Аштық пен тамақтануды шектеу: мағынасы, түрлері және денсаулыққа әсері
Fasting
Аштық – тамақтан және судан қанағаттан бас тарту. Денсаулықты тексеру, емдеу немесе метаболизмді өзгерту үшін жасалады. Гипогликемияны анықтауда маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамақтан және/немесе сусыннан ерікті түрде бас тарту немесе тұтынуды азайту.
Willing abstinence from, or reduced consumption of, food and/or drink
Ораза – тамақтан және кейде су ішуден бас тарту. Таза физиологиялық тұрғыдан алғанда, "ораза" дегеніміз – бір түн бойы тамақ ішпеген адамның метаболизмі (қараңыз: "Қасықтанған таңғы ас") немесе тамақ толық қорытылып, сіңгеннен кейін туындайтын метаболизмі. Аштық күйіндегі метаболизмік өзгерістер тамақ ішкеннен кейін басталады (әдетте тамақтанғаннан кейін 3-5 сағаттан соң). Диагностикалық ораза – денсаулықтың нашарлауын, әдетте гипогликемияны анықтауға көмектесу үшін медициналық бақылауда жүргізілетін 1 сағаттан 100 сағатқа дейінгі (жасқа байланысты) ұзақ ораза. Көптеген адамдар медициналық процедураларға немесе тексеруге дайындалу үшін, мысалы, колоноскопия немесе операция алдында, сондай-ақ кейбір медициналық тесттерге түсу алдында ораза ұстайды. Үзіліспен ораза ұстау – салмақ жоғалту үшін қолданылатын тәсіл, ол адамның тамақтану кестесіне белгілі бір уақыттарда ораза ұстауды қосады. Ораза діни ғұрыптың бір бөлігі болуы мүмкін, көбінесе дін белгілеген нақты күндерде ораза ұстаумен байланысты, немесе аштықпен күрес деп аталатын практикада белгілі бір мақсат үшін қоғамдық наразылық түрі ретінде қолданылады.
Fasting is the abstention from eating and sometimes drinking. From a purely physiological context, "fasting" may refer to the metabolic status of a person who has not eaten overnight (see "Breakfast"), or to the metabolic state achieved after complete digestion and absorption of a meal. Metabolic changes in the fasting state begin after absorption of a meal (typically 3–5 hours after eating). A diagnostic fast refers to prolonged fasting from 1 to 100 hours (depending on age) conducted under observation to facilitate the investigation of a health complication, usually hypoglycemia. Many people may also fast as part of a medical procedure or a check up, such as preceding a colonoscopy or surgery, or before certain medical tests. Intermittent fasting is a technique sometimes used for weight loss that incorporates regular fasting into a person's dietary schedule. Fasting may also be part of a religious ritual, often associated with specific scheduled fast days, as determined by the religion, or by applied as a public demonstration for a given cause in a practice known as a hunger strike.
Денсаулыққа әсері
Бірін-бірі алмастыратын ораза (адам әдеттегі энергия қажеттілігінің 25% -дан аз тамақтанатын 24 сағаттық "ораза күні" мен содан кейін 24 сағаттық оразасыз "тоқ күні" аралығында алмастырылып отыру) артық салмағы бар, семіз немесе метаболикалық синдромы бар адамдарда жүрек-қан тамырлары және метаболикалық биомаркерлерді калорияны шектеу диетасымен салыстырылатын деңгейде жақсартады. 2021 жылғы шолуға сәйкес, екі-алты айға созылған бір күнді алмастырып ораза ұстаудың салмақты, дене массасы индексін және жүрек-метаболикалық қауіп факторларын артық салмақты немесе семіз ересектерде төмендетумен байланысы бар. Егер сіз 24-72 сағатқа жуық ораза ұстасаңыз, бас айналып, әлсіздік сезінсеңіз, медициналық бақылауда болуыңыз қажет. Денсаулыққа қауіп төндіретін жағдайлар қауіпті болуы мүмкін және оларды жеңілдеп қарауға болмайды.
