Кіріспе
Бенджамин Споктың 1946 жылғы кітабы Бала мен баланы күту туралы жалпы түсінік кітабы - американдық педиатр Бенджамин Споктың кітабы және ХХ ғасырдың ең көп сатылған кітаптарының бірі, 1946 жылы алғашқы басылымынан кейін алты айда 500 000 дана және 1998 жылы Спок қайтыс болған кезде 50 миллион дана сатылды. 2011 жылы кітап 39 тілде аударылды. Спок пен оның нұсқаулығы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ұрпақ үшін бала тәрбиесінің әдістерін өзгертуге көмектесті. Аналар Споктың кеңесіне қатты сүйеніп, оның мейірімді, сенімді сөздерін бағалайтын. Спок өз кітабында ата-аналардың ең алдымен өз қабілеттеріне және инстинкттеріне сенім артулары керектігін атап өтті. Кітаптың алғашқы жолы: "Өзіңе сен. Сен өзің ойлағаннан да көп білесің".
The Common Sense Book of Baby and Child Care is a book by American pediatrician Benjamin Spock and one of the best selling books of the twentieth century, selling 500,000 copies in the six months after its initial publication in 1946 and 50 million by the time of Spock's death in 1998. As of 2011, the book had been translated into 39 languages. Spock and his manual helped revolutionize child rearing methods for the post World War II generation. Mothers heavily relied on Spock's advice and appreciated his friendly, reassuring tone. Spock emphasizes in his book that, above all, parents should have confidence in their abilities and trust their instincts. The famous first line of the book reads, "Trust yourself. You know more than you think you do."
Спокка дейінгі бала күтімі
Споктың кітабы 1940-1950 жылдары бала күтіміне революция жасады. Бұған дейін педиатриялық көмекке жеңіл-желпі кестелер енгізілген. 1928 жылы "Бала мен сәбиді психологиялық күтім" атты еңбегін жазған психолог Джон Ватсон, 1894 жылы "Балаларды күтіммен тамақтандыру: аналар мен балаларды күту жөніндегі катехизис" атты еңбегін жазған педиатр Лютер Эммет Холт ата-аналарға нәрестелерді белгілі бір кесте бойынша тамақтандыруды және оларды ерте, белгілі бір жаста туалетке үйретуді ұсынды. Уотсон, Холт және басқа да бала күтімі мамандары балалардың қатаң болуына қатты мән берді, өйткені олар тамақтану мен ішек қозғалысының бұзылуы он тоғызыншы ғасырдың аяғы мен жиырмасыншы ғасырдың басында нәрестелер арасында кең таралған диарея ауруларына себепші болды деп сенді. Оның үстіне, АҚШ үкіметінің "Балаларды асырау" атты кітапшасында айтылған пікірлер ата-аналардың балаларына "өте қатты" ықылас білдіруіне қарсы ескерту жасады. Балалардың құнарсыз болуын және олардың балалық шақтағы қыңырлықтарын болдырмау үшін, осы мамандар балаларды тек маңдайдан ғана сүйіп, құшақтап, сүйіспеншілік білдіруді шектеуге кеңес берді.
Қайырмашылығы
1930 жылдары педиатр ретінде жұмыс істеген Спок педиатриялық күтімдегі басым әдістер қатыгез болып көрінетінін және баланың эмоционалдық қажеттіліктерін елемейтінін байқады. Ол емшектегі балаларды емізу және туалетке баруды үйрету сияқты тәжірибелер кезінде кездесетін жалпы проблемалардың артында психологиялық себептерді зерттеуді мақсат етті. Осылайша ол өзінің практикасына келген аналарға кездейсоқ кеңестер бергісі келді. Осылайша ол психоанализ бойынша білім алып, психоанализ білімі бар алғашқы педиатр болды. Фрейдтің философиясын бала тәрбиесіне енгізудің пайдалы жолдарын іздеген Спок өзінің кеңестерін пациенттер мен олардың аналарына қолдана отырып, үнемі олардың жауаптарын іздейтін. Ол бала күтіміне қатысты қазіргі заманғы нормаларға қайшы келіп, қатаңдықтың орнына икемділікті қолдады және ата-аналарды балаларына сүйіспеншілік көрсетуге шақырды. 1938 жылы Даблдей компаниясы Спокка бала күтімі туралы нұсқаулық жазуды ұсынғанмен, ол өзінің кәсіби қабілеттеріне әлі де сенімді емес еді. Алайда, бірнеше жылдан кейін, Спок өзінің кеңестеріне сенімді болып, 1946 жылы "Pocket Books" баспасында "The Common Sense Book of Baby and Child Care" атты кітапты басып шығарды. Оның кітабын жазудағы мақсаты - барлық аналарға жан-жақты ақпарат тарату, бала күтіміне тән физикалық және психологиялық аспектілерді біріктіретін кеңестер беру. Кез келген ананың қолынан келетін кітапты 25 центтен сатып алуға болады.
