің табысты болуының маңызды факторы – талапкерлердің өз салмағы үшін өте кешірім сұрауы (көбірек кешірім сұраған талапкерлер көбірек табысқа жетеді): Миллион долларлық іс жүлдесі мен ұтылған іс арасындағы айырмашылық неде? Көптеген трансгендерлік істерде жеңіс пен жеңіліс арасындағы айырмашылық сияқты, бәрі көзқарасқа байланысты. Өтініш берушінің салмақ/гендерге қатысты көзқарасы мен тәжірибесі үстем стереотиптерді нығайта ма әлде оларға қарсы тұра ма? Жеңіске жеткен істер көбінесе әлеуметтік көңіл-күйді нығайтатын құқықтық позицияны қабылдайды. Қоғамдық көңіл-күйге қарсы тұратын істер көбінесе жеңіліске ұшырайды. Салмақ бойынша кемсітуге қарсы АҚШ-та федералды заң болмағандықтан, Мүгедектік туралы заң қолданылуда; алайда Мичиган штаты салмақ бойынша кемсітуге қарсы заң қабылдады. Вашингтон, Сан-Франциско (2000), Санта-Крус, Бингхэмтон, Урбана (1990 жж.), Нью-Йорк және Мэдисон (1970 жж.) қалалары да салмақ бойынша кемсітуге тыйым салатын заңдарды қабылдады. Салмақ бойынша кемсітуге қарсы заңдары бар қалаларда жылына бірнен көп іс қозғалмайды, Сан-Францискодан басқа, онда бес-алты іс болуы мүмкін. Қалалық құқық қорғау органдарының қызметкерлері арасында қудалаудың санының төмен болуына қатысты түрлі пікірлер бар, бірақ олардың барлығы артық салмақты адамдардың да, жұмыс берушілердің де қорғау заңнамасы туралы хабардар еместігін айтты, сондай-ақ салмақ бойынша кемсітуге қарсы заңдары бар қалалар көбінесе либералды университеттердің қалалары екендігі атап өтілді. Дегенмен, барлық заң өзгерістері артық салмақты адамдардың құқықтарын қорғаған жоқ. Жұмыспен қамтудағы тең мүмкіндіктер жөніндегі комиссияның кері ұсыныстарына қарамастан, АҚШ-тың алтыншы апелляциялық округтік соты артық салмақтың себебі жатқан жағдайды дәлелдеуге болатын жағдайда ғана артық салмақты адамдар мүгедек деп танылатынын шешті, бұл семіздіктің өзі мүгедектік емес деген тұжырымды қолдайды. Теңдік туралы заң 2010 жылдың 1 қазанында күшіне енді, ол 116-дан астам жеке заңдарды біріктіреді. Заң жеке тұлғалардың құқықтарын қорғау және барлық адамдар үшін тең мүмкіндіктерді дамыту үшін құқықтық базаны қамтамасыз етеді.

Май зерттеулері

Сонымен қатар, "Май зерттеулері" деп аталатын академиялық зерттеулердің жаңа саласы пайда болды. Мэрилин Ванн, "Май зерттеулері" жеке адамның күш-жігерінен асып, 2004 жылғы "Fat Attitudes: An Examination of an American Subculture and the Representation of the Female Body" конференциясынан бастап зерттеу саласы ретінде дамыды деп санайды. 2011 жылға қарай, Австралияда екі және АҚШ-та он курстың негізгі тақырыбы "май зерттеулері" немесе "әр мөлшердегі денсаулық" болды, сондай-ақ майды қабылдау туралы мазмұны бар көптеген басқа курстар да болды. Taylor & Francis "Fat Studies" онлайн журналын жариялайды. Бірінші ұлттық "Май зерттеулері" семинары 2008 жылдың мамырында Йорк қаласында өтті, нәтижесінде 2009 жылы Корина Томрли мен Энн Калоски Найлор редакциялаған "Ұлыбританиядағы май зерттеулері" жарық көрді.

Қозғалыс ішіндегі бөліну

Майлылықты қабылдау қозғалысы, аурушама семіз адамдарды мүгедек деп анықтайтын ұсынылған заңнамаға жауап ретінде екіге бөлінді. NAAFA кеңесінің мүшесі Пегги Хауэлл былай дейді: "Осы мәселе бойынша өлшемді қабылдау қауымдастығында көптеген қайшылықтар бар. Мен өзімді мүгедек деп санамаймын, және кейбір адамдар "семіздік" мүгедектік деп есептелуін қаламайды". Эми Эрдманның "Майға ұят" кітабында сұхбаттасқан адам семіздікті мүгедектік ретінде қарастырудың оң көрінісін мысалға келтіреді: "[Дебора Харпер] маған көп адамның оған тыныш және әдепті қарауына қатты әсерленгенін айтады". Әйелдер майлылықты қабылдау қозғалысында ерекше белсенді, ал майлылықты қабылдау ұйымдарының құрамында халықтың ең ауыр 1-2% құрайтын орта таптың әйелдері басым. Қозғалыс мүшелері ерлердің, түрлі этностың өкілдерінің және төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы адамдардың жеткіліксіз өкілдігін сынға алды.

Сын

Майды қабылдау қозғалысы бірнеше тұрғысынан сынға ұшырады. Басты сын – майды қабылдау семіздікпен байланысты денсаулық проблемаларын көрсететін зерттеулерді назарға алмай, денсаулыққа зиянды өмір салтын қолдайды деген пікір. 2008 жылы жазушы, музыкант және бұрынғы майды қабылдау белсендісі Лили Райг Глен қозғалыстағы әріптестерінен қабылданбағандарын және диеталарын өзгерткенде "сатқын" деп белгіленген бірнеше әйелмен сұхбаттасты.

Медициналық сын

Ауыр салмақтылықтың барлық себептерге байланысты өлім-жітім мен аурулардың көбеюімен байланысты екенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. Әртүрлі диеталардың көмегімен салмақтың айтарлықтай төмендеуі (>10%) метаболикалық синдромдарды және семіздікке байланысты басқа да денсаулық мәселелерін жақсартады немесе кері қайтарады. Кардиореабилитация орталығының директоры Барри Франклин: "Мен ешқандай нақты ұйымды сынағым келмейді, бірақ кез келген салмақта денсаулықты қолдауды ұсынатын әлеуметтік қозғалыс көп жағдайда жаңылысқа салуы мүмкін", - деді. Дене майын қабылдау қозғалысы адам денсаулығы туралы пікірталасқа ешқандай үлес қоспағаны үшін сыналды, ал кейбір сыншылар оны "денсаулыққа қауіпті салдарлары бар өмір салтын насихаттаумен" айыптады.