Кіріспе

Археологиялық қираған жерлерді олардың бастапқы материалдарын пайдалану арқылы қайта құру Анастилоз (көне грекше: αναστήλωσις, εως; ανα, ana = "қайта", және στηλόω = "stela немесе ғимаратты тұрғызу") - бұл сәулет сақтау термині, ол арқылы қираған ғимарат немесе ескерткіш түпнұсқалық сәулет элементтерін мүмкіндігінше барынша пайдалану арқылы қалпына келтіріледі, қажет болған жағдайда заманауи материалдармен біріктіріледі, соңғысы кіршіксіз, ал орнын толтыру материалдары ретінде анық танылады. Кейде бұзылған қыш құмыраны және басқа да кішкентай заттарды қалпына келтірудің ұқсас әдісін көрсетуге қолданылады.

Әдістеме

Анастилоздың мақсаты - жүздеген, тіпті мыңдаған жылдар бойына пайдаланып келген, тарихи сәулет ескерткіштерін қайта құру. Бұл компоненттерді бастапқы орнына қайта орналастыру арқылы жүзеге асырылады. Тұрақты ғимараттардың құлау қаупі бар болған жағдайда, бұл әдіс сызбалар мен өлшеулерді дайындауды, бөлшекті бөлшектеуді және конструкциялық бүтіндік үшін қажетті жаңа материалдармен мұқият қайта құрастыруды қажет етуі мүмкін; кейде бұл жаңа іргетастарды қамтуы мүмкін. Егер элементтер немесе бөлшектер жетіспесе, заманауи материалдар (реставрациялау дәрежесі) алмастырылуы мүмкін, мысалы гипс, цемент және синтетикалық смолалар. 1964 жылғы халықаралық Венеция хартиясында анастилоздың критерийлері нақты көрсетілген. Біріншіден, құрылыстың бастапқы жағдайы ғылыми тұрғыдан расталуы керек. Екіншіден, әр қайта өңделген компоненттің дұрыс орналасуын анықтау керек. Үшіншіден, қосымша компоненттер тұрақтылық үшін қажеттілермен шектелуі керек (яғни, алмастырушы компоненттер ешқашан жоғарғы жағында болмауы керек) және оларды ауыстыру материалдары ретінде тану керек. Көрнекті олқылықтарды толтыру үшін жаңа құрылысқа рұқсат етілмейді.

Сын

Анастиллездің ғылыми қоғамда өзінің қарсыластары бар. Нақты айтқанда, бұл әдіс бірнеше проблемаларды тудырады: дайындық зерттеулері қаншалықты қатаң болмасын, түсіндірудегі кез келген қателер қайта құруда жиі анықталмайтын немесе түзетілмейтін қателерге әкеледі. Прамбанан индуистік ғибадатхана кешені қазылған және 1911 және 1953 жылдар аралығында ішінара қайта құрылған, сонымен қатар анастилоз әдісін қолдана отырып қайта құрылған. Индонезияда анастилоздың соңғы тәжірибесі - 869 жылы салынған Кедулан ғибадатханасының қайта құрылысы. 1993 жылы табылғанға дейін ғибадатхана ғасырлар бойы жанартаулық қабаттар астында көмілген. Кедулан ғибадатханасының бүкіл кешенін қалпына келтіру жұмыстары 2018 жылдың соңына дейін аяқталады деп күтілуде.

Қазақстан

Француздық Шыншығыс мектебі (EFEO) 1908 жылы Ангкор-Ватты қалпына келтіру жұмыстарын бастады. 1986-1992 жылдар аралығында Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасы (ASI) ғибадатхананы қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Байонды EFCO қалпына келтірді, содан кейін оны Жапон үкіметі Ангорды қорғау тобы (JSA) қалпына келтірді. Та Промді Үндістанның археологиялық зерттеу қызметі қалпына келтіріп жатыр.

Түркия

Афродизиада мұндай анастилозға мүмкіндік беретін бірнеше ғимарат бар: Тетрапилон (198390); Себастьеннің оңтүстік ғимаратының шығыс шетінде (20002012); Театрдың Дорикалық лоджионы (20112012); және Себастьен кешенінің Пропилоны (2012).

Ұсыныстар

2001 жылы Талибан тарапынан жойылған Бамян Буддасы анастилоз ауруына шалдыққан. Археологтар мүсіндердің 50% -ға жуығын қалпына келтіруге болады деп есептейді. Мальтадағы Гозодағы Гургион мұнарасын анастилоз арқылы қайта құруға болады, өйткені оның көптеген безендірілген тастары мен жазулары 1943 жылы АҚШ-тың жойғанынан кейін қайта қалпына келтірілді және қазір Heritage Malta-да сақталуда. 2016 жылдың наурызында Пальмираны Сирия армиясы қайта алғаннан кейін, көнеліктер директоры Маамун Абделькарим 2015 жылы Ирак пен Леванттың Ислам мемлекеті қиратып жіберген Бел ғибадатханасы, Баалшамин ғибадатханасы және Монументальді арка анастилоз арқылы қайта салынатынын мәлімдеді.