Alternate day fasting (alternating between a 24 hour "fast day" when the person eats less than 25% of usual energy needs, followed by a 24 hour non fasting "feast day" period) has been shown to improve cardiovascular and metabolic biomarkers similarly to a calorie restriction diet in people who are overweight, obese or have metabolic syndrome. A 2021 review found that moderate alternate day fasting for two to six months was associated with reductions of body weight, body mass index, and cardiometabolic risk factors in overweight or obese adults. When fasting around 24 72 hours it is advised that you are medically supervised in case you start to feel dizzy and weak. Health risks can be dangerous and should not be taken lightly.
Медициналық қолдану
Анестезиядан кейін асқазан ішіндегі заттардың өкпеге сорылуы қаупіне байланысты (яғни, құсу және құсқаның өкпеге түсуі, өмірге қауіпті аспирациялық пневмонияға әкелуі мүмкін) операция алдында немесе жалпы анестезия қажет болатын басқа да процедураларға дейін көбінесе ораза ұсталады. Сонымен қатар, холестерин деңгейін тексеру (липидтік спектр) сияқты кейбір медициналық тексерулер немесе қандағы қантты өлшеу үшін бастапқы көрсеткішті анықтау мақсатында бірнеше сағат бойы аш болу қажет.
Fasting is almost always practiced prior to surgery or other procedures that require general anesthesia because of the risk of pulmonary aspiration of gastric contents after induction of anesthesia (i. e., vomiting and inhaling the vomit, causing life threatening aspiration pneumonia). Additionally, certain medical tests, such as cholesterol testing (lipid panel) or certain blood glucose measurements require fasting for several hours so that a baseline can be established.
Психикалық денсаулық
Бір шолуда ораза ұстау сергектікті, көңіл-күйді және өзін-өзі бағалау бойынша жақсартуларға, сондай-ақ депрессияның жалпы симптомдарын жақсартуға және когнитивтік қабілеттерді күшейтуге мүмкіндік берді.
In one review, fasting improved alertness, mood, and subjective feelings of well being, possibly improving overall symptoms of depression, and boosting cognitive performance.
Салмақтың төмендеуі
Семіз ересектерде 24 сағаттан кем уақытқа үзілісті ораза ұстаудың ұзақ мерзімді салмақ жоғалтуға тиімді екенін көрсететін аз ғана дәлел бар.
There is little evidence to suggest that intermittent fasting for periods shorter than 24 hours is effective for sustained weight loss in obese adults.
Ұзақ өмір сүру
Адамдардың ұзақ өмір сүруіне оразаның көмектесетінін көрсететін ешқандай нақты клиникалық дәлел жоқ.
There is no sound clinical evidence that fasting can promote longevity in humans.
Басқа әсерлер
Ораза ұстау адамға тағамды, және мүмкін суды, одан да жоғары бағалауға мүмкіндік береді деп айтылады.
It has been argued that fasting makes one more appreciative of food, and possibly drink.
Саяси қолдану
Ораза жиі саяси мәлімдеме жасау, наразылық білдіру немесе қандай да бір мәселеге назар аудару үшін қолданылады. Аштық ереуілі – бұл бейбіт қарсылықтың бір түрі, онда қатысушылар саяси наразылықтың бір әрекеті ретінде ораза ұстайды, кінә сезімін оятуға немесе саясатта өзгеріс сияқты мақсатқа жетуге тырысады. Рухани ораза жеке рухани сенімдерді және жеке принциптерді білдіру ниетімен біріктіреді, кейде әлеуметтік теңсіздік жағдайында. Саяси лидер Ганди саяси және әлеуметтік наразылықтар ретінде бірнеше ұзақ ораза ұстаған. Гандидің оразалары Британдық Раджға және жалпы үнді халқына елеулі әсер еткен. 1981 жылы Солтүстік Ирландиядағы түрмеде жақсырақ құқықтар талабымен Боби Сэндс 1981 жылғы ирландтық аштық ереуіліне қатысты. Сэндс жаңа ғана Ұлыбритания Парламентіне сайланған еді және 66 күн тамақ ішпегеннен кейін қайтыс болды. Оның қосылуына 100 000 адам келді, ал ереуіл тағы тоғыз адам қайтыс болғаннан кейін ғана тоқтатылды. Барлығы он адам 46-дан 73 күнге дейін тамақсыз өмір сүрді. Сесар Чавес бірнеше рухани ораза ұстады, соның ішінде 1968 жылы 25 күндік ораза ұстады, зорлықсыздық принципін жақтады, сондай-ақ шаруалардың алдын ала келісілген бейбіт наразылықтарына дайындалу үшін «алғыс айту және үміт» оразасын ұстады. Чавес рухани оразаны «жеке рухани өзгеріс» деп санады. Басқа да прогрессивті науқандар осы тактиканы қабылдады.