Қысқаша мазмұны
"Балаларды күту туралы жалпыға ортақ түсінік" кітабында баланың жасына сәйкес тақырыптар қарастырылған. Бала дәрігері ретінде өз мансабынан алынған Споктың кеңесі жан-жақты, ол сәбиге дайындық, дәретханаға үйрету, мектеп, аурулар және "ата-ананың ажырасуы" және "атасыз бала" сияқты "арнайы проблемалар" сияқты тақырыптарға қатысты. 1940-жылдарға дейінгі бала күтімі жөніндегі жетекші сарапшылардан айырмашылығы, Спок бала тәрбиесіндегі икемділікті қолдайды, ата-аналарға әр балаға жеке тұлға ретінде қарауды кеңес береді. Психоанализ бойынша алған біліміне сүйене отырып, ол балалардың әр кезеңіндегі мінез-құлқы мен ынта-жігерін түсіндіріп, ата-аналарға өз балаларын қалай тәрбиелеу туралы өз шешімдерін қабылдауға мүмкіндік береді. Мысалы, Спок "Бір жасар балаға" арналған бүлікті жазды, онда ол осы жастағы сәбилердің айналадағы әлемді зерттеуді ұнататынын түсіндіреді. Содан кейін ол үйді қалай орналастыру керектігін және "балуан баламен" болатын апаттардың алдын алудың жолдарын ұсынады. Спок ата-ананың балаларына "табиғи сүйіспеншілікпен қамқорлық жасауы" ең бастысы екенін атап өтті. Ол ата-аналарға өздерінің қабілеттеріне және салауатты ақыл-ойына сенім артуды еске салады; педиатр ретінде тәжірибесі оған ата-аналардың инстинкттері әдетте ең жақсы екенін дәлелдеді.
Қайта қаралған басылымдар
Спок өмір сүрген кезде оның кітабының жеті басылымы жарық көрді. Бесінші басылымнан бері кітапты қайта қарауға бірнеше авторлар қатысты. 1998 жылы Спок қайтыс болғаннан кейін тағы үш басылым жарық көрді. Кітаптың әрбір кейінгі басылымында медициналық ақпарат жаңартылады. Қазіргі кездегі әлеуметтік мәселелерді, мысалы, балабақша мен гей-ата-аналар сияқты басқа да түзетулер пайда болды. Екінші басылымда Спок бірнеше жаңа тарауларда балаларды "қатаң, бірақ жұмсақ" бақылаудың маңыздылығын атап өтті. Ол 1940 жылдары кең тараған тамақтандырудың өзіндік сұранысқа қарсы тұруға ескертеді. Баласы тамақ жеуді қашан үйренетінін шешкендіктен, кейбір ата-аналар оның барлық қалауын орындай бастады. Спок өзінің нұсқаулығында ата-аналар балаларды құрметтеуі керек, бірақ олар да құрмет көрсетуді талап етуі керек екенін түсіндіреді. Төртінші басылымда Спок қоғамның гендерлік теңдік туралы өзгеріп жатқан идеяларына бейімделеді, әсіресе әйелдер азаттық қозғалысының көтерілуі мен "Балалар мен балаларды күту" журналында көрініс тапқан сексизм туралы феминисттік сын-пікірлер. Спок сәбидің барлық сын есімдерін өзгертті, бұған дейін ол тек "ол" деп аталатын және ата-аналар баланы тәрбиелеу кезінде гендерлік стереотиптерді азайтудың жолдарын талқылайды. Ол қыздарды тек сыртқы келбеті бойынша мақтамауға ескертеді және қыздар үй шаруасын үйреніп, ұлдар сыртта ойнайтын үйде жыныстық кемсітушілік бар екенін атап өтті. Спок сонымен қатар әкелердің рөлін кеңейтуді жалғастырады және ата-аналардың бала тәрбиесіндегі жауапкершіліктерінде тең үлесі болуы керектігін мойындайды, сонымен қатар екеуінің де жұмыс істеу құқығы болуы керек. Жетінші басылымда Спок семіздіктің өсу үрдісі мен денсаулығының нашарлауынан кейін макробиотик тамаққа ауысуына байланысты балаларға арналған майлылығы аз өсімдіктер диетасын қолдады.
