Кіріспе

Американдық психолог (1922-2002) Ричард С. Лазарус (1922 жылы 3 наурызда - 2002 жылы 24 қарашада) - 1960 жылдары танымалдыққа ие болған американдық психолог. 2002 жылы жарияланған "Жалпы психологияны шолу" зерттеуінде Лазар 20-ғасырдағы ең көп келтірілген психологтардың 80-ші орындарында болды. Ол эмоциядағы когнитивтік медиациялық теориясы бойынша танымал болды.

Мансап

Нью-Йорк және Питтсбург университеттерінің колледждерін бітіргеннен кейін, Лазарус 1957 жылы Берклидегі Калифорния университетінің факультетіне қосылды. 1970 жылдары Лазарус докторлық диссертация студенті Сьюзан Фолкменмен бірге стресс пен күресуді зерттеді. Докторлық диссертациясында Фолкман "проблемаға бағытталған күресу" және "эмоцияға бағытталған күресу" терминдерін енгізді. Лазарус пен Фолкман 1984 жылы "Стрес, бағалау және күресу" атты кітапты бірлесіп жазды, ол когнитивтік бағалау және күресу тұжырымдамаларын қолдана отырып, психологиялық стресс теориясын зерттеді. Бұл кітапта олар бірінші болып "проблемаға бағытталған күресу" мен "эмоцияға бағытталған күресу" арасындағы айырмашылықты көрсетті, бұл физикалық және психикалық денсаулыққа әсер етуі мүмкін. Олар "эмоционалды түрде күресу" дегенді адамның эмоцияларын реттеу арқылы стресспен күресу деп, ал "проблемалық түрде күресу" дегенді "стресс жағдайдың элементтерін тікелей өзгерту" деп сипаттады.

Зерттеу

Лазар эмоцияның маңыздылығын, әсіресе ол эмоция мен ойдың арасындағы неке деп сипаттаған нәрсені қолдады. Оның көзқарастары оны мінез-құлықпен ғана емес, сонымен қатар мансабының соңында басталған қозғалысымен де келіспейді: ми құрылымына қарап, барлық адам мінез-құлқын түсіндіруге тырысады. Ол адам мінез-құлқын түсінуге арналған редукционисттік тәсілдерге қатты қарсы болды. Лазарестің когнитивтік медиациялық теориясы эмоцияны туғызатын жағдайлар мен күресу процестері арасындағы өзара іс-қимыл эмоциялық реакцияларды тудыратын танымдарға әсер етеді деп мәлімдеді. Лазардың теориясының негізі - бағалау. Ол адамдардың сезімдері пайда болғанға дейін, олар өздері не жақын адамдары үшін не болып жатқанын және оның қандай мәнге ие болатынын автоматты түрде, көбінесе санасыз бағалайды деп дәлелдеді. Бұл тұрғыдан алғанда, эмоция тек рационалды ғана емес, өмір сүрудің қажетті бөлігіне айналады. Лазарестің пікірінше, бағалаудың екі түрі бар: біріншілік бағалау, ол оқиғаның организмге деген мәнінің маңыздылығын анықтауға бағытталған; және екіншілік бағалау, ол организмнің оқиғаның салдарын жеңу қабілетін бағалайды.

Сезімнің анықтамасы

Лазарус (1991) эмоцияларды әртүрлі эмоцияларға қатысы бар "адамгершілік бағалаулардың" (мысалы, маңыздылығы, мақсатқа жетуі) интуитивті түйіндемесі болып табылатын "ең негізгі қарым-қатынастық тақырыптар" бойынша анықтайды. Бұл тақырыптар эмоцияның функциясы мен шарттарын анықтауға көмектеседі. Олар: ашу мен өз басымды қорлайтын, мені мен өзімді қорлайтын. Тез арада, нақты және үстемдік ететін физикалық қауіпке тап болудан қорқу. Қайталанбайтын жоғалтуды сезіну. Азық-түліксіз затты немесе идеяны (метафоралық түрде айтқанда) қабылдауға немесе оған тым жақын болудан ұялатын сезім. Бақыт - мақсатқа жетуде қол жеткізетін жетістіктер.