Fasting is often used to make a political statement, to protest, or to bring awareness to a cause. A hunger strike is a method of non violent resistance in which participants fast as an act of political protest, or to provoke feelings of guilt, or to achieve a goal such as a policy change. A spiritual fast incorporates personal spiritual beliefs with the desire to express personal principles, sometimes in the context of social injustice. The political leader Gandhi undertook several long fasts as political and social protests. Gandhi's fasts had a significant impact on the British Raj and the Indian population generally. In Northern Ireland in 1981, a prisoner, Bobby Sands, was part of the 1981 Irish hunger strike, protesting for better rights in prison. Sands had just been elected to the British Parliament and died after 66 days of not eating. 100,000 people attended his funeral, and the strike ended only after nine other men died. In all, ten men survived without food for 46 to 73 days. César Chávez undertook several spiritual fasts, including a 25 day fast in 1968 promoting the principle of nonviolence and a fast of 'thanksgiving and hope' to prepare for pre arranged civil disobedience by farm workers. Chávez regarded a spiritual fast as "a personal spiritual transformation". Other progressive campaigns have adopted the tactic.
Діни көзқарастар
Ораза түрлі діндерде кездеседі, ал ораза ұстау ережелері әртүрлі. Йом Киппур, Тиша Б’ав, Эстер оразасы, Цом Гедалия, Тамуздың он жетінші күні, Теветтің он күні және Тұңғыш туылғандар оразасы – яһуди дініндегі оразалардың мысалдары. Йом Киппур мен Тиша Б’ав – 25 сағаттық ораза, оның кезінде күн батқаннан бастап ертеңгі күн батқанға дейін ешқандай тағам мен су ішілмейді және басқа да шектеулер сақталады. Эстер, Гедалия, Тамуз және Тевет оразалары таңнан кешке дейін жалғасады, сондықтан ұзақтығы жыл мезгіліне байланысты өзгереді. Тұңғыш туылғандар оразасы діни кітапта міндеттелмеген, демек, mitzvah тойы болған жағдайда оны ертерек тоқтатуға болады. Мұсылмандар әр жыл сайын Рамазан айында ораза ұстайды. Ораза таңнан күн батқанға дейін тағам мен су ішуден бас тартуды қамтиды. Бұл барлық мұсылмандар үшін діни міндет, егер олар бала болса немесе денсаулығына байланысты ораза ұстай алмаса. Христиан дінінде ораза – кең таралған амал. Шығыс православиелік христиандар жыл бойы белгіленген ораза кезеңдерін ұстайды, оларға жақсы танымал Ұлы ораза ғана емес, сонымен қатар әр сәрсенбі және жұма күндері (ерекше мерекелерден басқа) ораза ұстау, Рождествоға дейінгі (Туған күн оразасы), Пасхадан кейінгі (Апостолдар оразасы) және тамыздың басындағы (Дормиция оразасы) оразалар да кіреді. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшелері (мормондар) әдетте әр айдың бірінші жексенбісінде 24 сағат ішінде екі рет тамақ ішпейді және үнемдеген ақшаларын қайырымдылыққа жұмсайды. Ораза индуизм және буддизм сияқты діндердің аскетикалық дәстүрлерінің маңызды бөлігі болып табылады. Брахманың Желісі сутрасын ұстанатын махаяна дәстүрлері, дін қызметкерлеріне «әр айдың алты күні және жыл сайын үш ай ораза ұстауды» ұсынады. Бахаи дінінің мүшелері наурыз айында күн шығудан күн батуға дейін он тоғыз күндік ораза ұстайды.