Реакция
Басылғаннан кейін бір жыл өткен соң, "Балаларды және балаларды күту туралы жалпы ақыл-ойы" кітабының 750 000 данасы сатылды, көбінесе ауызша жарнама арқылы. Аналар Споктың өз жазбасында төмендеп кетпегенін және аналарға өте жанашырлық танытып, бала күтімі қаншалықты шаршататынын мойындады. Ол мейірімді, жұбаныш беретін тонмен жазғаны үшін және әңгімелесу, оңай оқылатын тіл қолданғаны үшін мақталды. Спок үйде журналдар мен әйгілі телешоуларда, мысалы, Люсиді сүйемін, Люси мен Рикки Рикардо кейіпкерлері баласын тәрбиелеу туралы кеңес іздегенде, Споктың нұсқаулығын әр түрлі эпизодтарда қараған кезде танымал болды. Алайда 1960 жылдардың ортасына қарай кітап сату жылдам төмендеді, себебі Спок Вьетнам соғысына қарсы наразылық акцияларға қатысқаннан кейін оның беделі нашарлады. Оның жұмысына күмәнмен қарау, әсіресе әріптестер арасында, Спокты сынға алған, өйткені ол маңызды академиялық зерттеуші емес және өз кітабындағы анекдоттық дәлелдерге тым көп сүйенді. 1960 жылдардың аяғында Спок тым рұқсат етілген ата-аналық стильді мақұлдағаны үшін кеңінен сынға ұшырады. Көптеген комментаторлар Спокты 1960-шы жылдардың қарсы мәдениетін жасауға көмектескені үшін кінәлады. Сыншылар қазіргі жастардың бүлікшіл және сыншыл екендігіне сенді, себебі олар Baby and Child Care-де тәрбиеленген. Алайда Спок өзін қорғауды жалғастырып, ата-аналардың қатаң басшылығына әрқашан сенетінін айтты. 1970 жылдары әйелдер бостандық қозғалысының көтерілуімен феминисттер Спокты оның кітабындағы сексистік философия үшін ашық сынға ала бастады. Осылайша Спок өзінің гендерлік рөлдер мен гендерлік стереотиптер туралы өз идеяларын қарастыруға мәжбүр болды. Оның вегетариандық диетаны қолдауы кейбір диетологтар мен педиатрлардан, соның ішінде автордың бірі доктор Стивен Дж. Паркерден, тым экстремалды деп сынға ұшырады. Денсаулық және ғылым туралы мақалалар жазған Джейн Броди ААП-тың "Балалардың тамақтану нұсқаулығы" атты мақаласында жас балаларға вегетариандық тамақтанудың дұрыс жоспарланбаса, тамақтану жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін екенін, бұл жұмыс істейтін ата-аналар үшін қиын болатынын айтады.
Мұра
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары бала күтімі туралы жаңа идеялар кеңінен тарады, олар икемділікті, салауатты сезімді, сүйіспеншілікті және Фрейдтің философиясын көтермеледі. Споктың сенімділік беретін кеңесі ата-аналарға өз балаларын дұрыс тәрбиелеуге сенімділік берді. Спок сонымен қатар Фрейдтің балалар мінез-құлқының түсіндірмелерін оқырмандарын ренжітпеу үшін қарапайым тілмен жасырып, Фрейдті Американың негізгі ағымына қолжетімді етті. 1959 жылы "Look" журналы Спокты мақтап, "бәлкім, басқа ешкім бүкіл ұлттың нәресте туралы ойларына әсер етпеген шығар. Споктың оптимистік кітабы соғыстан кейінгі кезеңнің үміт-оспағын және қоғамның балаларға деген назарын көрсетеді. Соғыстан кейінгі байлық ата-аналарға балаларына көбірек мүмкіндік беруге көмектескендіктен, ата-аналар өз балаларына жақсы нәрселерді ұсынуға көбірек көңіл бөлетін болды. Сонымен қатар, қала маңындағы қалаларға көшіп-қонудың кең таралуы отбасыларды бөлді, ата-аналардың әже-шешелердің кеңестеріне қарағанда, мамандардың кеңестеріне көбірек арқа сүйеді. Уақыт өте келе Споктың беделі өзгергенімен, ол өлгенге дейін бала күтімі саласындағы жетекші авторитеті болып қала берді. 1990 жылы "Лайф" журналы Спокты ХХ ғасырдың ең маңызды 100 адамының бірі деп атады. 1998 жылы Спок қайтыс болғаннан кейін, "Нью-Йорк Таймс" газетінде "балалар үйге кіргенде, оларға нұсқаулық берілмейді" деп жазылған.
Поп-мәдениет сілтемелері
Споктың кітабы "Мен Люсиді сүйемін" эпизодының "Балабақша мектебі" эпизодында пайда болады, онда балабақшаның балалар үшін жақсы екендігі туралы үзінді келтірілген. Люси өзінің Рикки балабақшаға бармауы керек деген пікірін растау үшін контекстінен бір сөйлемді алып тастайды, бірақ Рикки өз ұлының балабақшаға баруы керек деген пікірін қолдап, тармақтың қалған бөлігін келтіреді.