Fasting is practiced in various religions, and details of fasting practices differ. Yom Kippur, Tisha B'av, Fast of Esther, Tzom Gedalia, the Seventeenth of Tamuz, the Tenth of Tevet, and Fast of the Firstborn are examples of fasting in Judaism. Yom Kippur and Tisha B'Av are 25 hour fasts in which observers abstain from consuming any food or liquid from sunset until nightfall the next day and include other restrictions. The fasts of Esther, Gedalia, Tamuz, and Tevet all last from dawn until nightfall and therefore length varies depending on the time of the year. The Fast of the Firstborn is not biblically mandated and can therefore be ended early in the case of a seudat mitzvah. Muslims fast during the month of Ramadan each year. The fast includes refraining from consuming any food or liquid from dawn until sunset. It is a religious obligation for all Muslims unless they are children or are physically unable to fast. Lent is a common period of fasting in Christianity. Eastern Orthodox Christians fast during specified fasting seasons of the year, which include not only the better known Great Lent, but also fasts on every Wednesday and Friday (except on special holidays), together with extended fasting periods before Christmas (the Nativity Fast), after Easter (the Apostles Fast) and in early August (the Dormition Fast). Members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (Mormons) generally abstain from food and drink for two consecutive meals in a 24 hour period on the first Sunday of each month and use the money they save for charity. Fasting is a feature of ascetic traditions in religions such as Hinduism and Buddhism. Mahayana traditions that follow the Brahma's Net Sutra may recommend that the laity fast "during the six days of fasting each month and the three months of fasting each year". Members of the Baháʼí Faith observe a Nineteen Day Fast from sunrise to sunset during March each year.
Альтернативтік медицинада
Балама медицинаны қолданушылар ораза арқылы "денені тазалауды" насихаттағанымен, "детоксикация" ұғымы – оның негіздемесі мен тиімділігіне ғылыми дәлелдері жоқ, маркетингтік миф болып табылады. 20 ғасырдың басында Херевард Каррингтон, Эдвард Х. Дьюи, Бернарр Макфадден, Фрэнк Маккой, Эдвард Эрл Пуринтон, Аптон Синклер және Уоллес Уоттлс сияқты балама денсаулық жазушылары ораза ұстауды қолдады. Бұл жазушылардың барлығы табиғи гигиена немесе жаңа ой қозғалысына қатысқан. Белгілі шарлатан дәрігер Линда Хаззард пациенттерін соншалықты қатаң оразаға отырғызды ki, кейбіреулері аштықтан қайтыс болды. Ол өзінің күтімінде болған 40-тан астам науқастың өліміне жауапты болды. 1911 жылы Аптон Синклер "Оразамен емдеу" кітабын жариялады, онда ораза барлық ауруларды, оның ішінде қатерлі ісік, сифилис және туберкулезді емдейді деген сенсациялық мәлімдемелер жасалды. Синклер "модаға ең бойұсынушы" деп сипатталды және оның кітабы шарлатандықтың мысалы саналады. 1932 жылы дәрігер Моррис Фишбейн ораза ұстауды диеталық әдет ретінде тізімдеп, "ұзақ ораза ұстаудың қажеті жоқ, ол әрқашан зиянды" деп мәлімдеді.
Although practitioners of alternative medicine promote "cleansing the body" through fasting, the concept of "detoxification“ is marketing myth with few scientific basis for its rationale or efficacy. During the early 20th century, fasting was promoted by alternative health writers such as Hereward Carrington, Edward H. Dewey, Bernarr Macfadden, Frank McCoy, Edward Earle Purinton, Upton Sinclair and Wallace Wattles. All of these writers were either involved in the natural hygiene or new thought movement. Linda Hazzard, a notable quack doctor, put her patients on such strict fasts that some of them died of starvation. She was responsible for the death of more than 40 patients under her care. In 1911, Upton Sinclair authored The Fasting Cure, which made sensational claims of fasting curing practically all diseases, including cancer, syphilis, and tuberculosis. Sinclair has been described as "the most credulous of faddists" and his book is considered an example of quackery. In 1932, physician Morris Fishbein listed fasting as a fad diet and commented that "prolonged fasting is never necessary and invariably does harm".